Alle artikelen
Iedere seksuele handeling die geen kinderen kon opleveren, was uit den boze. Zo blijkt uit Seks in de Renaissance van cultuurhistoricus Marlisa den Hartog.
Marlisa den Hartog heeft een vermakelijke geschiedenis geschreven over het geslachtsverkeer in de vijftiende en zestiende eeuw. Hoewel ze met haar ondertitel – ‘standjes en standpunten in de tijd van Da Vinci’ – suggereert ook de techniek van de geslachtsdaad te behandelen, gaat haar boek vooral over de moreel-maatschappelijke ideeën over seks en alles wat daarmee te maken heeft. Onderwerpen als fellatio en cunnilingus – om in Latijnse sferen te blijven – worden alleen vanuit een moreel standpunt bekeken. In het algemeen: als er geen kinderen van kwamen, was de handeling volgens menige moraalridder verachtelijk. Je laten meeslepen door je seksuele verlangens was sowieso onverantwoordelijk en asociaal. Een man die zijn eer of reputatie te grabbel gooide voor zijn libido, ondermijnde ook de maatschappelijke orde. Toch werd de man, de jongeman in het bijzonder, veel vergeven in deze masculiene schaamtecultuur. Vrouwen hadden het moeilijker.
Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Den Hartog baseert zich hoofdzakelijk op literaire bronnen om die seksuele moraal te reconstrueren. Dat roept natuurlijk de vraag op in hoeverre die de werkelijkheid van alledag weerspiegelen. De weerbarstige verhouding tussen feit en fictie is een vraagstuk van alle tijden, ook van de Renaissance. Die kanttekening ondervangt ze enigszins door zo hier en daar ook andersoortig bronnenmateriaal in haar boek te betrekken, zoals rechterlijke vonnissen en demografische cijfers. Maar de hoofdmoot van haar betoog bestaat uit haar duizelingwekkende kennis van de renaissancistische literatuur, waarin haantjesgedrag, hypocrisie, en dubbele standaarden voor mannen en vrouwen de boventoon voeren. Aan de hand van die literatuur behandelt Den Hartog een keur aan thema’s, zoals genderverhoudingen, grensoverschrijdend gedrag en homoseksualiteit. Vervolgens betreedt ze een aantal zijpaden, zoals de angst voor impotentie, het gebruik van afrodisiaca (volgens sommige medici wilde het insmeren van de penis met honing of mosterd een erectieprobleem verhelpen) en eerwraak.
Den Hartog beschouwt de Renaissance vooral als een ‘spiegelpaleis’ voor onze huidige tijd. Zo vergelijkt ze de onthullingen van de MeToo-beweging met de seksuele agressie van mannen in de vijftiende eeuw. Haar analogieën doen zo nu en dan anachronistisch aan. Dat vrouwen seksueel overschrijdend gedrag zouden uitlokken, kakelde ook toen al menig mannelijk commentator, maar om daarvoor de term ‘korte-rokjes-argument’ te gebruiken, zoals Den Hartog doet? En om een courtisane een ‘sekswerker’ te noemen, is wel een heel contemporaine benadering van de betaalde liefde in het Italië van Leonardo da Vinci. Wat niet wegneemt dat ik Seks in de Renaissance met plezier gelezen heb.
Seks in de Renaissance. Standjes en standpunten in de tijd van Da Vinci (en wat we daar nu van kunnen leren)
Marlisa den Hartog
336 p. Atlas Contact, € 26,99
Openingsafbeelding: Olympia wordt verleid door Jupiter. Fresco door Giulio Romano, 1528.
Seks in de Renaissance: een man van eer beheerste zijn lusten
Iedere seksuele handeling die geen kinderen kon opleveren, was uit den boze. Zo blijkt uit 'Seks in de Renaissance' van cultuurhistoricus Marlisa den Hartog.
Denk eens aan de Groningers, prutsers
Philip Dröge maakt zich kwaad over de Groningse gaswinning. 'Zelfs de beloofde sluiting van de gasvelden kan niet zonder afpoeieren.'
Onzin en leugens ingezet als wapen
Volgens Beatrice de Graaf moeten we ons wapenen tegen propaganda. 'We moeten de luiken bewuster dichtdoen, vooral bij kinderen en jongeren.'
Het pragmatische begin van de EU
Bij de oprichting van de EGKS – de voorloper van de EU – klonken mooie woorden over vrede en eenheid. In werkelijkheid draaide het om macht en economische belangen. Samenwerking tussen Frankrijk en Bondsrepubliek Duitsland? Op het gebied van kolen en staal? Terwijl een ‘hoge autoriteit’ erop let dat ze zich aan de afspraken houden?...
De pijnlijke keuze van Maria Montessori
De speelfilm Maria Montessori toont de kracht van een revolutionaire onderwijsvernieuwer, maar ook de prijs die ze betaalde.
Freud geloofde niet in religie
Vrijwel zeker hebben Freud en C.S. Lewis, de schrijver van De kronieken van Narnia, elkaar nooit ontmoet. Maar in films kan alles.
Pruisische koning Frederik I wil stadhouder worden
Het kinderloze overlijden van stadhouder Willem III bracht Den Haag in een politiek vacuüm waar de Pruisische koning Frederik I graag in wilde springen.
‘Ik voelde me een officier, wachtend op de vijand’
Classicus Luc Devoldere over zijn historische sensatie: 'In dit paleis aan de Adriatische Zee wandel je waar de oude keizer ijsbeerde.’
Antiracisme op Curaçao
In 1968 publiceerde de krant Vitó op Curaçao een afbeelding van Sinterklaas aan de galg. Het bijbehorend artikel beschreef het Sinterklaasfeest als een racistisch fenomeen dat moest worden afgeschaft, tenzij Sint en Piet van kleur zouden wisselen.
Achttiende-eeuwse baasjes tastten al diep in de buidel voor hun huisdier
De hogere klassen in Engeland kochten in de achttiende eeuw luxeproducten voor honden. En als de dieren ziek waren mochten ze naar een speciale dokter. Hij kon elke ziekte genezen, beloofde een advertentie van Londenaar John Norborn in 1788 in de Morning Herald. Elke ziekte van honden, tenminste. ‘Voor de verrassende genezingen die hij heeft...
Weduwen bezorgden de post
Vrouwen speelden een wezenlijke rol in de Britse postbezorging. De Britse post, een organisatie van de kroon, groeide in de decennia rond 1700 in rap tempo.
Netanyahu’s broer leidde bevrijdingsactie
In 1976 bevrijdden Israëlische commando’s ruim honderd gijzelaars in Oeganda. De gewaagde operatie oogstte wereldwijd lof en bewondering.
