Home Magazines Historisch Nieuwsblad 7 - 2021
November 2022

Historisch Nieuwsblad 7 - 2021

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 7 - 2021
Wappies van het Derde Rijk
Wappies van het Derde Rijk
Artikel

Wappies van het Derde Rijk

Tegenwoordig zouden ze ‘wappies’ worden genoemd: de kopstukken van het Hitler-regime die geloofden in aardstralen, magische runen en meteorieten die buitenaardse supermensen naar de aarde brachten. Historici negeren vaak de occulte en pseudowetenschappelijke obsessies van de nazi’s. Maar die speelden een aanzienlijke rol in hun ideeënwereld. Toen Amerikaanse paratroepers begin mei 1945 het Zuid-Beierse plaatsje...

Lees meer
Een revolutionaire ruziezoeker
Een revolutionaire ruziezoeker
Artikel

Een revolutionaire ruziezoeker

Van Rusland tot China en Nederlands-Indië: overal dook Henk Sneevliet op om de linkse zaak te dienen. Maar overal raakte hij betrokken bij ruzies en conflicten. Zo ook in Nederland, waar zijn revolutionaire splinterpartij steeds meer het karakter van een sekte kreeg. In de laatste week van juli 1921 kwamen in een traditionele woning in...

Lees meer
Een verloren paradijs
Een verloren paradijs
Artikel

Een verloren paradijs

Historicus Auke van der Woud onderzoekt hoe de Nederlanders het landschap in de afgelopen twee eeuwen hebben herschapen. De staat nam hierbij geleidelijk de regie in handen. Maar momenteel laat die de ruimtelijke ordening op haar beloop, en dat baart de historicus zorgen. ‘Op deze manier loopt het land vol.’ Komend najaar verschijnt een herziene...

Lees meer
Paaien, straffen en verwennen
Paaien, straffen en verwennen
Artikel

Paaien, straffen en verwennen

Dat het Romeinse Rijk ooit heeft bestaan mag een wonder heten. En dat het eeuwenlang standhield is nog opmerkelijker. De Romeinen kregen het voor elkaar dankzij zes basisprincipes. Op papier was het Romeinse Rijk een onbestuurbaar drama: op het hoogtepunt een slordige 5 miljoen vierkante kilometer groot, bewoond door een veelheid aan volkeren, stammen en...

Lees meer
Voorspoed langs de limes
Voorspoed langs de limes
Artikel

Voorspoed langs de limes

De Rijn vormde de noordelijke grens van de Romeinse provincie Neder-Germanië. Langs deze limes – in het huidige Nederland en West-Duitsland – verrezen forten en nederzettingen. Daar ontmoetten kooplieden, boeren, militairen, burgers en Romeinen elkaar. De grensstreek bloeide, tot het Romeinse Rijk instortte. Landsgrenzen zijn gekke dingen. In onze moderne wereld zijn we gewend ze...

Lees meer
Erie-kanaal
Erie-kanaal
Artikel

Erie-kanaal

President Joe Biden gaat het achterstallige onderhoud aan de Amerikaanse infrastructuur aanpakken. Tweehonderd jaar geleden legde de Amerikaanse overheid als eerste grote project het Erie-kanaal aan. Dat was een enorm succes, al verscherpte het de tegenstellingen tussen Noord en Zuid. Aan het begin van de negentiende eeuw rukte Amerika onstuitbaar op naar het westen. Maar...

Lees meer
Satire op de waanzin van Wilhelm II
Satire op de waanzin van Wilhelm II
Artikel

Satire op de waanzin van Wilhelm II

De Duitse historicus Ludwig Quidde schreef een vernietigend artikel over de Romeinse heerser Caligula. Maar oplettende lezers herkenden daarin kritiek op keizer Wilhelm II. Het schotschrift werd honderdduizenden keren gelezen en was onderwerp van fel debat. Voor Quidde bleef dit geraffineerde staaltje majesteitsschennis niet zonder gevolgen. In maart 1894 troffen de lezers van de liberale...

Lees meer
Slavinnenhandel tijdens de hadj
Slavinnenhandel tijdens de hadj
Artikel

Slavinnenhandel tijdens de hadj

Tienduizenden moslims gingen elk jaar vanuit Nederlands-Indië op bedevaart naar Mekka. Sommige pelgrims vielen tijdens dit massale evenement in handen van slavenhandelaren. Vooral jonge meisjes liepen groot gevaar – zelfs nog aan het begin van de twintigste eeuw. Rond 1930 was 85 procent van de 60 miljoen inwoners van Nederlands-Indië moslim. Iedere moslim van enige...

Lees meer
‘Anita’s dekentje zei mij niets’
‘Anita’s dekentje zei mij niets’
Artikel

‘Anita’s dekentje zei mij niets’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand historicus Marjan Schwegman, die er vergeefs naar...

Lees meer
Sterker door sport
Sterker door sport
Artikel

Sterker door sport

Vóór 1900 was sport vooral een eliteaangelegenheid, maar vanaf het begin van de twintigste eeuw reisden beweegpropagandisten stad en land af om het belang van sport voor alle Nederlanders te verkondigen. Een breed gezelschap aan sportbepleiters maakte zich hard voor lichamelijke opvoeding op scholen, de bouw van sportvelden en het organiseren van toernooien. Het doel:...

