Alle artikelen
Dit jaar ben ik naar vijf uitvaarten geweest. Vijf keer naar dat kleine, ongemakkelijke toneelstuk waarin we het leven dat net voorbij is, projecteren op een scherm. De oudste foto’s zijn verbijsterend scherp. Zwart-wit, professioneel, met de ernst van toen. Kinderen met strakke gezichtjes, jongeren met glimlachen die de toekomst beloven, meisjes in stijve jurken, jongens in pakken. Vaak poseren ze bij een auto – bijzonder genoeg om statussymbool te zijn. Of ze fietsen naar het vaderlandse strand, tevreden met het natuurvriendenhuis, alsof dat alles is wat geluk kon bieden.
De jaren zestig brengen kinderen en kleur. De stellen op de fiets die elkaar goed genoeg hebben leren kennen om te trouwen, ontdekken dat fotografie niet langer zwart-wit hoeft te zijn. Kleding wordt beter: lichtere vezels, minder gedoe, voor vrouwen een lichte glans van elegantie. Mannen krijgen langere kapsels, de ernst blijft, maar de vrijheid sluipt binnen. Foto’s in huiskamers tonen feesten, verjaardagen, een leven dat je vastlegt omdat je plotseling de middelen hebt. Iedereen kan een camera kopen, en iedereen wil zich alles herinneren.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Langzaam verandert alles van kleur, van vorm, van ambitie. Bruin kruipt in de foto’s, de jaren zeventig zijn begonnen. Lang haar, lage banken, nieuwbouwhuizen, vakanties. Frankrijk met een flapperend dekzeil op de imperiaal, wijn in rieten mandjes, sigarettenrook die over tafels kringelt. Kinderen krijgen vrijheid, volwassenen krijgen geld. De camera gaat overal mee naartoe: pretparken, winkelcentra en vakantie. Nederland heeft geld te besteden en wil alleen maar meer.
Begin jaren tachtig verandert Kodak het recept. Foto’s kleuren beige, alsof het decennium wordt geteisterd door zandstormen. Auto’s zijn gestroomlijnder, dekzeilen maken plaats voor caravans of het Vrijheidsbeeld, de Borobudur, de Akropolis – souvenirs op film van een rijk geworden land dat het hele wereldtoneel opeist. Vrijheid komt binnen bereik, het maakt niet uit wat het kost, we betalen de prijs.
Kijkend naar de foto’s van mensen die ons zijn ontvallen, vraag ik me af hoe het ooit zover is gekomen, die snelle veranderingen, de grote toename in welvaart. Fotografie is niet alleen een herinnering; het is een manier om te zien hoe we ons hebben ontwikkeld. En soms hoe we de verandering probeerden tegen te houden, net zo wanhopig als futiel.
Ik ben benieuwd hoe onze levens ooit op een scherm terecht zullen komen. De overgang van analoog naar digitaal heeft veel stukgemaakt, veel foto’s staan op oude computers. Het maakt ze vluchtiger, minder waardevol. Wat zal de mensen in de zaal opvallen, over de jaren nul, tien, twintig en dertig? Zijn we tevreden met wat we zijn geworden of zullen ze spijt zien? Uiteindelijk is het leven niets meer dan een diashow: wij flitsen voorbij, scherp of beige, terwijl iemand achterin zachtjes op volgende drukt.
Philip Dröge: ‘Het leven is niets meer dan een diashow’
Dit jaar ben ik naar vijf uitvaarten geweest. Vijf keer naar dat kleine, ongemakkelijke toneelstuk waarin we het leven dat net voorbij is, projecteren op een scherm. De oudste foto’s zijn verbijsterend scherp. Zwart-wit, professioneel, met de ernst van toen. Kinderen met strakke gezichtjes, jongeren met glimlachen die de toekomst beloven, meisjes in stijve jurken,...
Land van Johan is een film vol clichés over de jaren zestig en zeventig
De Amsterdamse filmmaker Eddy Terstall profileert zich al decennia als een vrijzinnige filmmaker die pleit voor individuele vrijheid. In zijn ambitieuze film Land van Johan schetst hij de veranderingen in Nederland tussen 1966 en 1980. Helaas doet hij weinig meer dan jarenzestig- en -zeventigclichés afvinken. De jaren zestig en zeventig waren toch die opwindende decennia waarin Nederland dankzij strijdlustige babyboomers van een preuts en bekrompen land...
Beantwoord Poetins nucleaire chantage met eigen dreigementen, zegt historicus
Het is tijd om ‘het angstevenwicht’ te herstellen, zegt de Oekraïense historicus Serhii Plokhy in de nieuwe editie van Historisch Nieuwsblad. De vrees voor wederzijdse vernietiging door kernwapens zorgde tijdens de Koude Oorlog voor een balans tussen de grootmachten. ‘Het ontbreken van dat angstevenwicht moedigt nu agressie aan.’ In zijn boek Het atoomtijdperk beschrijft Plokhy...
