Home Magazines Historisch Nieuwsblad 7/8 - 2022
Oktober 2022

Historisch Nieuwsblad 7/8 - 2022

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 7/8 - 2022
‘We moeten anders over vrijheid denken’
‘We moeten anders over vrijheid denken’
Interview

‘We moeten anders over vrijheid denken’

Een vrije samenleving houdt tegenwoordig in dat de overheid zich zo min mogelijk met de burgers bemoeit. Maar volgens historicus Annelien de Dijn gold eeuwenlang een andere opvatting van vrijheid: een volk was vrij als het zichzelf regeerde. De Dijn pleit voor een terugkeer naar dat klassieke collectieve vrijheidsideaal. ‘Burgers moeten het gevoel hebben dat...

Lees meer
Rachmad Kusumobroto: een drievoudige verzetsheld
Rachmad Kusumobroto: een drievoudige verzetsheld
Artikel

Rachmad Kusumobroto: een drievoudige verzetsheld

De Indonesische Rachmad Kusumobroto streed zijn hele leven tegen onrecht. Tijdens de oorlog hielp hij Joodse kinderen onderduiken. Ook zette hij zich in voor de jonge Republiek Indonesië van Soekarno. Dat leidde ertoe dat hij jarenlang werd opgesloten. Toch raakte hij nooit verbitterd. ‘Wij komen uit Amsterdam,’ zei journalist Catherine Keyl tegen de mannen achter...

Lees meer
Van slaaf tot Romeins burger
Van slaaf tot Romeins burger
Artikel

Van slaaf tot Romeins burger

Het Romeinse Rijk kende een scherp onderscheid tussen vrije burgers en slaven. De laatsten hadden geen burgerrechten. Maar er was nog een derde groep: de vrijgelatenen, die na een prachtig staaltje juridisch theater deze status konden bereiken. Op een dag, zo’n 53 of 54 jaar voor onze jaartelling, kreeg Cicero een felicitatiebrief van zijn broer...

Lees meer
Harriet Taylor Mill kwam op voor vrouwen
Harriet Taylor Mill kwam op voor vrouwen
Artikel

Harriet Taylor Mill kwam op voor vrouwen

Voor vrouwen was het huwelijk een vorm van slavernij, vond Harriet Taylor Mill. Samen met haar zielsverwant John Stuart Mill schreef ze baanbrekend werk over vrouwenemancipatie.

Lees meer
Een radicale democraat
Een radicale democraat
Artikel

Een radicale democraat

De Nederlandse Franciscus van den Enden was vurig voorstander van een regering door het volk. In de zeventiende eeuw was dat een uiterst omstreden standpunt. Toen Van den Enden ook nog eens betrokken raakte bij een complot tegen Lodewijk XIV, kwam hij in grote problemen. Parijs, 27 november 1674. Een grote menigte heeft zich verzameld...

Lees meer
Even wankelt de DDR
Even wankelt de DDR
Artikel

Even wankelt de DDR

Binnen enkele dagen veranderde een massale opstand de DDR in een chaos. De Juni-opstand van 1953 was het eerste grote verzet in een Oostblokland. ‘Wir wollen frei sein!’ scandeerden de betogers. Alleen dankzij steun van de Sovjets wisten de communistische leiders de macht te behouden. In 1949 werd de Duitse deling formeel afgerond met de...

Lees meer
De revolutie van slaven op Haïti
De revolutie van slaven op Haïti
Artikel

De revolutie van slaven op Haïti

Vlak na de Franse Revolutie kwamen op de Franse kolonie Saint-Domingue slaven in opstand. Onder aanvoering van de creool François-Dominique Toussaint Louverture eisten ook zij vrijheid, gelijkheid en broederschap. Hun verzet zou dertien jaar duren en mondde uit in de eerste onafhankelijke slavenstaat van de wereld: Haïti. In de nacht van 22 augustus 1791 verzamelde...

