Alle artikelen
De opkomst van de eerste kranten leidde niet tot het verdwijnen van orale tradities, concludeert Alie Lassche in haar promotieonderzoek naar vroegmoderne kronieken. ‘Mensen hadden gewoon meer informatie om door te vertellen.’
In de vroegmoderne tijd vond een ‘informatie-explosie’ plaats. Door de uitvinding van de drukpers vonden steeds meer gedrukte bronnen zoals kranten en pamfletten hun weg naar de lezer. In Leiden onderzocht een groep historici hoe de middenklasse omging met al die nieuwe informatie. Alie Lassche promoveerde begin november 2024 op het gebruik van kronieken. ‘Dat zijn eigenlijk een soort dagboeken, maar dan over een lokale gemeenschap. Ze beschrijven chronologisch allerhande gebeurtenissen. Kronieken zijn vaak geschreven door boeren of handelaren, geen intellectuelen dus.’
Het onderzoek van Lassche onderscheidt zich door het gebruik van computermethoden. Haar onderzoeksgroep digitaliseerde 200 kronieken die tussen 1500 en 1850 zijn geschreven in Nederland en Vlaanderen. Lassche wilde vervolgens weten welke onderwerpen in de kronieken behandeld werden en waar de schrijvers hun informatie vandaan haalden. ‘Ik heb een topic model getraind dat patronen in de teksten analyseert en daarmee onderwerpen identificeert. Daarin deed ik dus geen aannames over de inhoud, maar liet die via het model vanuit de tekst naar voren komen.’
Dat leverde nieuwe inzichten op. ‘Ik laat zien dat nieuwe nieuwsgenres leiden tot een bredere interesse onder kroniekschrijvers. Vanaf eind zeventiende eeuw wordt er bijvoorbeeld steeds vaker vuurwerk gebruikt bij feesten, waarover aparte boekjes verschijnen. Dan zie je dat kroniekschrijvers óók vaker over vuurwerk in hun eigen omgeving gaan schrijven en daarbij verwijzen naar die boekjes.’
Digitaal de toekomst?
Digitale methoden van historisch onderzoek zijn enorm in opkomst. Er gaat veel geld naar dit soort projecten, ziet Lassche. Toch waarschuwt ze voor de overschatting van AI-tools. ‘Historisch onderzoek kan niet louter varen op een innovatieve methode. Je hebt kennis van de context nodig om tot goede vragen te komen en de resultaten betekenis te geven.’ Lassche merkt dat digitale vaardigheden onder historici achterblijven. ‘Ik ben zelf aan de slag gegaan om computationele technieken onder de knie te krijgen, die kwamen tijdens mijn studie nog weinig aan bod.’
Eerder betoogden historici dat de orale traditie door de opkomst van de drukpers naar de achtergrond verdween. Maar dat klopt niet, laten de uitkomsten van de computeranalyse zien. ‘Het aantal bronnen in de teksten neemt in de loop van de eeuwen toe. Kroniekschrijvers verwijzen naar steeds meer gedrukte bronnen, maar de mondelinge bron blijft al die tijd een hoofdrol spelen. Mensen haalden uit de kranten en pamfletten meer nieuws om door te vertellen.’
Drukpers betekende niet het einde van tamtam
De opkomst van de eerste kranten leidde niet tot het verdwijnen van orale tradities, concludeert Alie Lassche in haar promotieonderzoek.
Een spin in een walnoot tegen de pest
Joodse geleerden adviseerden tijdens epidemieën in de achttiende eeuw hun lezers een vroom leven te leiden om aan de ziekten te ontsnappen.
De Wide Awakes waren woke in de negentiende eeuw
Op de avond voor zijn inauguratie belooft Donald Trump dat hij 'het radicale woke links' uit de samenleving zal verwijderen. In de negentiende eeuw voerde een groep witte jonge mannen campagne tegen de slavernij onder een naam die aan woke doet denken: de 'Wide Awakes'.
Ingmar Bergman raakte snaar bij Nederlanders
De films van Ingmar Bergman veroorzaakten in 1959 een golf van opwinding in Nederland. Maar de regisseur werd hier niet begrepen.
Het stof daalt: serie van Andere Tijden
Het geschiedenisprogramma Andere Tijden (NTR) komt met een vierdelige serie over Limburg en de littekens van de mijnindustrie.
Josephine Baker was een diva met een hart
Danseres en actrice Josephine Baker was een sensatie. Europa en Amerika lagen aan haar voeten, maar ze wilde meer dan een diva zijn. Ze gebruikte haar roem ook om zich in te zetten voor een betere wereld. Op 30 november 2021 kreeg Josephine Baker een eigen grafmonument in het Panthéon. Als eerste zwarte vrouw trad...
Op het Schotse eiland Lewis begon het nieuwe jaar rampzalig
Op 31 december 1918 stapten zo’n 280 Schotse soldaten aan boord van het schip de Iolaire. Deze veteranen van de Grote Oorlog wilden thuis oud en nieuw gaan vieren. Maar dat liep dramatisch af.
De kerststal is een venster op het verleden
Museum Catharijneconvent plaatste een grote Napolitaanse kerststal in een moderne setting, zoals de koning van Napels dat eeuwen geleden ook deed.
Jan van Leiden predikte het einde der tijden
Een nieuwe podcast belicht het spraakmakende leven van eindtijdprediker Jan van Leiden, de leider van de wederdopers die zichzelf tot koning kroonde.
Hoe namen de eerste telefoonbezitters de telefoon op?
Veel jongeren hebben bel-angst, blijkt regelmatig uit onderzoek. Ze vinden het moeilijk een goed telefoongesprek te voeren. Toen de telefoon net in gebruik kwam, worstelden mensen ook met hun belgedrag.
De vloek van de tweede termijn
Philip Dröge waarschuwt dat Trump te maken kan krijgen met de 'second term curse'. 'We gaan zien of Trump zo geniaal is als hij zelf zegt.'
Demonstreren is voor de Fransen traditie
Er is geen Europees volk dat zo vaak de straat op gaat als de Fransen. Ze krijgen het staken en demonstreren met de paplepel ingegoten, vertelt historicus Niek Pas.
