Home Dossiers Israël en de Palestijnen

Israël en de Palestijnen

  • 26 artikelen
Slachtoffers tijdens de Jom Kippoeroorlog tussen Israël en de Palestijnen

Na een verrassingsaanval van Hamas heeft Israël de organisatie de oorlog verklaard. Het is het nieuwste hoofdstuk in het conflict tussen de Joodse staat en de Palestijnen, een strijd die al sinds de oprichting van Israël in 1948 woedt.

Ontstaan van Israël

In 1890 schreef de Oostenrijkse filosoof Nathan Birnbaum voor het eerst over ‘zionisme‘: het streven naar een Joodse staat. Na de Tweede Wereldoorlog kon dat streven werkelijkheid worden. In 1947 stemden de Verenigde Naties in met een verdelingsplan voor Palestina: het gebied moest worden opgedeeld in een Joodse en Arabische staat. Op 14 mei 1948, toen het Britse mandaat over Palestina afliep, riep Israël zijn onafhankelijkheid uit.

In een interview ontleedt hoogleraar Bart Wallet het Israëlisch-Palestijnse conflict. Hij gaat daarbij terug naar 1881, toen tsaar Alexander II werd vermoord. Het jaar waarin tsaar Alexander II werd vermoord en de Joden de schuld kregen. ‘Het was het begin van een golf van pogroms.’

Meer lezen over Israël en de Palestijnen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Premiers van Israël

David Ben-Goerion riep als eerste premier van Israël de onafhankelijkheid uit. Een jaar later werd onder zijn leiding ook de Israëlische geheime dienst in het leven geroepen: de Mossad. Deze inlichtingendienst kreeg verregaande bevoegdheden om de veiligheid van de staat te bewaken en wraak te nemen op architecten van de Holocaust.

Golda Meir, premier van Israël.
Golda Meir in 1973.

Een andere Israëlische leider die de geschiedenisboeken haalde was Golda Meir, die ook wel de ‘Iron Lady van Israël’ werd genoemd. Ze had een grote aanhang onder de bevolking, maar trad in 1974 af vanwege kritiek op haar afwachtende houding tijdens de Jom-Kippoeroorlog. De recente speelfilm Golda (2023) probeert die kritiek op Meir te nuanceren. Haar opvolger Yithzak Rabin ontving in 1994 de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn aandeel in de Oslo-akkoorden. Een jaar later werd hij vermoord door een orthodoxe Joodse student.

Joodse immigratie

Na de oprichting van de Joodse staat kwamen er wereldwijde immigratiegolven naar Israël op gang. In 1950 nam het Israëlische parlement, de Knesset, de Wet op de Terugkeer aan. Die wet bepaalde dat alle Joden het recht hadden zich in Israël te vestigen en het Israëlische staatsburgerschap konden krijgen. Veel Joden uit Azië en Afrika immigreerden naar Israël. In de jaren tachtig haalde de Knesset onderdrukte zwarte Joden weg uit Ethiopië en gaf duizenden van deze falasja’s onderdak in Israël. In 2020 woonde bijna de helft van alle Joden ter wereld in Israël.

Oorlogen

Meteen na zijn oprichting raakte de Joodse staat verzeild in een gevecht op leven en dood. De Israëli’s streden tegen de Arabische bevolking van Palestina en de Arabische buurlanden. Die Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 wonnen de Israëliërs uiteindelijk met overmacht, maar veel Palestijnen vonden de dood en honderdduizenden van hen werden verdreven naar de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever en Libanon.

Israël bij het Suezkanaal.
Egyptische soldaten steken in 1973 het Suez-kanaal over.

In 1949 werd Israël lid van de Verenigde Naties. De spanningen tussen Israël en zijn Arabische buurlanden duurden voort en leidden in 1967 tot een nieuwe geweldsuitbarsting: de Zesdaagse Oorlog. Opnieuw waren de Arabische landen niet opgewassen tegen het Israëlische leger, dat de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever bezette. In 1973 vielen Egypte en Syrië de Joodse staat gezamenlijk aan tijdens de Jom-Kippoeroorlog. Israël liet zich verrassen en wist de Egyptische en Syrische legers pas na enkele weken te verslaan.

Hezbollah en Hamas

In 1982 viel het Israëlische leger zelf Libanon binnen als reactie op terreuraanvallen van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). Na de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon ontstond de militante beweging Hezbollah, die een guerillaoorlog voerde om Israëlische soldaten te verjagen. De organisatie heeft nog altijd als doelstelling om de Joodse staat te vernietigen.

Ook in de Palestijnse gebieden onder Israëlisch gezag was het in de jaren tachtig onrustig: in 1987 kwamen Palestijnen in de Gazastrook in opstand tijdens de eerste intifada. In de jaren negentig moesten de Oslo-akkoorden een eind maken aan het Israëlisch-Palestijnse conflict. Maar ook de Amerikaanse bemiddeling kon geen langdurige vrede bewerkstelligen: aan het begin van de eenentwintigste eeuw vond de tweede intifada plaats.

