De aanslag op Julius Caesar had grote gevolgen voor het Romeinse Rijk. Zijn moordenaars bereikten precies het tegendeel van wat ze beoogden, zo laat Peter Stothard zien in een beeldend relaas.
In De laatste samenzweerder duidt Peter Stothard, oud-hoofdredacteur van The Times, de historische, maatschappelijke en culturele betekenis van de moord op Julius Caesar op 15 maart 44 v.Chr. De inzet van de aanslag waren behoud van de republiek en herstel van een politieke orde waarin de senaat het voor het zeggen had. De uitkomst was een langdurige burgeroorlog en de uiteindelijke dictatuur van Octavianus. Hij zou als keizer Augustus de republiek ten grave dragen.
De aanslag vond plaats op de trappen van het Theatrum Pompei, het geschenk van Caesars aartsrivaal Pompeius de Grote aan Rome. Vier jaar eerder was hij vanwege zijn oppositie tegen Caesar vermoord - alsof er bloed voor bloed werd vergoten. In plaats van een huurmoordenaar in te schakelen staken de samenzweerders een voor een toe. Tijdens zijn uitvaart stelde een wassen beeld met 23 steekwonden het ontzielde lichaam van Caesar voor. De namen van zijn moordenaars werden als een dodenmars voorgelezen.
Die uitvaart markeerde ook het begin van de burgeroorlog. Politicus Cicero had in de tempel van Tellus een compromis weten te bereiken tussen de samenzweerders en de medestanders van Caesar, onder wie diens medeconsul en wapenbroeder Marcus Antonius. Maar die lieve vrede was buiten Octavianus, de adoptiefzoon van Caesar, gerekend. De onbeduidende jongeling, nauwelijks 19 jaar oud ten tijde van de aanslag, ontpopte zich als een furieuze wreker en wist de legioenen van Caesar achter zich te krijgen. Octavianus en Antonius sloegen de handen ineen en openden de jacht op de samenzweerders.
Hun optreden bracht een stroom van politiek vluchtelingen op gang, een exodus van republikeinen, die vooral op Sicilië een veilig heenkomen zochten. Daar zwaaide Sextus de scepter, de jongste zoon van Pompeius. Hoewel hij niets te maken had met de aanslag, kwam ook hij op de dodenlijst van Octavianus en Antonius te staan. Cicero moest zijn morele steun aan de aanslag eveneens met de dood bekopen. Wat heet: zijn hoofd werd afgehakt en zijn tong, die hem zoveel diensten had bewezen, werd op de rostra van het Forum vastgespijkerd.
Stothard permitteert zich de nodige uitweidingen in zijn evocatieve vertelling van de moord, zoals de betekenis van de filosofie van Epicurus voor de complotteurs. ‘De dood betekent niets voor mij,’ dichtte de langstlevende onder hen, Cassius Parmensis, in navolging van zijn Griekse leermeester. Die bezwering van zijn doodsangst hielp niet echt toen hij in 30 v.Chr. oog in oog met zijn moordenaar kwam te staan.
Eric Palmen is historicus.
De laatste samenzweerder. De jacht op de moordenaars van Julius Caesar
Peter Stothard
368 p. Hollands Diep, € 23,99