Nederlandse kunstenaars verzetten zich tegen het fascisme
De opkomst van de nazi’s in de jaren dertig schokte Nederlandse kunstenaars. Om zich uit te spreken tegen het fascisme organiseerden ze een internationale tentoonstelling. Prompt tekenden de Duitse autoriteiten protest aan. Staan kunst en politiek los van elkaar of juist niet? Mogen of moeten culturele instellingen zich uitspreken over oorlog en geweld? Sinds de Russische inval in...
Teruggave van ‘geroofde’ Belgische beeldjes is voorbarig, zegt onderzoeker
In het Rijksmuseum staan sculpturen die tijdens de Beeldenstorm uit Antwerpen zijn verdwenen. Het demissionair kabinet staat ‘welwillend’ tegenover teruggave van die beeldjes aan België. Volgens cultureel antropoloog Pieter ter Keurs is dat veel te voorbarig. In zijn recente HJ Schoo-lezing begon de Belgische premier Bart de Wever over de ‘prachtige pleuranten’ van het praalgraf...
Magische fonteinen en de Steen der Wijzen: de zoektocht naar eeuwige jeugd
Wat was het geheim van hoogbejaarden, zo vroegen vroegmoderne mensen zich af. Beschikten die over de Steen der Wijzen of hadden ze gedronken uit de Fontein van de Eeuwige Jeugd? En mocht dat eigenlijk wel? In 1601 stierf Zeger van Male op 97-jarige leeftijd in Brugge. Tijdens zijn lange leven, dat vrijwel de gehele zestiende eeuw omspande, was hij achtereenvolgens wever, textielhandelaar, en bestuurder van verschillende Brugse scholen....
Rotterdamse weesmeisjes moesten met kolonisten in Afrika trouwen
In 1688 kwamen acht Rotterdamse weesmeisjes aan in zuidelijk Afrika. Ze waren bedoeld als bruiden voor de kolonisten, die naar vrouwen snakten. De meisjes wachtte een zwaar leven, al wisten sommigen het in de nieuwe samenleving ver te schoppen. ‘We hebben vrouwen nodig!’ schreef Jan van Riebeeck aan de Heren Zeventien, het centrale bestuur van...
‘Bij de E zat een brief van Einstein – het was alsof de tijd stilstond’
Anne Kox stuitte op het archief van Nobelprijswinnaar Pieter Zeeman. ‘Ik was zo opgewonden, ik kon amper uit mijn woorden komen.’ Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven? ‘Jazeker. Zo’n sensatie ligt ten grondslag aan de biografie van de natuurkundige Pieter Zeeman, die ik schreef samen met mijn echtgenote Henriëtte Schatz. Het...
Wie tegenwoordig een lintje krijgt, staat in een eeuwenlange traditie
Vanaf de Middeleeuwen deelden vorsten onderscheidingen uit. Eerst alleen aan de adel, later ook aan het gewone volk. De oudste ridderordes ontstonden tijdens de kruistochten, vaak tot ongenoegen van de vorsten. De Tempeliers, de Hospitaalridders en de Duitse Orde combineerden een religieuze levenswijze met militaire taken: ze beschermden pelgrims en verdedigden hen in het Heilige Land. Ze waren niet ondergeschikt aan wereldlijke heersers, maar gehoorzaamden alleen aan de...
Minister van Oorlog wilde investeren in het leger, maar liet zich piepelen
CHU-minister van Oorlog Wim Schokking wilde in 1950 meer investeren in de krijgsmacht, zoals de legerleiding had voorgesteld. Maar zijn sociaal-democratische collega’s vonden dat zonde van het geld. Zo raakte Schokking vermalen tussen tegengestelde opvattingen en belangen. Op 12 oktober 1950 viel het doek voor minister Wim Schokking (CHU). Zijn vertrek hing al weken boven...
Film over het megalomane bouwproject van Mitterrand
In Nederland onvoorstelbaar, maar niet in Frankrijk: politici die eeuwig willen voortleven in door hen geëntameerde spectaculaire gebouwen. Toch keken de Fransen ervan op toen president François Mitterrand begin jaren tachtig maar liefst Grands Projets aankondigde. Een ervan was een nieuw monument in het zakendistrict La Défense, dat in 1989 de viering van tweehonderd jaar Franse Revolutie glans moest geven. Een internationale ontwerpwedstrijd leverde ruim vierhonderd voorstellen op. Waaronder dat van een onbekende...
‘Zonder vrouwen was het verzet tegen de Duitsers tot mislukken gedoemd’
De verhalen van vrouwen in het verzet zijn nog steeds onderbelicht, zegt historicus Anna Eva Boogaard in de Historische BoekenCast. Zij schreef De Kriterionmeisjes, over Amsterdamse studentes in het verzet. ‘Zonder vrouwen was het systeem van het verzet vastgelopen.’ Of luister deze aflevering op Spotify of Youtube.