Home Een zeventiende-eeuws moordmysterie

Een zeventiende-eeuws moordmysterie

  • Gepubliceerd op: 9 maart 2023
  • Laatste update 07 jul 2024
  • 2 minuten leestijd
Een zeventiende-eeuws moordmysterie

Luister naar de Historische BoekenCast met Jos Palm, een podcast van Historisch Nieuwsblad over boeken die geschiedenis maken. Blijf op de hoogte van de belangrijkste nieuwe geschiedenisboeken en luister elke twee weken naar boekbesprekingen en interviews met schrijvers.

Aflevering 27 – Een dramatische moord en een sportieve wereldgeschiedenis

  • Het zeventiende-eeuwse calvinistische dorpje Herwijnen was wel wat gewend: goedgebekte zelfstandige vrouwen die samen een herberg bestierden, roddel en achterklap, en vechtpartijen waar messen werden getrokken. Maar een moordaanslag op klaarlichte dag – en ook nog eens op de machtigste man van het dorp – was ongehoord. Historica Enny de Bruijn dook in de procesarchieven en schreef de historische roman Het IJzeren Veulen over een dorp in rep en roer. 
  • Het is een mythe dat voetbal alleen over sport gaat. Mensen die het Nederlandse drama van ’74 of de revanche van ’88 hebben meegemaakt, zullen dat beamen. Voetbal is oorlog, politiek en nog veel meer, zo blijkt uit De wereldgeschiedenis in twaalf voetbalwedstrijden van de Italiaanse journalist Stefano Bizzotto. Voetbalminnaar en journalist Pieter van Os bespreekt het boek
  • In het zomernummer van Historisch Nieuwsblad staan geschiedenisverhalen over seks. Zo schreef de middeleeuwse mystica Hadewijch erotische verhalen over haar ontmoetingen met de Heer. En in een groot interview vertelt historicus Marlisa den Hartog over de dubbele seksuele moraal in de Renaissance, die nog steeds zichtbaar is.

Aflevering 26 – IJsberen, Israël en propaganda tegen de nazi’s

  • Wat hebben de paling en de ijsbeer gemeen? Dat ze eeuwenlang hebben geleden onder de mens, maar nu leidend zijn in ons denken over natuur en cultuur. Frank Westerman vertelt over zijn nieuwe boek Zeven dieren bijten terug. ‘De ijsbeer is van onze vijand een knuffeldier geworden en staat nu symbool voor de klimaatcrisis.’
  • Gustav Siegfried Eins. Zo heette de illegale Engelse zender die het nazisme moest ondermijnen. De man achter dat plan, Der Chef, was Hitler te slim af, zo schrijft Peter Pomerantsev in een spannend boek over de stoorzender. Der Chef wilde de nazi’s zwartmaken door ze als pornografische zwijnen af te schilderen. Recensent Pieter van Os vraagt zich af of dat gewerkt heeft.
  • ‘Als Israël niet bereid is om deel te worden van het Midden-Oosten, is elke veiligheid van de Joden in Israël slechts tijdelijk.’ Dat schreef schrijver en vredesactivist Uri Avnery in 1968 in zijn boek Israël zonder zionisten. Het was toen, net na de Zesdaagse Oorlog, even opmerkelijk als actueel. Nu lijkt het een sprookje. Sociologe en schrijfster Marja Vuijsje vertelt over het veelbesproken boek.

Aflevering 25 – De Rapaille Partij en de Atjeh-Generaal

  • Robin te Slaa schuift aan om te vertellen over zijn nieuwe boek De Rapaille Partijen. De historicus schrijft daarin over de Rapaille Partij die in 1921 in de Amsterdamse gemeenteraad kwam, en laat zien dat het antipolitieke sentiment onze democratie al vanaf het begin kenmerkt. Het politieke ongenoegen achter de succesvolle campagne van straatschuimer Had-je-me-maar trekt hij door naar de onvrede waar Geert Wilders nu op inspeelt.
  • Hij was de uitvoerende arm van Van Heutsz, liet in 1906 talloze vrouwen en kinderen vermoorden op Atjeh en voldeed in alle opzichten aan het daderprofiel van de loyale militaire koloniaal. Anne-Lot Hoek bespreekt de biografie die historica Vilan van de Loo over de Atjeh-generaal Frits van Daalen schreef.
  • Thomas Malthus wist eeuwen geleden al zeker dat de aarde overbevolkt was. Honger en armoede sloten verdere groei van de mensheid uit, schreef hij. Zijn gedachtengoed lijkt door de klimaatcrisis actueler dan ooit. In Historisch Nieuwblad leest u deze maand een portret van de vader van de bevolkingsbeperking.

