Alle artikelen
De egyptologie moet het gesprek blijven aangaan met alternatieve ideeën en buitenissige interpretaties van het Oude Egypte, vindt Ben van den Bercken, egyptoloog en conservator van de collectie Egypte en Soedan van het Allard Pierson in Amsterdam. ‘Als iemand vraagt waar de aliens zijn gebleven die de piramiden hebben gebouwd, dan ga ik daarover het gesprek aan op basis van wetenschappelijke argumenten.’
Over het Oude Egypte doen al tweehonderd jaar allerlei ‘bijzondere’ theorieën de ronde: neem de vloek van de farao, de link tussen Egypte en Atlantis en het idee dat aliens de piramiden hebben gebouwd. Het onderwerp heeft ook de belangstelling van de wetenschappelijke egyptologie; het Allard Pierson wijdde er in 2021 een symposium aan, Alternative Egyptology. Van den Bercken heeft de gelijknamige symposiumbundel samengesteld.
Meer interviews lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
‘De egyptologie heeft zich in de negentiende eeuw in een lastig spanningsveld ontwikkeld,’ vertelt Van den Bercken. ‘Wetenschap en pseudowetenschap bestonden naast elkaar en gebruikten de media om hun ideeën te verspreiden. Niet iedereen wist onwetenschappelijke interpretaties te onderscheiden van wetenschappelijke ideeën. Dat heeft parallellen met onze tijd.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Pseudowetenschappers
Het is soms lastig om mensen ervan te overtuigen dat de realiteit genuanceerder ligt dan zij denken, merkt Van den Bercken op. ‘Ten eerste zijn we nog niet klaar met het ontcijferen van de teksten die we hebben gevonden en die nog steeds worden gevonden. Egyptologen blijven onze kennis verfijnen en archeologen doen nog steeds nieuwe ontdekkingen die ons beeld van Egypte verrijken, nuanceren en bijstellen. Er is nog altijd ruimte voor interpretatie.’
‘Daarnaast hebben mensen behoefte aan snelle antwoorden en zekerheden. Als een tv-programma twee zaken op een niet-wetenschappelijke manier met elkaar verbindt, krijgen de kijkers die “zekerheid” direct. Maar wetenschappelijk onderzoek kost veel meer tijd, en als er iets te melden is, moeten we soms nog een slag om de arm houden. Daarom is het belangrijk dat wetenschappers het gesprek aangaan en de “makkelijke conclusies” van pseudowetenschappers van kanttekeningen voorzien, ook in de media.’
Van den Bercken is niet bang dat die pseudowetenschappelijke ideeën alleen al door de aandacht van de reguliere wetenschap meer geloofwaardigheid krijgen. Zelf gaat hij altijd in gesprek met mensen. ‘Ik krijg geregeld mails met de vraag hoe de piramiden zijn gebouwd – iets wat we nog steeds niet precies weten – en soms komen mensen dan met hun eigen ideeën. Als iemand vraagt waar de aliens zijn gebleven die de piramiden hebben gebouwd, dan ga ik daarover het gesprek aan op basis van wetenschappelijke argumenten. Ik leg uit dat we geen bewijs hebben dat er buitenaardse wezens bij betrokken zijn geweest en ik vertel wat we op basis van wetenschappelijk onderzoek wél weten. Vanuit de wetenschap moet er altijd ruimte zijn voor dialoog.’
Alternative Egyptology. Critical Essays on the Relation between Academic and Alternative Interpretations of Ancient Egypt
Onder redactie van Ben van den Bercken
182 p. Sidestone Press, € 35
Egyptoloog: ‘Ga het gesprek aan over alternatieve ideeën over het Oude Egypte’
De egyptologie moet het gesprek blijven aangaan met alternatieve ideeën en buitenissige interpretaties van het Oude Egypte, vindt Ben van den Bercken, egyptoloog en conservator van de collectie Egypte en Soedan van het Allard Pierson in Amsterdam. ‘Als iemand vraagt waar de aliens zijn gebleven die de piramiden hebben gebouwd, dan ga ik daarover het...
Iran werd bezet door de geallieerden
In de zomer van 1941 veroverden het Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie het Duitslandgezinde Iran. De invasie zou ingrijpende gevolgen hebben voor het land.
Voorproefje van het slavernijmuseum
Al in de zeventiende eeuw klonken er in de Nederlandse Republiek bezwaren tegen slavernij, zo is te zien in een pop up-tentoonstelling.
De PSP bleef altijd een getuigenispartij
De PSP was vanaf de oprichting in 1957 een vergaarbak van groepen, van republikeinen tot trotskisten. Dat leidde tot veel onderling gesteggel. Bij de oprichting had de activistische partij de tijdgeest mee, maar tot een stevige positie in de Tweede Kamer kwam het nooit. Mensen vroegen weleens aan Fred van der Spek wat hij in...
Wat te doen in tijden van crisis?
‘Toen we merkten dat de overheid tijdens de coronacrisis geen rekening hield met de sociale en culturele gevolgen van haar beleid, besloten we dit zelf te onderzoeken,’ vertelt Beatrice de Graaf.
‘Queer verhalen verdienen het verteld te worden’
Speculatie over de genderidentiteit en seksuele voorkeur van historische personen komt steeds vaker voor. Sommige onderzoekers pleiten voor een meer ‘queer’ blik op het verleden.
‘Deze serie wekt meer begrip voor de Joodse Raad dan historici ooit zouden kunnen’
Historicus Bart van der Boom reageert op de kritische kanttekeningen die emeritus-hoogleraar Johannes Houwink ten Cate bij de EO-serie over de Joodse Raad plaatst.
Het gehucht Wilsveen werd bijna een grote stad
Tussen Leidschendam en Zoetermeer ligt het buurtschap Wilsveen. Het scheelde weinig of dit dorpje had plaatsgemaakt voor een stad die groter zou worden dan Delft. De inwoners van het gehucht waren overgeleverd aan de belangen van de grote steden in de Randstad. Wilsveen is klein. Zo klein dat het geen eigen plaatsnaambord heeft. Het is...
Het grootste gevaar voor de NAVO komt van democratisch gekozen politici
Sinds de oprichting van de NAVO is er geen oorlog gevoerd op haar grondgebied. Al die tijd was niet Rusland, maar de democratie het grootste gevaar. Generaals vreesden dat een democratisch gekozen regering in een van de lidstaten het tapijt onder de alliantie vandaan zou trekken. Een week lang stond het militaire hoofdkwartier van de...
De Joodse Raad is toch weer de zondebok
De EO-serie De Joodse Raad is in de media geprezen als waarheidsgetrouw en begripvol. Op beide kwalificaties is veel af te dingen, schrijft emeritus-hoogleraar Johannes Houwink ten Cate.
‘Opgravingen in Sobibor geven slachtoffers een gezicht’
Archeologen zochten bijna twintig jaar naar sporen van het nazi-vernietigingskamp Sobibor. Ze vonden onder meer persoonlijke bezittingen van slachtoffers, vertelt NIOD-onderzoeker Erik Somers.
Simon Stevin: ingenieur van de prins
Alleskunner Simon Stevin benaderde de oorlog als een reeks meetkundige problemen. Zijn kennis van de wiskunde droeg hij over op prins Maurits, die er grote militaire successen mee haalde.
