Home Magazines Historisch Nieuwsblad 3 - 2022
November 2022

Historisch Nieuwsblad 3 - 2022

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 3 - 2022
Een Moeder in het kwadraat
Een Moeder in het kwadraat
Column

Een Moeder in het kwadraat

Op een van mijn dierbaarste foto’s staat mijn vader als pas afgestudeerde student in rokkostuum op de trappen van het Academiegebouw in Nijmegen. Naast hem zijn ouders op hun paasbest; mijn oma draagt zelfs handschoenen. Toch voelen ze zich duidelijk niet op hun gemak in de geleerde omgeving. Vooral de ogen van mijn oma treffen...

Lees meer
Great is Britain allang niet meer
Great is Britain allang niet meer
Column

Great is Britain allang niet meer

Leuke vraag voor quizmakers: in welk jaar begon het Britse wereldrijk te krimpen? Waarschijnlijk zullen de meeste mensen instinctief een jaartal noemen na 1945. Maar het enige juiste antwoord is 1922. In maart is het exact een eeuw geleden dat de zon begon onder te gaan boven het grootste rijk ooit. Egypte verklaarde zich onafhankelijk...

Lees meer
‘Ik voelde een hand van 500 jaar geleden’
‘Ik voelde een hand van 500 jaar geleden’
Artikel

‘Ik voelde een hand van 500 jaar geleden’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand conservator Annemarieke Willemsen. ‘Ik trok middeleeuwse wanten...

Lees meer
Waarom woorden er (niet) toe doen
Waarom woorden er (niet) toe doen
Artikel

Waarom woorden er (niet) toe doen

De woorden die historici gebruiken om het verleden te beschrijven, liggen soms maatschappelijk gevoelig. Onlangs deed een Indonesische gastcurator van het Rijksmuseum de term ‘Bersiap’ in de ban als zijnde racistisch. De Federatie Indische Nederlanders dreigde daarop met rechtszaken en de directeur van het museum haalde bakzeil. Waarom hechten we zoveel waarde aan woorden? What’s...

Lees meer
Tolerantie in de Zuiderlijke Nederlanden
Tolerantie in de Zuiderlijke Nederlanden
Artikel

Tolerantie in de Zuiderlijke Nederlanden

De katholieke Zuidelijke Nederlanden stonden bekend om hun strenge regels ten aanzien van het beoefenen van de protestantse religie. Toch gaf de overheid enige ruimte aan protestanten die woonden in de ‘Geuzenhoek’. De Geuzenhoek was een verzameling dorpen met protestantse families in het zuidwesten van Vlaanderen. Historicus Roman Roobroeck laat in het laatste nummer van...

Lees meer
De eerste lokale verkiezing
De eerste lokale verkiezing
Artikel

De eerste lokale verkiezing

Op 16 maart kiezen we in Nederland nieuwe gemeenteraden. Burgers van Heusden gingen ons 235 jaar geleden al voor. In revolutionaire verkiezingen in 1787 kozen ze stadsgenoten die moesten toezien op het bestuur. Deze verkiezingen volgden op jaren van onrust in Heusden en omliggende dorpen, zegt historicus Joost Rosendaal (Radboud Universiteit). Er waren economische problemen...

Lees meer
Vrede in Europa
Vrede in Europa
Artikel

Vrede in Europa

Het was 1941 toen de Britse minister van Arbeid Ernest Bevin nadacht over een radicaal andere toekomst na de ellende van de oorlog: ‘Welk groter eerbetoon kunnen we brengen aan hen die nu lijden,’ schreef hij, ‘dan tegen hen te kunnen zeggen: “Deze keer is het echt niet tevergeefs”?’ Historicus Jorrit Steehouder haalt het citaat...

Lees meer
Hollanders naar het Chinese hof
Hollanders naar het Chinese hof
Recensie

Hollanders naar het Chinese hof

In 1795 reisden drie Nederlandse gezanten naar China om de keizer te feliciteren met zijn 60-jarige jubileum. Over hun avonturen en de warme ontvangst aan het hof schreef Tonio Andrade een mooi verhaal, dat wringt bij de conclusie. Manifestaties van westerse superioriteit waren een open zenuw in het China van de keizers en zijn dat...

Lees meer
Drama vol verraad en tragiek
Drama vol verraad en tragiek
Recensie

Drama vol verraad en tragiek

Verzetsvrouw Franci Siffels geeft tijdens de oorlog haar man aan bij de Sicherheitsdienst. Daarna verraadt ze nog tientallen verzetsmensen. Die worden opgepakt, gemarteld en dikwijls gefusilleerd. Erik Schaap schreef Franci’s tragische levensverhaal. In 1993 werd het Boekenweekgeschenk geschreven door W.F. Hermans. In de mist van het schimmenrijk was een gefingeerd dagboek en een typisch Hermans-verhaal,...

Lees meer
Het ontstaan van  de moderne tijd
Het ontstaan van  de moderne tijd
Recensie

Het ontstaan van de moderne tijd

Treinen doorkruisten de continenten, de internationale handel nam een hoge vlucht en de telegraaf bracht iedereen snel op de hoogte. Jürgen Osterhammel beschrijft hoe de wereld in de negentiende eeuw een ingrijpende gedaanteverwisseling doormaakte. Hij schetst een levendig en verhelderend panorama van een ongekend boeiende periode. Sommige historici pleiten ervoor de Middeleeuwen rond 1800 te...