Aflevering 24 – Invloedrijke Oranjevrouwen en seks in de Renaissance

  • Zowel Louise de Coligny als Amalia van Solms waren krachtdadige Oranjevrouwen. De een bewerkstelligde het Twaalfjarig Bestand tegen de wil van haar oorlogszuchtige stiefzoon Maurits, de ander ging in 1648 tegen de wens van haar zoon Willem II in door bij te dragen aan de Vrede van Münster. Femke Deen en Ineke Huysman schuiven aan om te vertellen over hun boek Moeders des Vaderlands.
  • De orgasmekloof, slutshaming en wederzijds consent. Het heette toen niet nog zo, maar het bestond al in de tijd we de Oudheid herontdekten, zo blijkt uit Seks in de Renaissance van historica Marlisa den Hartog. Pieter van Os bespreekt het boek over standjes en standpunten.
  • De Holocaust zit onze kijk op de geschiedenis als een rationeel en begrijpelijk fenomeen voor altijd in de weg, en speelt tot op heden mee als we praten over Israël en Gaza. Wim Berkelaar bespreekt daarom de klassieker Voorbij de verboden drempel. De Shoah in ons geschiedbeeld van Hermann Walter von der Dunk.

Aflevering 23 – Joodse onderduikers en ooggetuigen van de slavernij

  • ‘Dat onderduiken de enige kans was om te overleven, was de eerste horde die genomen moest worden. De eigen wil loslaten was de volgende.’ Michal Citroen vertelt over haar nieuwe boek Een adres. De geschiedenis van de joodse onderduik. Het boek laat maar één conclusie: tegen de polderstroom van dociliteit in kwamen de Joden in verzet door onder te duiken.
  • ‘Al wordt de vogel in de kooi wel verzorgd, en al ziet hij er nog zo goed uit, dat is geenszins wat vrijheid is.’ Aan het woord is een van de tot slaaf gemaakten in Ooggetuigen van de Nederlandse slavernij, waarin de auteurs op zoek zijn gegaan naar de autonome stem van mensen die de Nederlandse slavernij meemaakten. Die stem is te horen in snippers, vertelt Anne-Lot Hoek.
  • Onlangs overleed Willem Frijhoff op 81-jarige leeftijd. De historicus wilde weten hoe gewone mensen leefden en dachten. Niet de grote mannen, maar de ongeziene mensen waren het onderwerp van zijn zogenoemde integrale geschiedschrijving. Wim Berkelaar blikt terug op Frijhoffs werk en leven.
  • Engeland en Frankrijk verklaarden Duitsland na de inval in Polen de oorlog. Maar het duurde lang voordat de geallieerden daadwerkelijk in actie kwamen, zo blijkt uit een artikel in het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad. Deze maand staat het tijdschrift vol verrassende verhalen over de Tweede Wereldoorlog, vertelt hoofdredacteur Bas Kromhout.

Aflevering 22 – Machtige presidenten en de omstreden Joodse Raad

  • ‘Als Trump het wordt, kan de Amerikaanse democratie worden begraven. Maar hij wordt het niet.’ Dat voorspelt historicus en Amerikakenner Frans Verhagen. Hij schreef De Amerikaanse president. De geschiedenis van het machtigste ambt ter wereld en vertelt troostrijk en bezorgd over zijn Amerika.
  • Toen dwangarbeiders na de Tweede Wereldoorlog terugkeerden uit Duitsland, werden ze dikwijls wantrouwend bejegend. Wat hadden ze eigenlijk te zoeken gehad in nazi-Duitsland? En waren ze misschien uit vrije wil gegaan? Recensent Manon van der Heijden bespreekt het boek Tewerkgesteld. Getuigenissen van de Arbeidseinsatz van Renske Krimp-Schraven.
  • De succesvolle EO-serie over De Joodse Raad geeft een genuanceerd beeld van de organisatie. In 1983 werd er heel anders tegen de Joodse Raad aangekeken. In zijn afrekeningsboek De Joodse Raad. Het drama van Abraham Asscher en David Cohen oordeelde Hans Knoop genadeloos over de acties van de Joodse Raad. Recensent Wim Berkelaar bespreekt het geruchtmakende boek van Knoop.