Lees meer
‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’
‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’
Interview

‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’

Ter bestrijding van het lerarentekort besloot minister van Onderwijs Dennis Wiersma onlangs de salarissen in het basisonderwijs met 10 procent te verhogen. Dat kan een effectief middel zijn, zo leert de geschiedenis. In de jaren vijftig had Nederland, net als nu, een nijpend tekort aan leraren. Daarom probeerde de overheid ook toen het beroep aantrekkelijker...

Lees meer
Amerikanen willen ‘onzedelijke’ boeken verbieden
Amerikanen willen ‘onzedelijke’ boeken verbieden
Nieuws

Amerikanen willen ‘onzedelijke’ boeken verbieden

In meerdere Amerikaanse staten voeren ouders georganiseerd actie om bepaalde boeken uit schoolbibliotheken te verbannen. Vaak met succes. Zogenaamd vanwege ‘obsceen taalgebruik’ worden werken die institutioneel racisme of LHBTI-rechten behandelen van de leeslijst gehaald. Andere Amerikanen maken zich zorgen over wat zij beschouwen als een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting, die is verankerd in...

Lees meer
De bliksemcarrière van Jacob Blauw
De bliksemcarrière van Jacob Blauw
Interview

De bliksemcarrière van Jacob Blauw

Historicus Tanja Wassenberg onderzocht het leven van een vergeten patriot. In haar proefschrift Jacob Blauw 1759-1829. Rebelleren voor vrijheid en vaderland typeert ze deze dwarsligger. Blauw was een lastige man, die even een belangrijke rol in de Nederlandse politiek speelde. Waarom koos Jacob Blauw de kant van de patriotten? ‘De samenleving was in zijn jonge...

Lees meer
Ierse parade voor Willem III
Ierse parade voor Willem III
Interview

Ierse parade voor Willem III

Op 12 juli marcheren protestanten met oranje bolhoedjes en trommels door de straten van Noord-Ierland. De Oranjemarsen leiden jaarlijks tot spanningen tussen protestanten en katholieken. Door de Brexit en de verkiezingsoverwinning van de Ierse eenheidspartij Sinn Féin zijn die spanningen nog groter dan in voorgaande jaren. Wat vieren de Oranjemannen eigenlijk, en wat hebben ze...

Lees meer
Leven verzetsvrouw gefictionaliseerd
Leven verzetsvrouw gefictionaliseerd
Recensie

Leven verzetsvrouw gefictionaliseerd

Verzetsvrouw Truus van Lier liquideerde in 1943 de Utrechtse politiecommissaris en NSB’er Gerard Kerlen. Ze dook onder, maar werd verraden. Haar daad kwam haar duur te staan. Jessica van Geel reconstrueerde haar korte leven. Eerst de feiten. Truus van Lier (1921-1943) was vermoedelijk de eerste Nederlandse verzetsvrouw die een hooggeplaatste collaborateur om het leven bracht....

Lees meer
Ooggetuige van de Revolutie
Ooggetuige van de Revolutie
Recensie

Ooggetuige van de Revolutie

De Vlaamse auteur Johan Op de Beek laat zien hoe de Franse Revolutie ontspoorde. Hij vertelt het verhaal via revolutionair en advocaat François Robert, die spijt kreeg van het anti-intellectualisme en de terreur waaraan hij had meegewerkt. Vijftien jaar heeft Johan Op de Beeck gebroed op dit boek over de Franse Revolutie, zo deelt hij...

Lees meer
Filosofen in de Lage Landen
Filosofen in de Lage Landen
Recensie

Filosofen in de Lage Landen

De Lage Landen hebben vele filosofen voortgebracht. Erno Eskens laat ze zien in al hun verscheidenheid. Van vroege denkers als Geert Groote en Thomas a Kempis tot een internationale beroemdheid als Erasmus en een tijdgenoot als René Gude. Hij behandelt ook interessante dwalers. Zijn motto is niet voor niets: ‘Niemand dwaalt vrijwillig.’ De Lage Landen...

