Het mannelijk geslachtsorgaan is een geliefd onderwerp van satirici. Neem de komedie Ekklesiazousai (‘Vrouwenparlement’) van Aristophanes, waarin de vrouwen van Athene de mannen dreigen met seksuele onthouding als er geen einde komt aan de oorlog. Jonge mannen raken gefrustreerd omdat ze hun zwaard nergens meer in mogen steken. Of denk aan de cartoon van Joep Bertrams over FvD-leider Thierry Baudet in adamskostuum, die applaus krijgt van zichzelf als kleine jongeheer. Ook ondergetekende gaat niet vrijuit als het om double entendres gaat. Als zedenmeester van een Groningse studentenvereniging hield ik ooit een klaagzang over de mannelijke student die signalen niet meer oppikte van de vrouw, omdat zijn antenne het niet meer deed.
In Mijn reis door het apenland van J.A. Schasz (een pseudoniem van de patriot Gerrit Paape) draait het om de ‘staart’, een woord dat in deze politieke satire overduidelijk dubbelzinnig wordt opgevat. De hoofdpersoon van het boek belandt als de grond in Nederland hem te heet onder de voeten wordt – een allusie naar de vlucht van de patriotten in 1787 naar het buitenland – in Apenland. De apen zijn net mensen en willen graag mensen worden. Maar hiervoor is het nodig dat ze hun staart afhakken. Veel vrouwtjesapen zijn hier voorstander van, mits de mannetjesapen er een andere staart bijkrijgen. Of dat ze gewoon twee staarten hebben.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Paape schrijft natuurlijk een satire over de patriottentijd (1780-1787), zoals Aristophanes het reilen en zeilen van de Atheense democratie op de hak nam en ik de copulatierituelen van het corps. De patriotten waren vol vernieuwingsdrang en discussieerden over hoe de Nederlandse politiek democratischer moest worden. Maar, en dat is de boodschap van Paape, vernieuwen om het vernieuwen is niet goed. De auteur is vooral kritisch op de demagogen, die niet het algemeen belang op het oog hebben, en de volksstem misbruiken om er zelf beter van te worden. Zij trekken aan het langste eind, waarop de mannetjesapen collectief besluiten om hun staart te amputeren, wat een hele pijnlijke en bloedige bedoeling wordt.
De meest interessante figuur in dit apenparlement is de paskwilschrijver, in de nieuwe hertaling van 2025 de huurschrijver genaamd, wiens meningen te koop zijn. Hij schrijft haatstukjes voor vriend en vijand en verdient goed geld aan ophef. De ene dag is hij voor de amputatie van het apenstaartje, de andere dag is hij tegen. De ‘ik’ van het verhaal vraagt hem of hij niet bang is of zijn publicaties verboden zullen worden. Maar de snode aap hoopt juist dat dit gebeurt.
‘In een land waar het kwetsend schrijven verboden is, valt geld te verdienen!’
‘Waar de vrijheid het grootst is, is de ondergang van haatschrijvers nabij. Want wie in een land waar alles mag nog een doeltreffend smerig stukje wil schrijven, moet van goeden huize komen. Maar in een land waar het kwetsend schrijven verboden is, valt geld te verdienen! (…) Als dat verbod er komt, valt er voor mij pas echt geld te maken.’
En nu is het verhaal een ouroboros, een slang die in zijn eigen staart bijt en daarmee een perfecte cirkel vormt. Want Cartman, het meest racistische en schofferende personage uit South Park, was eigenlijk best wel blij met ‘woke’. Dankzij de progressieve woke-ideologie was het not done om minderheden discrimineren en kwamen zijn grove beledigingen dus extra hard aan. Maar nu met Donald Trump weer in het Witte Huis is woke dood en voelt Cartman zich niet langer bijzonder. Samen met zijn klasgenootje Butters besluit hij daarom om zelfmoord te plegen via koolstofmonoxidevergiftiging, met een auto in een afgesloten garage. Dit mislukt. Ze blijken namelijk in een elektrische auto te zitten die geen giftige gassen produceert. Een gevalletje van miniem uitgerust.
Mijn reis door het apenland
J.A. Schasz M.D., hertaling en nawoord door Peter Altena
112 p. Boom, € 18,90