In 2007 kwam in Gaza de fundamentalistische organisatie Hamas aan de macht. Sindsdien bestookt Hamas Israëlische gebieden vanuit de Gazastrook met raketaanvallen. Jeruzalem bombardeert op zijn beurt doelen in Gaza. De militante organisaties Hamas en Hezbollah krijgen hulp van Iran, terwijl Israël kan rekenen op de steun van historische bondgenoten als de Verenigde Staten en Nederland. In 1973 leidde de Nederlandse steun aan Israël tot een oliecrisis: olieproducerende Arabische landen boycotten Den Haag vanwege de pro-Israëlische politiek tijdens de Jom-Kippoeroorlog.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.
Vorster en Rabin
Vorster en Rabin
Artikel

Israël en Zuid-Afrika waren ongemakkelijke vrienden

Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag deed een tussentijdse uitspraak in de genocidezaak die Zuid-Afrika aanspande tegen Israël: Jeruzalem moet er alles aan doen om genocide in Gaza te voorkomen. Dat de Zuid-Afrikaanse regering Israël beschuldigt van genocide in Gaza, is pijnlijk voor het land dat zijn bestaansrecht mede baseert op de Holocaust. Maar in Zuid-Afrika leeft een andere historische herinnering: Israël was vroeger bevriend met het apartheidsregime.

Lees meer
Palestijnse vluchtelingen, 18 april 1948.
Palestijnse vluchtelingen, 18 april 1948.
Recensie

De Palestijnse kant van het verhaal

Noorwegen, Spanje en Ierland gaan de Palestijnse staat erkennen. In zijn nieuwste boek beschrijft historicus Rashid Kalidi het Israëlisch-Palestijnse conflict vanuit het perspectief van de Palestijnen.

Lees meer
Portret van Bart Wallet
Portret van Bart Wallet
Artikel

‘In Europa is het Heilige Land nog steeds heilig’

Het Israëlische leger voert aanvallen uit op de stad Rafah, waar veel gevluchte Palestijnen verblijven. Hoogleraar Bart Wallet ontleedt het Israëlisch-Palestijnse conflict en gaat daarbij terug naar 1881.

Lees meer
Iraniërs verbranden een Israëlische vlag bij de herdenking van de revolutie. Teheran, 4 november 2013.
Iraniërs verbranden een Israëlische vlag bij de herdenking van de revolutie. Teheran, 4 november 2013.
Artikel

De schaduwoorlog tussen Iran en Israël

Israël heeft een grote Iraanse drone- en raketaanval afgeslagen. Iran staat aan de kant van de Palestijnen en zit Israël dwars waar het maar kan. Toch ging het decennialang een directe confrontatie uit de weg.

Lees meer
Een soldaat kijkt een Noord-Vietnamese tunnel in, 1966.
Een soldaat kijkt een Noord-Vietnamese tunnel in, 1966.
Interview

Amerika wist zich geen raad met Vietnamese tunnels

Volgens militair historicus Christ Klep is het voor Israël haast onmogelijk om de vijand in tunnels te bestrijden, net als voor de Amerikanen in Vietnam.

Lees meer
Rafa checkpoint: de poort van Gaza
Rafa checkpoint: de poort van Gaza
Column

Rafa checkpoint: de poort van Gaza

Het Israëlische leger voert aanvallen uit op de stad Rafah in de Gazastrook. Philip Dröge hoopt op een oplossing. ‘Ik gun de Palestijnen en Israëli’s weinig idioten en eindelijk eens eenvoudige antwoorden.’

Lees meer
‘Propaganda leidt tot oorlogsmoeheid’
‘Propaganda leidt tot oorlogsmoeheid’
Interview

‘Propaganda leidt tot oorlogsmoeheid’

De Vietnamoorlog was een propagandastrijd. ‘Hanoi vergeleek het met de strijd tussen David en Goliath, een frame dat Hamas nu ook gebruikt.’

Lees meer
Poster van het Rode Kruis in de Eerste Wereldoorlog
Poster van het Rode Kruis in de Eerste Wereldoorlog
Artikel

Rode Kruis werd al snel een omstreden symbool

Volgens het Rode Kruis zijn de omstandigheden van evacués in Gaza onveilig. Over het embleem dat hulpverleners van het Rode Kruis moeten dragen, werd vanaf eind negentiende eeuw al geruzied.

Lees meer
Medewerkers van de Israel Antiquities Authority doen onderzoek in het City of David National Park. Jeruzalem, 30 augustus 2023.
Medewerkers van de Israel Antiquities Authority doen onderzoek in het City of David National Park. Jeruzalem, 30 augustus 2023.
Nieuws

Bezetting via archeologie

Israël investeert in de archeologie van de Westbank. Volgens de Palestijnen is het een dekmantel om de controle over de westelijke Jordaanoever uit te breiden.

Lees meer
Helen Mirren - met gezichtsprotheses - als Golda Meir.
Helen Mirren - met gezichtsprotheses - als Golda Meir.
Recensie

Mislukte rehabilitatie van Golda Meir

De Jom Kipoer-oorlog in 1973 werd premier Golda Meir in Israël zwaar aangerekend. Ze zou inlichtingen over een aanval niet serieus hebben genomen. De speelfilm Golda probeert dat beeld te nuanceren, maar slaagt daar niet echt in.

Lees meer
Israël bij het Suezkanaal.
Israël bij het Suezkanaal.
Interview

‘Israël moet zijn tegenstanders niet onderschatten’

Vijftig jaar geleden, op 6 oktober 1973, ontketenden Egypte en Syrië een verrassingsaanval op Israël tijdens Jom Kippoer.

Lees meer
Mossad aanslag
Mossad aanslag
Artikel

De wrekers van de Mossad

Mossad-agenten deinzen al sinds de oprichting in 1949 nergens voor terug. Ze voerden sabotageacties uit in Iran, luisterden het Witte Huis af en stalen mogelijk zelfs verrijkt uranium.

Lees meer