Alle artikelen
Pieter Jelles Troelstra was niet de enige die in november 1918 de revolutie uitriep in Nederland. In Revolutiekoorts ontrukt Wouter Linmans andere revolutionairen aan de vergetelheid.
Veel mensen denken dat de iconische foto van SDAP-leider Pieter Jelles Troelstra die vanonder een afdakje een mensenmenigte toespreekt, is gemaakt op 11 november 1918. Wie ‘Troelstra 1918’ googelt, krijgt direct de prent voorgeschoteld ter illustratie van de ‘Vergissing van Troelstra’, zijn vergeefse oproep tot een socialistische revolutie in Nederland.
Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
In Revolutiekoorts wijst historicus Wouter Linmans erop dat de foto is gemaakt in 1912. En hij roept in herinnering dat Troelstra niet de enige was met revolutionaire neigingen tijdens de koortsachtige novemberdagen van 1918. Op woensdag de 13e vielen er in Amsterdam vier doden toen soldaten met geweervuur revolutionaire demonstranten verdreven die de cavaleriekazerne in de Sarphatistraat probeerden binnen te dringen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Linmans wil die gebeurtenis aan de vergetelheid ontrukken. En dat doet hij met verve! Op basis van ooggetuigenverslagen, politierapporten en krantenartikelen schetst hij een sfeervol beeld van wat destijds ‘De Roode Week’ werd genoemd. Amsterdamse arbeiders zagen muitende militairen en stakende arbeiders in Duitsland, die een reprise van de Russische Oktoberrevolutie leken uit te voeren, en lieten zich in de rokerige Diamantbeurs opzwepen door sprekers als de communistische voorman David Wijnkoop, de dichteres Henriette Roland Holst en de socialistische aartsvader Ferdinand Domela Nieuwenhuis.
In de Sarphatistraat gingen ze over tot actie. Maar na de schietpartij verdween het revolutionaire elan. Teleurgesteld wilden Wijnkoop en consorten de tragische mislukking het liefst zo snel mogelijk vergeten. Dat gebeurde dan ook, maar Linmans blaast de stemming en de gebeurtenissen van de novemberdagen trefzeker nieuw leven in.
Minder geslaagd is zijn andere missie: de demonstranten uit de Amsterdamse arbeidersbuurten een gezicht geven. Daar wreekt zich dat er over de meesten van hen bar weinig bekend is. Het lijkt soms of Linmans daarom juist alles heeft opgeschreven wat hij wél heeft kunnen vinden. Van veertig demonstranten volgen in hoog tempo schetsmatige portretjes, die zo nu en dan uitwaaieren naar familieleden. Ondanks een stortvloed van namen en adressen blijft de lezer toch met een onbevredigd gevoel achter.
Aan het eind erkent Linmans dat ook en vervolgens knoopt hij alle loshangende touwtjes netjes aan elkaar. Hij schetst hoe familie, buurt, beroep en ideologie politieke en sociale opvattingen vormden. En hij laat zien hoe verdeeld de arbeiders tegelijkertijd waren. Met Revolutiekoorts geeft Linmans het verhaal over de mislukte revolutie meer reliëf.
Revolutiekoorts. Onrust en oproer in november 1918
Wouter Linmans
296 p. Athenaeum, € 24,99
Openingsbeeld: Troelstra in revolutionaire pose, 1912.
In Nederland mislukte de revolutie
Pieter Jelles Troelstra was niet de enige die in november 1918 de revolutie uitriep in Nederland. In Revolutiekoorts ontrukt Wouter Linmans andere revolutionairen aan de vergetelheid.
Een krappe oorlogseconomie nekte Hitler
Poetin moet oppassen dat de Russische economie niet verder verslechtert door zijn focus op oorlog. Van Adolf Hitler moest alles wijken voor de Duitse oorlogseconomie, maar dat deed hem uiteindelijk de das om.
Nederlanders leden tijdens Kleine IJstijd onder klimaatverandering
In de zeventiende eeuw was het ongewoon koud. Deze klimaatverandering – de ‘Kleine IJstijd’ genoemd – leidde tot misoogsten, honger en hysterie.
Corrupte lijfarts schond het vertrouwen van de overleden paus
Paus Franciscus heeft onlangs het protocol rond het overlijden van een paus aangepast. In 1958 ging het compleet mis bij het balsemen van Pius XII.
Ernest Cole legde de apartheid vast in foto’s
Hoe bitter kan het lot zijn? De Zuid-Afrikaanse fotograaf Ernest Cole maakte in 1967 met zijn fotoboek 'House of Bondage' de wereld bewust van de schokkende realiteit van de Apartheid.
‘Lubbers probeerde altijd te ontsnappen’
In zijn biografie over Lubbers beschrijft Johan van Merriënboer zijn neergang. ‘Hij voelde de internationale verhoudingen niet goed aan.’
De filosofie en ontstaansgeschiedenis van Hamas
Hamas en Israël wisselen gevangenen uit. Arabist Joas Wagemakers betoogt dat we Hamas moeten zien als nationalistische bevrijdingsbeweging die pragmatische keuzes maakt.
De paladijnen van Hitler
Adolf Hitler had een kring van getrouwen om zich heen. Waarom steunden zij de Führer? Hoe konden deze mensen tot oorlogsmisdaden vervallen?
‘Onderhoud van een buitenplaats is een levenslange missie’
Het boek 'Schitterende ballast' laat de opkomst en ondergang van luxe huizen uit de zeventiende eeuw zien. ‘De rijken hadden steeds meer moeite personeel vast te houden.'
Inca’s waren de heersers van de Andes
De Inca’s leefden in een groot, goed georganiseerd rijk in de Andes. Maar ze hadden geen verweer tegen de ziektes en de wapens die de Spaanse kolonisten met zich meebrachten.
Antonius Stapel werd opgepakt vanwege een gerucht
Het CABR krijgt duizenden inzageverzoeken voor dossiers over Nederlanders die verdacht werden van collaboratie met de Duitse bezetter. Soms waren die verdenkingen onterecht.
Drukpers betekende niet het einde van tamtam
De opkomst van de eerste kranten leidde niet tot het verdwijnen van orale tradities, concludeert Alie Lassche in haar promotieonderzoek.
