Home Magazines Historisch Nieuwsblad 5 - 2022
December 2022

Historisch Nieuwsblad 5 - 2022

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 5 - 2022
Gevangenen vechten mee
Gevangenen vechten mee
Nieuws

Gevangenen vechten mee

Vladimir Poetin rekruteert gevangenen voor het front. Eerder wilde de Oekraïense regeringsleider Volodymyr Zelensky ook al gevangenen met militaire ervaring vrijlaten om tegen de Russen te vechten. Ze mogen hun ‘schuld aan de samenleving’ afbetalen op het slagveld. In de Oudheid kozen heersers er soms al voor om gevangenen of slaven vrijheid te beloven in...

Lees meer
Barre tocht door Albanië
Barre tocht door Albanië
Artikel

Barre tocht door Albanië

In het legermuseum van de Albanese stad Gjirokastër springt één foto eruit: Amerikaanse militaire verpleegsters tonen lachend hun tot op de draad versleten schoenzolen. De foto is een herinnering aan een reis vol ontberingen achter vijandelijke linies. 8 november 1943. Een Dakota-transportvliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht steeg op van een modderig vliegveld bij het Siciliaanse...

Lees meer
De ondergang van de übermensch
De ondergang van de übermensch
Artikel

De ondergang van de übermensch

Adolf Hitler en Benito Mussolini streefden naar een rassenrevolutie. Vitaal, wilskrachtig, opofferingsgezind en wat Hitler betreft ook nog arisch – zo moest de nieuwe übermensch worden. Toen hun missie mislukte, keerden beide dictators zich tegen hun eigen volk. Miljoenen Europeanen geloofden in de vorige eeuw heilig in het fascisme. Deze nieuwe revolutionaire stroming bood zijn...

Lees meer
Leopold III: de foute koning der Belgen
Leopold III: de foute koning der Belgen
Artikel

Leopold III: de foute koning der Belgen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakt de Belgische koning Leopold III zich onmogelijk. Hij heult met de Duitsers, werkt de geallieerden tegen en schoffeert zijn volk. Kan hij na de oorlog nog wel terugkeren op de troon? De kwestie verdeelt de Belgen tot op het bot. Het is zomer 1950 en in België hangt revolutie in...

Lees meer
De sinaasappelopstand van ’41
De sinaasappelopstand van ’41
Artikel

De sinaasappelopstand van ’41

Jongens van de mts in Heerlen wilden hun afkeer van de Duitse bezetter tonen. Op de verjaardag van prinses Beatrix liepen ze in een rebelse stemming door de stad. Toen ze op een grote kar met sinaasappels stuitten, grepen ze hun kans. De derde verjaardag van prinses Beatrix, op 31 januari 1941, was haar eerste...

Lees meer
Klem tussen Hitler en Stalin
Klem tussen Hitler en Stalin
Artikel

Klem tussen Hitler en Stalin

Oekraïne behoort tot de landen die het meest hebben geleden onder de Tweede Wereldoorlog. Eerst vielen de Duitsers er binnen, later werd het heroverd door de Sovjets. Zowel Hitler als Stalin richtte er verschrikkingen aan. ‘Onze taak is Oekraïne alles af te nemen.’ Op 17 september 1939 viel het Sovjetleger Polen in het oosten aan....

Lees meer
Verzetsheldin Henriëtte Pimentel
Verzetsheldin Henriëtte Pimentel
Artikel

Verzetsheldin Henriëtte Pimentel

Haar hele leven had Henriëtte Pimentel zich al ingezet voor kinderen. Toen ze in 1942 de kans kreeg Joodse kinderen te redden, aarzelde ze geen moment. Samen met verzetsmensen bedacht ze een systeem om kinderen weg te smokkelen uit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg. Zeshonderd kinderen ontkwamen zo aan deportatie. Als op vrijdagavond 23...

Lees meer
Een dubieuze martelaar
Een dubieuze martelaar
Artikel

Een dubieuze martelaar

Als een held ging Claus von Stauffenberg de geschiedenis in. Hij was geëxecuteerd na een mislukte aanslag op Hitler, de beroemde ‘Operatie Walküre’. Maar wilde hij werkelijk de democratie herstellen? Zijn eigenlijke motieven bleken niet zo verheven. In de ochtend van 20 juli 1944, klokslag zeven uur, vertrekt van vliegveld Rangsdorf in Berlijn een Heinkel...

Lees meer
VS en Rusland verpestten samen kans op vrede
VS en Rusland verpestten samen kans op vrede
Artikel

VS en Rusland verpestten samen kans op vrede

De Amerikaanse president Bill Clinton wilde een overgangsorganisatie oprichten voor Oost-Europese landen die aansluiting zochten bij de NAVO. Door fouten aan zowel Amerikaanse als Russische zijde is dat compromis mislukt. Dit schrijft de Amerikaanse historicus Mary Sarotte in haar boek Not One Inch. Na de val van de Muur en de gewenste Duitse eenwording begrepen...

Lees meer
Jonge intellectuelen trekken naar rechts
Jonge intellectuelen trekken naar rechts
Interview

Jonge intellectuelen trekken naar rechts

Forum voor Democratie telt veel jonge, hoogopgeleide leden. Wat beweegt hen om zich aan te sluiten bij een radicaal-rechtse partij? Docent nieuwste geschiedenis Daniël Knegt (UvA) trekt een parallel met de jaren dertig, toen het fascisme aantrekkingskracht uitoefende op jonge denkers. Waarom is Forum aantrekkelijk voor jonge intellectuelen? ‘Er is in Nederland geen alternatief voor...