Aflevering 21 – Verplaatste vissers en wonderbaarlijke eilanden

  • Schokland moest in 1859 ontruimd worden omdat het behoud ervan te duur was. De vissersbevolking ‘met hunne kwalijke hebbelijkheden’ werd herplaatst. Eva Vriend schreef hun verhaal op invoelende wijze op. ‘De geschiedenis van de Schokkers leert dat heimwee naar je verloren cultuur en integratie heel goed samen kunnen gaan.’
  • Waarom romantiseren wij het eilandleven toch zo? Uit Eilanden van goed en kwaad van Adwin de Kluyver blijkt dat eilanden het slechtste in de mens naar boven halen. Pieter van Os bespreekt het boek.
  • De Amerikanen geloven werkelijk in het cliché van de cowboy als echte Amerikaan. Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt over de mooiste artikelen in de nieuwste editie van Historisch Nieuwsblad.

Aflevering 20 – Studentenverzet, charlatans en een beroemde atlas

  • Captain of industry Karel van der Mandele was een economisch collaborateur. Toch zat hij na de oorlog in de zuiveringscommissie en had hij veel aanzien. Historica Merel Leeman ontdekte deze foute Rotterdammer als ‘bijvangst’ tijdens haar onderzoek naar het Rotterdams studentenverzet. Ze schreef er het boek De Keien over: ‘De oorlog was voor die jongens een soort ontgroening.’
  • Graaf de Ferraris zou het tot maarschalk schoppen, maar zijn grootste wapenfeit was een atlas. Deze zogenoemde Ferrariskaart uit 1777 was de eerste landkaart van België. Pieter van Os bespreekt zijn biografie, geschreven door Karen de Coene. ‘Een lekker meanderend boek over een beroepsopportunist, zoals je er toen wel erg veel had aan het hof.’
  • Het fluïdum, oftewel de levensvloeistof, moest vrijuit kunnen stromen, vond wonderdokter Anton Mesmer eind achttiende eeuw. De blokkades in het lichaam moesten worden opgeheven zodat de kosmische harmonie kon worden hersteld. Mesmers therapeutische evangelie ging een curieus huwelijk aan met de leer van revolutie en opstand. Nelleke Noordervliet schuift aan om te vertellen over de klassieker Het Mesmerisme en het einde van de Verlichting van Robert Darnton. ‘Een boek dat leert dat vaker dan ons lief is charlatans de wereld in beweging brengen.’

Aflevering 19 – Schilders in een vissersdorp en het verhaal van een katoenen tas

  • Ze zochten het land van Rembrandt, Vermeer en Frans Hals en vonden dat in Volendam. Het vissersdorp was eind negentiende eeuw een exotisch wonder voor buitenlandse schilders die het even verstilde als roerige Zuiderzeeleven wilden vastleggen − van kermis tot gebed. Jan Brokken schreef over het dorp dat hem tot eigen verbazing ontroerde in De ontdekking van Holland.
  • Alles wat ze dragen kon heet het nieuwe boek van de vermaarde Amerikaanse historica Tiya Miles. Ze beschrijft het verhaal van een tas, of beter gezegd, een zak, die symbool staat voor het stille verzet van een zwarte moeder als haar dochter van negen wordt verkocht. ‘Een aangrijpend boek, dat eigenlijk gaat over de waardigheid die een negentiende-eeuwse tot slaaf gemaakte vrouw bewaart tegen alle rechteloosheid in,’ aldus recensent Anne-Lot Hoek.
  • Dat de Britten in de negentiende eeuw aan kunstroof deden is bekend, maar ze deden ook aan mensenroof. Zo kidnapten ze in 1868 het Ethiopisch prinsje Alamayou. De prins is inmiddels al meer dan 100 jaar dood, maar mag nog steeds niet terug naar huis. Zijn stoffelijk overschot moet Brits bezit blijven, zo blijkt uit een verhaal in het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad.

Aflevering 18 – Onstuimig Europa en alledaags Amsterdam

  • De Europese vakantie van de wereldgeschiedenis is voorbij, zo klonk het nadat Rusland Oekraïne binnenviel. Maar Europa stond nooit buiten de geschiedenis, vertelt Ivo van de Wijdeven. We zitten er tot over onze oren in. De auteur van Alle rafelranden van Europa vertelt over de geschiedenis die het Westen achter zich aan sleept.
  • ‘Je struikelde er over de honden, en koetsen waren nog gevaarlijker dan de fatbikes van nu. En ook toen al stonden de vrouwen niet allemaal achter het aanrecht, maar liepen ze frank en vrij op straat.’ Manon van der Heijden vertelt over Zo veel leven voor de deur. Een geschiedenis van alledaags Amsterdam in de zeventiende en achttiende eeuw van historicus Bob Pierik
  • ‘Een processie van resten,’ zo noemde de schrijver Joseph Roth een optocht van invalide oorlogsveteranen die hij in 1919 beschreef. Pieter van Os bespreekt zijn bundel Tussen de Legers. Grensreportages. Roths grootste gave was dat hij met een terloopse opmerking een wereld kon oproepen.

