Wouter Lutkie (1887-1968) dankte zijn gezag onder medestrijders aan zijn zeven bezoeken aan Mussolini tussen 1927 en 1934. Meestal publiceerde hij in het maandblad Aristo. Tot ver na de oorlog beleed hij hierin zijn verering voor il Duce.
Lutkie had een afkeer van Hitlers Nationalsozialismus en van de NSB als epigoon daarvan. Maar ondanks zijn machinaties zagen de Italiaanse autoriteiten meer in Anton Musserts succesvolle beweging dan in de splinterpartijtjes die hij protegeerde. Tijdens de bezetting collaboreerde Lutkie niet; wel wist hij meer dan 200 gearresteerden uit handen van de Sicherheitsdienst los te praten.
Op basis van archiefonderzoek reconstrueerde Willem Huberts de levensloop van deze ‘priester-fascist’. De sociaal bewogen Lutkie hielp talloze mensen met raad en daad. Hij stond bij streekgenoten bekend als ‘de tovenaar’ die hun problemen kon oplossen.
In weerwil van de bisschoppelijke vermaningen bleef de onverbeterlijke Lutkie vaak heimelijk zijn fascistische activiteiten voortzetten. Hij was rechtlijnig en soms tenenkrommend pedant. Bij zijn eerste bezoek aan Mussolini orakelde hij tegen zijn gastheer: ‘Gij zult ongetwijfeld weten wat gij wilt, maar wat gij in werkelijkheid doet weet gij niet.’ Merkwaardig genoeg ontbreekt dit veelzeggende citaat in de Lutkie-biografie.
Tegen de werkwijze van diens biograaf is helaas zwaarwegender kritiek aan te voeren. In zijn curieuze proefschrift over het Nederlandse fascisme verkondigde Huberts dat het fascisme in ons land níét revolutionair was. Nu is dit alleen al voor de NSB niet vol te houden. Lutkie, die in twintig jaar bij verschillende fascistische organisaties was betrokken, getuigde herhaaldelijk van het principieel-revolutionaire karakter van het fascisme. Enige reflectie hierop van zijn biograaf had je mogen verwachten. Bepaald saillant was de constatering van Willem Bouwman (Nederlands Dagblad) dat Huberts enkele passages in zijn Lutkie-biografie vrijwel letterlijk en zonder bronvermelding overnam van Wikipedia.
Robin te Slaa is historicus.
Soli Deo. Wouter Lutkie (1887-1968)
Willem Huberts
528 p. Boom, € 39,90