Lees meer
‘Verraad van Anne Frank’ moest toneelstuk worden
‘Verraad van Anne Frank’ moest toneelstuk worden
Artikel

‘Verraad van Anne Frank’ moest toneelstuk worden

Een van de initiatiefnemers van het omstreden ‘cold case-onderzoek’ naar het verraad van Anne Frank wilde er een theatervoorstelling over maken. De werktitel luidde Het dilemma van Otto Frank. Uitgangspunt was de veronderstelling dat Frank de verrader van zijn onderduikadres had beschermd omdat deze Joods was. In januari verscheen het boek Het verraad van Anne...

Lees meer
‘In Pompeï vielen de puzzelstukjes in elkaar’
‘In Pompeï vielen de puzzelstukjes in elkaar’
Interview

‘In Pompeï vielen de puzzelstukjes in elkaar’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand archeoloog Saskia Stevens. ‘Ook in Pompeï moest...

Lees meer
‘Poetin heeft niets geleerd’
‘Poetin heeft niets geleerd’
Interview

‘Poetin heeft niets geleerd’

De Britse historicus Richard Overy typeert in zijn nieuwste boek Blood en Ruins de Tweede Wereldoorlog als een imperiale oorlog. Duitsland, Italië en Japan wilden net zulke grote wereldrijken vergaren als Groot-Brittannië en Frankrijk. Het gevolg: dood en destructie op ongekende schaal. Waarom noemt u de Tweede Wereldoorlog de ‘Grote Imperiale Oorlog’ en waarom begon...

Lees meer
Geen courtage voor prins Bernhard
Geen courtage voor prins Bernhard
Column

Geen courtage voor prins Bernhard

Daar zat ik dan, een jaar of twintig geleden, in een ruimte die rook naar een oude gymzaal. Twee archivarissen dartelden om mij heen, dankbaar dat iemand de verre tocht had ondernomen. ‘Veel mensen krijgen we niet op bezoek,’ zei de ene. Zijn stem echode tegen de modderkleurig geverfde muren. Vier dagen bracht ik door...

Lees meer
De worsteling met het heden
De worsteling met het heden
Column

De worsteling met het heden

Hoe schrijf je de geschiedenis van het heden, in het bijzonder de geschiedenis van een oorlog die nog volop aan de gang is? Elke dag dat de Russische agressie in Oekraïne voortduurt, veranderen ook de ervaringen, en daarmee de verwachtingen. Moet je wachten tot het stof is neergedaald voordat je hier als historicus iets over...

Lees meer
Antisemitisme was nooit weg
Antisemitisme was nooit weg
Recensie

Antisemitisme was nooit weg

Jodenhaat neemt weer toe onder moslims, rechts-extremisten en de internationale beweging BDS. Toch durft Peter Schäfer zich er niet stellig over uit te spreken in zijn overzichtsboek over antisemitisme. Bekijk dit boek in de webshop. Antisemitisme is een veelkoppig monster, een hydra, oordeelt de Duitse academicus Peter Schäfer in Een korte geschiedenis van het antisemitisme....

Lees meer
Nationale geest blijkt vluchtig
Nationale geest blijkt vluchtig
Recensie

Nationale geest blijkt vluchtig

In de negentiende eeuw kon een hoogleraar vaderlandse geschiedenis de natie nog belerend toespreken vanaf de kansel. Maar die gezagsverhouding bestaat allang niet meer, zo laat Remieg Aerts zien in zijn nieuwe bundel opstellen. Bekijk dit boek in de webshop. In het verleden geloofden velen dat de nationale geest zich vrij makkelijk liet vangen. Slechts...

Lees meer
Europa bloeide in de Middeleeuwen
Europa bloeide in de Middeleeuwen
Recensie

Europa bloeide in de Middeleeuwen

De Middeleeuwen worden vaak voorgesteld als de treurige kreukelzone tussen de fraaie Oudheid en de glorieuze Moderne Tijd, als een periode van verval en stagnatie. Dan Jones laat zien dat dit beeld volkomen onterecht is. Hij schreef een levendig relaas, waarin hij de vele ontwikkelingen in Europa in een wereldwijd perspectief plaatst. Bekijk dit boek...

Lees meer
Descartes kon hier rustig werken
Descartes kon hier rustig werken
Recensie

Descartes kon hier rustig werken

Een groot deel van zijn leven woonde de Franse filosoof René Descartes in Nederland. Hier werd hij tenminste niet gestoord, zo beweerde hij. Maar het vernieuwende wetenschappelijke en technologische klimaat speelde ook een rol. Bekijk dit boek in de webshop. René Descartes (1596-1650) geldt nog altijd als een van de grondleggers van de moderne wijsbegeerte....

Lees meer
4 vragen aan Pien van der Hoeven
4 vragen aan Pien van der Hoeven
Interview

4 vragen aan Pien van der Hoeven

Nepnieuws geldt als een kwaal van de huidige samenleving: het gevolg van verhalen op internet en de sociale media. Maar in Spoken laat historicus en mediaspecialist Pien van der Hoeven zien dat nepnieuws niet alleen een hedendaags fenomeen is. Tijdens de Vietnam-oorlog en de Golf-oorlogen verspreidde de Amerikaanse regering op grote schaal nepnieuws. Volgens Van...

Lees meer
Een pedante priester-fascist
Een pedante priester-fascist
Recensie

Een pedante priester-fascist

Priester Wouter Lutkie speelde binnen het Nederlandse fascisme een prominente, deels verborgen rol. Hij was vanaf 1923 betrokken bij verschillende fascistische organisaties en was een vurig bewonderaar van Mussolini. Wouter Lutkie (1887-1968) dankte zijn gezag onder medestrijders aan zijn zeven bezoeken aan Mussolini tussen 1927 en 1934. Meestal publiceerde hij in het maandblad Aristo. Tot...

Lees meer