Aflevering 17 – Extreme partijen en Adriaan van Dis over kolonialisme

  • ‘Ik werd meer dan wakker, zeg maar woke’, aldus Adriaan van Dis in zijn essay De kolonie mept terug. De schrijver vertelt over ‘de aanpassing aan de lompe Hollanders’ uit zijn jeugd, over zijn ooit witte kijk op de geschiedenis en zijn persoonlijke dekolonisatie.
  • ‘Extremisme was er wel in ons land, maar het kon nooit werkelijk de democratie ondermijnen’, zegt Hans Schoots. Hij schreef Grootse gedachten. Extremen in democratisch Nederland 1918-2019. Nederland maakt nu voor het eerst mee dat een extreme partij werkelijk macht dreigt te krijgen, en dat is uitzonderlijk, concludeert de historicus.
  •  Deze maand in Historisch Nieuwsblad:  de vervolging van de laatste Tasmaniërs en de desillusie van Kronstadt, waar Sovjetleider Vladimir Lenin in 1921 een opstand van jonge, idealistische matrozen keihard liet neerslaan.

Aflevering 16 – Populisme, de Zijderoute en het moederschap

  • Dat Wilders ‘Nederland terug wil geven aan de Nederlanders’ en Baudet een ‘Forumland’ voor ogen heeft, zijn geen toevallige bedenksels, maar komen voort uit het ideologische fundament van het populisme. Al in 2000 beschreef politicoloog Paul Taggart de sleutel tot de populistische strategie en het populistische geloof in zijn klassieker Populisme. Historicus en populismekenner Koen Vossen bespreekt het boek.
  • De Chinezen hebben de Zijderoute helemaal niet uitgevonden, schrijft Daan Nijssen in Alle wegen leiden naar Babel. In het Midden-Oosten waren al duizenden jaren complexe handelsnetwerken aanwezig waarvan Babel, in het oude Mesopotamië, het kloppende hart was.
  • Het moederinstinct zou een uitvinding zijn van de burgerlijke negentiende eeuw, want voor die tijd bestond het niet of nauwelijks. Vrouwen stonden hun zuigelingen vaak af aan een min, en talloze kinderen kwamen om door verwaarlozing. Dat zou blijken uit Elisabeth Badinters klassieker De mythe van het moederschap uit 1980, dat nu opnieuw is uitgegeven. Recensent Manon van der Heijden las het boek, dat als feministisch pamflet heel geslaagd is, maar als historische studie achterhaald.

Aflevering 15

  • De hooggeplaatste nazi Willi Lages telde de kogels bij de executies, zodat het Derde Rijk niets zou verspillen bij de eliminatie van de vijand. Dat schrijft Sytze van der Zee in de biografie Willi Lages. Ceremoniemeester van de dood. In deze aflevering vertelt Van der Zee over ‘het reptiel van de nazi’s’ en Lages’ amorele leven.
  • Het standbeeld van Tula, de leider van de slavenopstand op het achttiende-eeuwse Curacao, bleef lang in een kast staan. Want Tula’s beeltenis was naakt en bovendien gemaakt door een witte kunstenares. Journalist Lodewijk Dros beschreef de geschiedenis van dit vergeten en verguisde beeld. Een overtuigende reconstructie van een klein koloniaal drama, aldus recensent Pieter van Os.
  • Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt wat er deze maand in Historisch Nieuwsblad staat: verhalen over deportaties en kinderroof in de twintigste eeuw, de historische vijandigheden tussen Israël en Iran en de waarheid achter de wilde verhalen over de amazones.