Lees meer
Veel fracties geen probleem
Veel fracties geen probleem
Artikel

Veel fracties geen probleem

Met achttien partijen in de Tweede Kamer kan Nederland onbestuurbaar worden, vrezen analisten. Maar een eeuw geleden waren het er bijna evenveel en dat ging goed, zegt politiek historicus Henk te Velde.   In 1918 kwamen er zeventien partijen in de Kamer. Hoe kon dat? ‘Het was een direct gevolg van de invoering van het...

Lees meer
Stad hielp bij faillissement
Stad hielp bij faillissement
Artikel

Stad hielp bij faillissement

Amsterdammers die failliet gingen, konden in de zeventiende eeuw een nieuwe start maken dankzij bemoeienis van de stad. Dat concludeert historicus Maurits den Hollander uit onderzoek naar de Desolate Boedelskamer, die faillissementen afhandelde. Burgers die failliet gingen, konden sinds de Middeleeuwen rekenen op gevangenschap en publieke vernederingen. Want wie zijn schuldeisers niet kon betalen, pleegde...

Lees meer
Twitter-therapie voor eenzame historici
Twitter-therapie voor eenzame historici
Artikel

Twitter-therapie voor eenzame historici

Wat zijn de bijwerkingen en neveneffecten van de coronapandemie en de lockdown? Elders heb ik betoogd dat de opkomst van ‘hyperbolie’, de extreme overdrijvingen en onwaarheden op sociale media, samenvalt met de politieke beslissingen en incidenten rond de Covid-19-crisis. Een ontwikkeling die te betreuren valt. Want hashtags als #Neurenberg 2.0 of vergelijkingen van vaccinatiebewijzen met...

Lees meer
Eeuwig archief op de maan
Eeuwig archief op de maan
Artikel

Eeuwig archief op de maan

Nederlandse journalisten, sliepen jullie? Vrijwel geen medium bracht een van de meest belangwekkende berichten van dit voorjaar: voor het eerst krijgt een buitenaardse locatie monumentenstatus. Mare Tranquillitatis, schouwtoneel van de beroemdste kleine stap ooit, is uitgeroepen tot erfgoed. Dat moet de krater en de landingsmodules die daar liggen vrijwaren van beschadiging, roof of exploitatie. Door...

Lees meer
De wraak van de verliezers – Florian Huber
De wraak van de verliezers – Florian Huber
Artikel

De wraak van de verliezers – Florian Huber

In Duitsland werden tussen november 1918 en oktober 1923 376 politieke moorden gepleegd. De daders waren in 95 procent van de gevallen rechts. Historicus Florian Huber schreef er een spannend en actueel boek over. Sinds april staat de Duitse extreem-rechtse Gruppe-S terecht wegens het voorbereiden van aanslagen. Lange tijd wisten rechtse terroristen onder de radar...

Lees meer
Radicale verlossing – Beatrice de Graaf
Radicale verlossing – Beatrice de Graaf
Artikel

Radicale verlossing – Beatrice de Graaf

Nederlandse IS-strijders hoopten in Syrië iets goed te maken, zo legden ze uit aan Beatrice de Graaf. Ze voelden zich zondig en wilden boete doen. Maar Syriërs zaten niet te wachten op deze ‘verlossers’. Historicus Beatrice de Graaf stelt de ultieme vraag bij het onderzoek naar terrorisme: wat bezielt jihadstrijders, links- en rechts-radicalen om te...

Lees meer
Krijgsgeweld en kolonie – Petra Groen
Krijgsgeweld en kolonie – Petra Groen
Artikel

Krijgsgeweld en kolonie – Petra Groen

Na de val van Napoleon kreeg Nederland een koloniaal rijk in de schoot geworpen. Maar het kostte een eeuw om het gezag in ‘ons Indië’ daadwerkelijk te vestigen. En dat ging er bloedig aan toe. Altijd was er wel ergens een militaire expeditie gaande. ‘Hij schreed gewichtig, hij reed gewichtig. Hij werkte gewichtig, hij at...

Lees meer
De laatste samenzweerder – Peter Stothard
De laatste samenzweerder – Peter Stothard
Artikel

De laatste samenzweerder – Peter Stothard

De aanslag op Julius Caesar had grote gevolgen voor het Romeinse Rijk. Zijn moordenaars bereikten precies het tegendeel van wat ze beoogden, zo laat Peter Stothard zien in een beeldend relaas. In De laatste samenzweerder duidt Peter Stothard, oud-hoofdredacteur van The Times, de historische, maatschappelijke en culturele betekenis van de moord op Julius Caesar op...

Lees meer
Met Hollandse bedaardheid – Dirk J. Tang
Met Hollandse bedaardheid – Dirk J. Tang
Artikel

Met Hollandse bedaardheid – Dirk J. Tang

Waarom schafte Nederland de slavernij af? En waarom duurde dat eigenlijk zo lang? Dirk Tang inventariseert helder en zonder ideologische stellingname welke factoren een rol speelden. Vergeleken met andere Europese landen schafte Nederland vrij laat de slavernij in de koloniën af. Pas in 1863 was het zover, terwijl de voormalige slaven nog tien jaar onder...

Lees meer