Lees meer
Misverstanden over de linkse kerk
Misverstanden over de linkse kerk
Recensie

Misverstanden over de linkse kerk

Namen Nederlandse calvinisten de afgelopen decennia bewust een ‘linkse’ afslag? Of pasten ze zich vooral aan bij de tijdgeest? De bundel De linkse kerk, onder redactie van Syp Wynia, komt niet altijd met de juiste analyse. Kan een verkeerde vraagstelling toch een interessant boek opleveren? Jazeker, deze bundel artikelen over de naoorlogse ontwikkelingen binnen het...

Lees meer
Vier vragen aan Róman Kienjet
Vier vragen aan Róman Kienjet
Interview

Vier vragen aan Róman Kienjet

Aan het begin van de twintigste eeuw kwam een nieuw soort fotograaf op: de snelfotograaf. In zijn studio ontving hij iedereen die een goedkoop portret wilde, om mee te pronken of te gebruiken ter identificatie. Fotografie werd laagdrempeliger, speelser en vooral commerciëler. In De snelfotograaf beschrijft Róman Kienjet de ontwikkeling van deze fotografie, van de...

Lees meer
De ‘wilde Balkan’ bestaat niet
De ‘wilde Balkan’ bestaat niet
Recensie

De ‘wilde Balkan’ bestaat niet

Media schilderen de Balkan steevast af als een woest, achterlijk deel van Europa, waar steeds maar weer oorlog uitbreekt. Dat beeld klopt niet, betoogt Guido Snel in zijn erudiete ‘antireisgids’. ‘Azië begint bij de Landstrasse,’ zo sprak de beroemde Oostenrijkse diplomaat Klemens von Metternich in de jaren twintig van de negentiende eeuw. Hij bedoelde: alles...

Lees meer
Het advies van de piramides
Het advies van de piramides
Column

Het advies van de piramides

De eerste keer dat ik de grote piramide van Gizeh zag, zag ik ’m niet. Ik was negentien, stond op het dak van Hotel Kinow in Cairo; mijn reisgenoot wees op de einder en zei: ‘Wauw.’ Ik tuurde, maar ontwaarde in de heiige lucht slechts lelijke gebouwen. Dat kwam doordat ik te klein dacht, ik...

Lees meer
‘Ik voelde een connectie met mijn voorouders’
‘Ik voelde een connectie met mijn voorouders’
Interview

‘Ik voelde een connectie met mijn voorouders’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand historicus Suze Zijlstra. ‘Ik besefte dat in...

Lees meer
‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’
‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’
Interview

‘Nooit meer bezuinigen op salaris leraren’

Het kabinet wil leraren met een bonus verleiden om meer te werken. Ook in de jaren vijftig probeerde de regering het lerarenberoep aantrekkelijker te maken met een hoger salaris.

Lees meer
Nestor Machno: wreker van de boeren
Nestor Machno: wreker van de boeren
Artikel

Nestor Machno: wreker van de boeren

Al tijdens zijn leven was Nestor Machno een legende, een Oekraïense Robin Hood. Met zijn anarchistenleger wist hij de bolsjewieken een tijdlang te weerstaan. En te midden van het oorlogsgewoel schiep hij een vrije zone met ruimte voor cultuur, scholen en ziekenhuizen. Nestor Machno bracht zijn vormende jaren in opsluiting door. Tussen 1909 en 1917...

Lees meer
Slavernijverleden ABN AMRO was al jaren bekend
Slavernijverleden ABN AMRO was al jaren bekend
Artikel

Slavernijverleden ABN AMRO was al jaren bekend

Uit onderzoek van het Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) bleek onlangs dat rechtsvoorgangers van ABN AMRO in de achttiende en negentiende eeuw betrokken waren bij slavenhandel. De bank heeft hiervoor haar excuses aangeboden. In 2006 verscheen ook al een rapport over het slavernijverleden van de bank, maar daar is nooit iets mee gedaan. Waarom niet?...

Lees meer