Aflevering 14

  • Napoleon maakte goede sier met zijn exotische lijfwacht Roestam de Mammeluk. Maar wie was deze schildwacht die ’s nachts op een kleedje voor het bed van de keizer lag? Zijn biograaf Jos Gabriëls schuift aan om verhaal te vertellen van Napoleon en zijn favoriete lijfknecht.
  • Het Tokio Tribunaal was een rechtspraak van de overwinnaars en vanaf het begin omstreden in Azië. Wie waren de Amerikanen en andere westerlingen om Japan moreel de les te lezen, vroegen veel betrokkenen zich af. Anne-Lot Hoek bespreekt Het Tokio Tribunaal, een opzienbarend boek van Gary J. Bass over Aziatische tegenhanger van Neurenberg.
  • Johan Huizinga, Nederlands beroemdste historicus, is vooral bekend van zijn klassieker Herfsttij der Middeleeuwen. Een van zijn andere boeken, Homo Ludens, gaat over de spelende mens. Het was een waarschuwing tegen de vervlakkende tijdsgeest en een treurzang over een voorgoed vergane wereld. Pieter van Os beveelt de eerste dertig bladzijden van harte aan.

Aflevering 13

  • Annet Mooij schuift aan om te vertellen over haar biografie Alles gaat op vroeger terug. Ischa Meijer 1943-1995. Hij was een even intelligente als onmogelijke bevrijder van de tweede generatie oorlogsslachtoffers en vertoonde wat we nu extreem grensoverschrijdend gedrag zouden noemen. ‘Hij noemde zichzelf slachtoffer van de slachtoffers en schreeuwde dat van zich af’.
  • Het tafelkleedje voor Hitler zou de familie van historicus Bas Von Benda-Beckmann behoed hebben voor het verlies van hun zuivere Arische stamboom. De leugen dat de Von Benda’s geen of goede nazi’s waren, wordt door de historicus in deze voorbeeldige familiegeschiedenis volledig ontkracht, aldus boekbespreker Bas Kromhout.
  • En deze maand in Historisch Nieuwsblad: een dossier over nepnieuws, onzin en opruiing. De boekdrukkunst leidde tot miljoenen publicaties. Maar was alles wat gedrukt werd waar? Veel Europeanen betwijfelden dat – en raakten met elkaar in conflict.

Aflevering 12

  • ‘Inclusieve politiek bestond al in de vroege negentiende eeuw, ver voordat wij het uitvonden’, zegt Joris Oddens. ‘Burgers dienden voor alles en nog wat verzoekschriften in bij een bepaald niet dove overheid.’ Hij schreef Op veler verzoek, over de petitie-rage van vroeger. ‘De roemruchte kloof zou ermee gedicht kunnen worden,’ meent de historicus.
  • Hij liet zijn gasten op scheetkussens zitten en liet na het diner soms tamme leeuwen en luipaarden op ze los. Mary Beard begint haar nieuwste boek met de slechtste Romeinse keizer ooit, Elagabalus. Hij was geen uitzondering, maar epidemisch voor hoe de keizers regeerden. ‘In het Romeinse rijk heerste het theater van angst, zo maakt de auteur overtuigend duidelijk,’ vertelt recensent Manon van der Heijden.
  • ‘Je kunt hem zien als de Elon Musk van zijn tijd, maar hij was de Erasmus van het drukkersvak, een wijze en gematigde middenstander.’ Annegreet van Bergen vertelt over de invloedrijke zestiende-eeuwse drukker en uitgever Christoffel Plantijn, en het boek dat zijn biograaf Sandra Langereis schreef: De Woordenaar.

Aflevering 11

  • Een flesje balsemolie voor het lijk van Willem van Oranje en een potje poeder uit de pruikentijd. Gewapend met geurattributen vertellen Inger Leemans en Caro Verbeek over hun boek Neuswijzer. Geuratlas van de Lage Landen. ‘Het verleden moet je ruiken,’ zeggen de geurhistorici.
  • ‘Bruno de Wever is een beetje de Loe de Jong van Vlaanderen,’ aldus Wim Berkelaar. ‘De Belgische historicus dook in het foute Vlaamse verleden van zijn familie en schreef zijn leven lang over de schaduwkant van het Vlaamse nationalisme, dat nog altijd een tijdbom is bij onze zuiderburen.’
  • ‘Het is de enige en unieke foto van een slaapzaal in het Lloyd-Hotel waar vóór de oorlog Joodse vluchtelingen werden opgevangen. Je begrijpt het meteen als je dit ziet, dit was het Ter Apel van eind jaren dertig.’ Bas Kromhout over een zeer bijzondere fotobijlage in het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad.

