Alle artikelen

De crux voor de Antideutsche-beweging is het afwijzen van Duitsland als staat en als concept. Oftewel: ‘Nie Wieder Deutschland’. De herinnering aan de Duitse Jodenvervolging staat daarbij voorop. Antideutsche noemen het een kwestie van tijd voordat het antisemitische karakter van Duitsland opnieuw komt bovendrijven.

Mede dankzij deze historisch-ideologische focus zijn de aanhangers uitgegroeid tot lobbyisten voor Israël. Volgens de linkse subgroep is het voortbestaan van de ‘Joodse staat’ een kwestie van historische rechtvaardigheid, ook als dit ten koste gaat van de Palestijnen. De Antideutsche definiëren het zionisme als het natuurlijke recht van de Joodse gemeenschap om aan de Holocaust en de gevolgen daarvan te ontkomen. Israël dient voor hen als een veilige haven. Het is aan de rest van de wereld, en bovenal aan Duitsland, om dit recht te waarborgen.

De Antideutsche beschouwen het antisemitisme als een op zichzelf staand fenomeen, fundamenteel anders dan andere vormen van racisme. ‘Hierdoor zijn traditioneel linkse activisten hun grootste politieke vijand,’ vertelt historicus Hanno Balz. Hij is docent aan het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam en doet onderzoek naar de geschiedenis van sociale bewegingen in Duitsland.

Balz legt uit dat de Antideutsche geen typisch ‘activistische’ groep zijn. ‘Ze zijn lastig te identificeren. Eigenlijk kunnen we niet over een duidelijke groep spreken, het gaat eerder om een stroming van radicaal denken. De Antideutsche zijn bovenal een besloten politieke sekte, die zich verzet tegen de massa.’

De beweging ontstond in 1989, na de teloorgang van de DDR. ‘Radicaal links Duitsland bleef in een politieke leegte achter,’ legt Balz uit. ‘De “andere kant” van de wereld bestond niet meer. Dit leidde tot een zoektocht naar een nieuwe politieke koers: het linkse gedachtegoed moest heruitgevonden worden. De Duitse re-unificatie zorgde daarnaast voor een hernieuwde angst voor een “Großdeutschland”. Men vreesde voor de komst van een Vierde Reich.’

In dit politieke klimaat ontstonden de Antideutsche. Tegelijk kwamen de eerste spanningen tussen de traditionele en Antideutsche communisten. ‘De Antideutsche beweging sprak zich in toenemende mate uit over de gebrekkige focus van hun medecommunisten op het terugkerende antisemitisme,’ verklaart Balz. ‘Ze veronderstelden en bekritiseerden dat links Duitsland zich uitsluitend bezighield met het bevechten van het kapitalisme. Uiteindelijk liep deze ideologische strijd uit tot de meest imponerende breuk binnen links sinds 1989.’ Met hun standpunten leverden de Antideutsche volgens Balz een bijdrage aan de grotere aandacht voor antisemitisme binnen de linkse Duitse politiek na 1990.

Maar de missie van de Antideutsche beperkte zich niet enkel tot Duitsland. ‘Vanaf de Golfoorlogen, en met een extra impuls na 9/11, breidden de Antideutsche hun strijd uit tot de islamitische wereld,’ aldus Balz. ‘De Antideutsche groepen waren er op dat moment van overtuigd dat ook hier een dreiging school voor het voortbestaan van de Joodse gemeenschap.’

Al snel gebruikten ze de term ‘Islamfaschismus’. Met name het dreigement van Saddam Hoessein om gifgas in te zetten tijdens de Eerste Golfoorlog zagen de Antideutsche als bevestiging van hun angst. ‘Het beeld dat hierdoor ontstond van Joden die mogelijk opnieuw zouden worden vergast, bracht hevige emoties teweeg,’ zegt Balz. ‘Het hertekende het conflict binnen de lijnen van de Holocaust. Voor de Antideutsche bestaat er geen grijs gebied, alles eindigt met Auschwitz.’

De Antideutsche gaven de gebeurtenissen in het Midden-Oosten als verklaring voor hun nieuwe oorlogsgezinde houding: oorlog zou onvermijdelijk zijn, als ze wilden voorkomen dat Joden opnieuw vergast werden. ‘Voor de Antideutsche is alles wat met hun constructie van antisemitisme te maken heeft absoluut’, zegt Balz. ‘Elke anti-Israëlische gedachte beschouwen de Antideutsche zonder meer als antisemitisch. De begrippen antizionisme en antisemitisme zijn voor hen vrijwel onlosmakelijk verbonden. Voor hen is antizionisme simpelweg een internationale versie van antisemitisme, een andere uiting met dezelfde boodschap.’ Dit blijkt ook uit de stelling in Bahamas – het tijdschrift waarin de Antideutsche sinds 1995 hun politieke gedachtegoed publiceren – dat sinds de Duitse partij Die Linke zichzelf heeft heruitgevonden, ‘het wemelt van antisemitische mensen die dol zijn op de fascistische organisatie Hamas en antifascistisch Israël haten.’

Zelf nemen de Antideutsche een anti-Palestijnse en islamofobische houding aan. Zo beschrijft Bahamas de support van links voor Palestina als een ‘onheilige alliantie met de islam’. Ook organiseerde de groep op 5 oktober 2025 in Berlijn een demonstratie ‘tegen de linkse islamitische mobilisatie’.

Volgens Balz generaliseren de Antideutsche zowel de Palestijnen als de Israëliërs: ‘Antideutsche zijn geobsedeerd door de IDF, het leger van Israël. Ze romantiseren het in zekere zin. Hierbij erkennen de aanhangers in geen enkele mate de overtuigingen van linkse Israëliërs, hoewel zij hen theoretisch gezien behoren te vertegenwoordigen.’

‘De onvoorwaardelijke steun aan Israël zorgde ervoor dat de Antideutsche zich via een soort kettingreactie hebben verzoend met de buitengewoon kapitalistische Verenigde Staten,’ vervolgt Balz. ‘Volgens de rest van het linkse landschap in Duitsland bemoeilijkt dit hun communistische zelfidentificatie.’ De schrijvers van Bahamas verklaarden deze tegenstrijdigheid 25 jaar geleden met drie woorden: ‘Fanta statt Fatwa’: liever onderwerping aan het Amerikaanse ‘dollarimperialisme’ dan aan de islam.