Lees meer
Vrouwen eisten ook inspraak
Vrouwen eisten ook inspraak
Recensie

Vrouwen eisten ook inspraak

Waarom mocht de helft van de wereldbevolking niet meepraten over vrede, zo vroegen feministen na de Eerste Wereldoorlog aan de Amerikaanse president Woodrow Wilson. Mona L. Siegel laat zien dat hun opstelling een keerpunt betekende.  Op 12 november 1918, een dag na de wapenstilstand die de Eerste Wereldoorlog beëindigde, constateerde Flora Annie Steel in de...

Lees meer
4 vragen aan Jona Lendering
4 vragen aan Jona Lendering
Interview

4 vragen aan Jona Lendering

Hannibals legendarische tocht door de Alpen geldt als een van de spectaculairste gebeurtenissen uit de Oudheid. Maar volgens historicus Jona Lendering wordt de prestatie van deze generaal overdreven. ‘In mijn boek probeer ik het verhaal terug te brengen tot menselijke proporties.’ Lendering laat zien waarom de twee antieke bronnen over de tocht erg onbetrouwbaar zijn....

Lees meer
Hella Haasse was ‘de grote eenling’
Hella Haasse was ‘de grote eenling’
Recensie

Hella Haasse was ‘de grote eenling’

Ze werd overladen met prijzen en tot in verre buitenlanden gelezen. Toch stond Hella Haasse altijd in de schaduw van de Grote Drie. Ze voelde zich haar hele leven miskend, zo blijkt uit de biografie van Aleid Truijens. De zevenjarige Helly werd in vooroorlogs Baarn gepest door andere kinderen. Ze vonden het meisje uit Nederlands-Indië...

Lees meer
De moeder van alle enquêtes
De moeder van alle enquêtes
Artikel

De moeder van alle enquêtes

Heel Nederland volgde in 1984 via de televisie de RSV-enquête. Dit parlementaire onderzoek legde genadeloos de miskleunen bloot van politici, ambtenaren en zakenlieden die betrokken waren bij scheepsconcern RSV. De Tweede Kamer herontdekte zo de mogelijkheden van een eigen enquête. Dat instrument waren parlementariërs na de oorlog min of meer vergeten. Inmiddels hebben ze de...

Lees meer
Koningin van het zink
Koningin van het zink
Artikel

Koningin van het zink

Hoe maak je goud van zink? De Belgisch-Franse mijnbouwondernemer Fanny Mosselman verwierf het monopolie op de dakbedekkingen van het nieuwe Parijs dat Napoleon III liet bouwen. Deze zakelijke superdeal was het resultaat van jarenlang netwerken in de hoogste kringen. Alles wierp ze in de strijd: geld, tact en ook liefde. Op het eerste gezicht lijkt...

Lees meer
Cultuur als laatste bindmiddel
Cultuur als laatste bindmiddel
Artikel

Cultuur als laatste bindmiddel

Niet lang na de Tweede Wereldoorlog vertrekt diplomaat Oscar Mohr naar Indonesië om er de Nederlandse cultuur te promoten. Hij mag via een nieuwe organisatie, Sticusa, veel geld uitgeven om de kunstzinnige elite in te palmen. Toch rijst al snel de vraag wat de inspanningen van Sticusa nu eigenlijk opleveren. Het is voorjaar 1949. Terwijl...

Lees meer
Een gezond en zuiver volk
Een gezond en zuiver volk
Artikel

Een gezond en zuiver volk

De nazi’s waren niet de enigen met eugenetische opvattingen. In de twintigste eeuw waren talrijke prominenten, van rechts tot links, geestdriftige aanhangers van deze leer. ‘Onvolwaardige’ mensen moesten pijnloos worden omgebracht of hun moest worden belet zich voor te planten. Dat zou het gehele volk ten goede komen. Een halfneef en bewonderaar van Charles Darwin,...

Lees meer
Verstokte kolonialen plannen en een coup
Verstokte kolonialen plannen en een coup
Artikel

Verstokte kolonialen plannen en een coup

Tot ontzetting van koloniale hardliners had de Nederlandse regering in 1946 afspraken gemaakt met de jonge Republik Indonesia. Het zogeheten Comité Rijkseenheid vreesde dat die zouden leiden tot ‘verminking van het koninkrijk’. Toen zelfs koningin Wilhelmina niet ontvankelijk bleek voor hun zorgen, zag het Comité nog maar één uitweg: een staatsgreep. Indië verloren, rampspoed geboren,...

Lees meer
Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd
Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd
Artikel

Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd

Anna Maria van Schurman sprak vele talen, kon goed musiceren en was ook nog kunstzinnig. In de zeventiende eeuw mocht ze als eerste vrouw colleges volgen. Ze wijdde haar leven daarna aan de wetenschap. Maar op haar zestigste nam ze een besluit waar haar geleerde vrienden niets van begrepen. De geleerde Anna Maria van Schurman...

Lees meer
De ijdele kanselier
De ijdele kanselier
Artikel

De ijdele kanselier

Op een van de beroemdste schilderijen van Jan van Eyck staat kanselier Nicolas Rolin even groot afgebeeld als de Maagd Maria. Kennelijk vond hij zichzelf erg belangrijk. Wie was deze Bourgondiër, die in het midden van de vijftiende eeuw het toppunt van zijn roem bereikte? Jaarlijks genieten zo’n 400.000 toeristen van de serene schoonheid van...

Lees meer
Poetin denkt nog steeds koloniaal
Poetin denkt nog steeds koloniaal
Artikel

Poetin denkt nog steeds koloniaal

Rusland is ontstaan door verovering en kolonisatie. Volgens historicus en journalist Hubert Smeets is het huidige conflict met Oekraïne alleen te begrijpen vanuit deze koloniale geschiedenis, die nog altijd doorwerkt in de mentaliteit van president Poetin. ‘Catharina de Grote heeft gezegd: de enige manier om de grenzen van Rusland te beveiligen is door ze te...

Lees meer