Aflevering 10

  • Philip Dröge fietste door Amerika om de laatste resten van ‘de tawl’ te ontdekken: de taal van Nederlandse immigranten die moest wijken voor het moderne Amerikaans. Volgens een beschaafde tijdgenoot klonk die taal als ‘het kwaken van kikkers’ en werd deze gesproken door ‘wild, onbehouwen, ruig en meestal dronken volk.’
  • Beatrice de Graaf bespreekt een van haar favoriete klassiekers: Van Hollandse jongens in de Franse tijd van W.G. Van Hulst. Het boek verhaalt hoe de dappere Jan Pommer – als een Hansje Brinker – Holland redde. In dit geval niet van het water, maar van de Franse bezetter in de vroege negentiende eeuw.
  • Er worden nogal wat ideeën overhoop gehaald in De Patriarchen. De oorsprong van de ongelijkheid van wetenschapsjournalist Angela Saini. Het boek knaagt doortastend aan de wortels van de gewaande mannelijke almacht als historische onvermijdelijkheid. Saini bewijst dat het patriarchaat steeds weer opnieuw moest worden bevochten door de heren der schepping, oordeelt recensent Manon van der Heijden.
  • Ze was geen prinses als Sissi, maar een keiharde tante en ook nog eens mooi en charmant. Elizabeth Stuart, de kleindochter van de onthoofde Mary Stuart, kreeg in haar tijd een slechte pers: ze zou meer van haar aapjes houden dan van haar kinderen. Ten onrechte, vindt biografe Nadine Akkerman. ‘Stuart was een zelfstandige vrouw, dat was een beetje wennen in de zeventiende eeuw.’ Haar boek De Hartenkoningin maakt van een heks van adel een serieus te nemen vrouw.

Aflevering 9

In deze aflevering:

  • ‘Het was een burgerlijke familie die zich in Indië gedroeg als echte kolonialen en in Nederland aan goede werken deed.’ Historicus Jeroen Koch schuift aan om te vertellen over zijn nieuwe boek De Kesslers. Een familiegeschiedenis van olie en staal. ‘Een familiehistorie op z’n Buddenbrooks, maar gebaseerd op waargebeurde feiten,’ aldus Jos Palm.
  • We danken er niet de zomertijd of de kinderbijslag aan, zoals vaak wordt gedacht. Maar wel het begin van onze verzorgingsstaat.  Oorlogswinst. Bezettingsmaatregelen die bleven van Gert Jan van Setten ‘is een belangrijk boek over een heikel onderwerp’.
  • De moderne mens was geen rationeel wezen, ontdekte Sigmund Freud. De mens was maar een aap met verstand. Luc Panhuysen tipt het boek Mortal Secrets. Freud, Vienna and the Discovery of the Modern Mind.

Aflevering 8

In deze aflevering:

  • ‘Kaási was de nachtmerrie van de witte kolonialen. De zwarte rebellenleider bewees dat de slaafgemaakten weigerden zichzelf alleen als slachtoffer te zien.’ Frank Dragtenstein over zijn even indrukwekkende als ontluisterende boek Kaási, de rebellenleider. Het vroege verzet tegen de slavernij in Suriname.
  • Natuurlijk moest de Entartete exotische muziek worden verboden, maar ondertussen waren de nazi’s dol op de zwarte liedjes uit de koloniën in de Hollandse cafés. Anne-Lot Hoek bespreekt Volksvreemd vermaak van Lizzy van Leeuwen. ‘Een verrassend boek over een ten onrechte verwaarloosde geschiedenis.’
  • ‘Schrijver Plinius de Oudere voer in 79 in een bootje op de Vesuvius af om de uitbarsting van dichtbij te bestuderen en stierf voor de wetenschap, kom nu eens om zo’n geleerde.’ Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt over de nieuwste verhalen in Historisch Nieuwsblad en het thema ‘Eureka!’ van de Maand van de Geschiedenis.

Aflevering 7

In deze aflevering:

