Namen Nederlandse calvinisten de afgelopen decennia bewust een ‘linkse’ afslag? Of pasten ze zich vooral aan bij de tijdgeest? De bundel De linkse kerk, onder redactie van Syp Wynia, komt niet altijd met de juiste analyse.
Kan een verkeerde vraagstelling toch een interessant boek opleveren? Jazeker, deze bundel artikelen over de naoorlogse ontwikkelingen binnen het calvinistische volksdeel bewijst dat. In zijn inleiding vraagt Syp Wynia – de voormalige Elsevier-journalist ontwaart achter elke kamerplant een woke klimaatdrammer die het ganse land wil volplempen met windmolens en genderneutrale wc’s – zich af hoe het mogelijk was dat de oerconservatieve gereformeerden na 1945 steeds in links politiek vaarwater terechtkwamen. Uit deze vraagstelling blijkt dat Wynia het slachtoffer is van een dubbel misverstand.
Ten eerste verwart hij elke poging van christenen om aansluiting te vinden bij ontwikkelingen in de samenleving met het capituleren voor een ‘linkse’ – dus doodenge – ideologie. En ten tweede is het hem ontgaan dat de in de negentiende eeuw door Abraham Kuyper aaneengesmede neocalvinistische beweging een bij uitstek modern fenomeen was. Het was een democratiseringsbeweging, gericht op de emancipatie van een achtergestelde bevolkingsgroep, die gebruikmaakte van de modernste organisatievormen en communicatiemiddelen. De Anti-Revolutionaire Partij (ARP) was de eerste politieke partij van Nederland, en Kuyper werd door de maatschappelijke elite gezien als een gevaarlijke nieuwlichter. Het beeld van de oerconservatieve ARP dat Wynia ons voorschotelt is zwaar vertekend, want zelfs de gereformeerde leider Hendrik Colijn was een hypermoderne graaikapitalist die zijn mannenbroeders wilde opstoten in de vaart der volkeren.
Wanneer je de inleiding van Wynia overslaat, evenals het stuk waarin Martin Bosma zijn heimwee naar het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime mag uitventen, vind je in De linkse kerk niettemin voldoende interessante bijdragen. Zo schetst Jan-Jaap van den Berg een genuanceerd beeld van de pogingen van de ARP om zich in de jaren zestig aan te passen aan de kenterende tijdgeest, beschrijft Roelof Bouwman hoe in de jaren zeventig van huis uit gereformeerde studenten aan de Vrije Universiteit zich lieten verblinden door het communisme, en analyseert Wim Berkelaar hoe de protestants-christelijke media zich in deze decennia ontwikkelden. Ook het artikel van Rimko van der Maar over de gereformeerde protesten tegen de oorlog in Vietnam is zeer lezenswaardig. Sommige stukken zijn duidelijk vanuit een behoudend perspectief geschreven, zoals de bijdrage van Bas Hengstmengel over de ideologische ontwikkeling binnen de ChristenUnie, maar dat is uiteraard geen enkel probleem. Zijn bijdrage is boeiend en goed gedocumenteerd. Wat het boek wel duidelijk illustreert, is hoe hopeloos vaag en daardoor nietszeggend de begrippen ‘links’ en ‘rechts’ inmiddels zijn.
De linkse kerk. Hoe calvinistisch Nederland steeds dezelfde afslag neemt
Syp Wynia e.a.
266 p. Blauwburgwal, € 23,50