  • Caesar kwam, zag en overwon, maar dat was helemaal niet zo vanzelfsprekend als we denken, en bovendien zag hij er niet uit. ‘Hij was kalend, had een bult op zijn kop en leek helemaal niet op die man met dat edele klassieke hoofd waarmee hij de geschiedenis is ingegaan.’ Tom Buijtendorp schreef De Caesarroute. Gids bij Caesar in de Lage Landen en vertelt hoe de veldheer zich in de Lage Landen warmliep voor zijn dictatorschap in Rome. ‘Hij moet charisma hebben gehad, want al vroeg werd het zogenoemde Caesarkapsel populair.’
  • De eerste woonwagenbewoners waren geen kermislui, maar rondtrekkende voormalige keuterboeren. Zo toonde Annemarie Cottaar aan. Ze beschreef de persoonlijke verhalen van allerlei migranten. Cottaar overleed in 2021. Manon van der Heijden las haar boek Zie de ander. Een open blik op migratie met waardering: ‘Een belangrijk boek, juist nu, vooral omdat Cottaars bevindingen afrekenen met allerlei stereotyperingen.’
  • Ooit gehoord van koning Zog? Hij was de eerste en enige koning van het berglandje Albanië, het type krijgsheer-generaal dat zo uit Kuifje had kunnen komen. Pieter van Os woonde drie jaar in Albanië en ziet een directe lijn van de Albanese maffia naar de warlord Zog. ‘Een even dramatische als ogenschijnlijk komische figuur die de dikke biografie over hem dubbel en dwars waard is’, aldus de historicus en journalist over King Zog: Self-Made Monarch of Albania van Jason Tomes.

Aflevering 6

In deze aflevering:

  • ‘Als we niets doen en Holland over vijftig jaar onder water loopt, moeten we het Paleis op de Dam heropbouwen op de Veluwe.’ Zo waarschuwt Thijs Weststeijn, want Nederland waant zich dankzij alle waterwerken ten onrechte veilig. De kunsthistoricus schreef De toekomst van het verleden over de gevolgen van de klimaatcrisis voor werelderfgoed. Hij vertelt over de bedreigde Muur van Hadrianus, het verdrinkende Venetië en de verziltende tempels van Babylon.
  • De Slag bij Little Bighorn in 1876 is een ijkpunt in het bewustzijn van de inheemse Amerikanen. Hun verre voorouders Sitting Bull en Crazy Horse rekenden er af met generaal Custer, die er zijn vermaarde last stand zou hebben beleefd. Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt over dit en andere artikelen uit Historisch Nieuwsblad.
  • Geweld, moordlust, perversiteit, overspel en gekonkel kenmerkten het Romeinse keizerlijk hof, dat met harde hand de vrede in het rijk bewaakte. Zo blijkt uit het nieuwste boek van classicus Tom Holland, Pax. Oorlog en vrede in het gouden tijdperk van Rome. ‘Hij zou misschien de Romeinse klassieke keizerbiograaf Suetonius wat meer moeten wantrouwen, maar hij heeft een prachtige en verantwoorde soap geschreven’, vindt historicus Wim Berkelaar.

Aflevering 5

In deze aflevering:

  • ‘Mijn ouders vonden het behalen van het MULO-diploma al bijna verraad aan hun arbeiders-komaf.’ De Haagse historicus Wim Willems vertelt in Op weg naar later. De geschiedenis van een naoorlogse jeugd over de stille emancipatie van hemzelf en zijn generatie. ‘Je moet als jongetje uit een minderheid het geluk hebben dat je een pelgrim tegenkomt, die in je jezelf durft te laten geloven. Dat is nu nog steeds zo.’
  • Dat mensen in India, Pakistan en Bangladesh elkaar vanaf het begin hebben gehaat, is een (westerse) mythe, schrijft historica Joya Chatterji in Schaduw rond het middaguur. De geschiedenis van Zuid-Azië in de twintigste eeuw. ‘Een indrukwekkend, doorwrocht en ook heel persoonlijk boek,’ vindt recensent Manon van der Heijden. ‘Ze zet je aan het denken over je vanzelfsprekende aannames.’
  • Hans Goedkoop tipt een van de belangrijkste boeken uit zijn boekenkast: We weten niets van hun lot van historicus Bart van der Boom. Daarin onderzocht de historicus wat Nederland kon weten over de Shoah tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘Je ziet het hele erge pas onder ogen als het onder je neus gebeurt,’ zegt Hans Goedkoop erover.
  • Stadhouder Willem V was een mislukkeling, zo wil de overlevering. Historicus Olaf van Nimwegen schreef zijn biografie en bepleit daarin een hele andere kijk op deze Oranje. ‘De man verdient beter dan zijn reputatie, want hij werd gedemoniseerd door zijn politieke tegenstanders.’

Aflevering 4

In deze aflevering:

  • Het verbond van Winnie en Nelson Mandela tegen apartheid eindigde als een Shakespeariaans koningsdrama. Het was ook het drama van Zuid-Afrika, aldus dubbelbiograaf Jonny Steinberg. Anne-Lot Hoek bespreekt zijn boek.
  • Van de uitvinding van de stijgbeugel naar het kanon en de vlammenwerper was maar een klein stapje. Nelleke Noordervliet tipt een klassieker over de vindingrijke Middeleeuwen: Medieval technology and social change.
  • Amsterdam was de stad van tribaden, potten en sodomieten, en veranderde in The Gay Capital of the World. De stad heeft mij bevrijd, aldus Monique Doppert.  De emancipatie van seksuele minderheden, zegt ze, was zonder Amsterdam ondenkbaar geweest.
  • Zestig jaar geleden verscheen het beroemde essay van Hannah Arendt over ‘de banaliteit van het kwaad’. Ian Burama ging op zoek naar de betekenis van haar analyse voor nu, en schreef In de schaduw van het kwaad. Wim Berkelaar bespreekt het boek.
  • ‘Een oprit naar Sobibor.’ Zo noemde schrijver Gerrit Komrij de betonnen metrolijn van centrum Amsterdam naar de Bijlmer. Onzin, vinden Arjan den Boer en Teun Meurs, auteurs van Bruut. De atlas van het brutalisme in Nederland. ‘Al dat onafgewerkte  beton is juist heel mooi, maar je moet het leren zien.’

Podimo

Aflevering 3

In deze aflevering:

Reynaert de Vos wil – net als de burger van nu – de wet en overheid aan z’n laars lappen. Reynaert kent maar één belang en dat is Reynaert! Middeleeuwenkenner Frits van Oostrom vertelt over zijn aan een persoonlijkheidsstoornis lijdende held, over wie hij het boek schreef: De Reynaert. Leven met een middeleeuws meesterwerk.

Het stonk in de middeleeuwse kathedraal van Antwerpen naar hondenuitwerpselen en naar kadavers. Desondanks knielden de gelovigen er vroom en godsvruchtig. Manon van der Heijden bespreekt De Geuren van de kathedraal van Wendy Wauters.

Am I a Murderer? Dat vraagt de Joodse Calel Perechodnik zich af in zijn dagboek, dat nu als boek is uitgegeven. Hij moest als ghetto-politieman zijn vrouw en dochter op transport zetten naar Auschwitz. Pieter van Os tipt dit boek: ‘Perverser en kwaadaardiger dan dit kreeg je het bijna niet onder de nazi’s.’

Moeders waren tot diep in de twintigste eeuw bijzaak voor de katholieke kerk en de wetenschap: alles draaide om de ziel en de vrucht. Wetenschapshistoricus Trudy Dehue schreef Ei, Foetus, Baby en vertelt hoe die erfenis tot op heden ons denken vertroebelt.

Tot slot korte signalementen van:

Het universum van Willem Frederik Hermans van Max Pam, Hans Renders en Piet Schreuders.

De vluchtelingenrepubliek. Een migratiegeschiedenis van Nederland geredigeerd door David de Boer en Geert Janssen.

Aflevering 2

In deze aflevering:

‘De Guldensporenslag was belangrijk voor Vlaanderen, maar cruciaal voor de West Europese beschaving’, aldus Rolf Falter. Een interview met de historicus over zijn nieuwste boek 1302, het jaar van de mythe.

‘Dat het vroeg-koloniale westerse systeem aan de basis staat van de klimaatcrisis van nu is een alarmerende conclusie.’ Anne-Lot Hoek bespreekt het nieuwe boek van Amitav Ghosh: De vloek van de nootmuskaat.

De boekentip van Abdelkader Benali: Barbary Captives – over de memorieboeken van tot slaaf gemaakte witte mannen en vrouwen.

De beestjeskijker en pionier-microbioloog Antoni van Leeuwenhoek heeft met zijn hobby de wetenschap vooruit geschopt. Zo zegt Geertje Dekkers, schrijver van Veel, klein en curieus. De wereld van Antonie van Leeuwenhoek.

Tot slot korte signalementen van:

Wij waren geen soldaat. Het leger was voor losers van Herman Vuijsje

Vrouwen van het land van. Epos van drie dagloonsters van Theo Salemink

De honderdjarige oorlog tegen Palestina. Een geschiedenis van kolonialisme en verzet van Rachid Khalidi

Aflevering 1

In de eerste aflevering schuift Martin Bossenbroek aan om over zijn boek De Zanzibardriehoek te vertellen. Neuroloog Pim van Gool wordt geïnterviewd over Denkdwang en hoogleraar Manon van der Heijden bespreekt het boek New York in brand van de Amerikaanse historicus Jill Lepore.