Home Magazines Historisch Nieuwsblad 2 - 2021
November 2022

Historisch Nieuwsblad 2 - 2021

In het dossier van ons januarinummer leest u hoe landen zich een weg door eerdere crises baanden. Lees over de economische paniek van 1873, toen de Amerikaanse spoorwegbubbel barstte, en hoe de sociaaldemocraten de crisis van de jaren dertig bevochten met het Plan van de Arbeid. Met verhalen over Claudius Galenus, Raymond Westerling en de kabeljauwoorlogen.
Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 2 - 2021
‘Het moet, het kan! Op voor het Plan!’
‘Het moet, het kan! Op voor het Plan!’
Artikel

‘Het moet, het kan! Op voor het Plan!’

In de jaren dertig zocht de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij een nieuwe koers. Ze nam afscheid van het marxisme en van een fatalistische visie op de economie. In het Plan van de Arbeid (1935) pleitte de partij voor actief ingrijpen in de markteconomie. Het betekende een doorbraak: niet lang daarna mocht ze meeregeren. Begin jaren dertig...

Lees meer
De Paniek van 1873 veranderde Amerika
De Paniek van 1873 veranderde Amerika
Artikel

De Paniek van 1873 veranderde Amerika

In 1873 sloot Amerika’s beroemdste bank Jay Cooke & Company de deuren toen zijn investeringen in spoorwegen in waarde kelderden. Dat leidde tot acute paniek: als Jay Cooke in de problemen kon komen was geen bank meer veilig. De Verenigde Staten zonken weg in een diepe depressie. Ook Europa werd getroffen door deze eerste internationale...

Lees meer
‘Wij zijn het museum van alle Nederlanders’
‘Wij zijn het museum van alle Nederlanders’
Interview

‘Wij zijn het museum van alle Nederlanders’

Valika Smeulders is sinds 1 juli 2020 het nieuwe hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum. Terwijl ze de laatste hand legt aan de grote tentoonstelling over slavernij die half februari opengaat, spreken we met haar over de nieuwe richting van de geschiedenisafdeling. ‘We willen meer begrip kweken tussen mensen in Nederland en laten...

Lees meer
Britten riskeren oorlog om kabeljauw
Britten riskeren oorlog om kabeljauw
Artikel

Britten riskeren oorlog om kabeljauw

In de jaren zestig en zeventig hadden IJsland en het Verenigd Koninkrijk een conflict over de grenzen van de viswateren rond IJsland. De gemoederen liepen hoog op. ‘Er hoeft op een Engels schip maar één slachtoffer te vallen en dan is het een echte oorlog.’ Hoe kon een ruzie tussen twee NAVO-lidstaten midden in de...

Lees meer
Wonderdokter van de keizers
Wonderdokter van de keizers
Artikel

Wonderdokter van de keizers

Hij lapte gewonde gladiatoren op, genas wanhopige patiënten en maakte indruk aan het keizerlijk hof. Claudius Galenus was de beroemdste arts uit het Romeinse Rijk en bleef eeuwenlang dé geneeskundige autoriteit. In het medische wereldje van Rome maakte een nieuwkomer furore, tot ergernis van zijn concurrenten. Het waren de jaren 160 n.Chr. en Claudius Galenus...

Lees meer
Theunis Steyn wilde ‘Afrika voor de Afrikaaners’
Theunis Steyn wilde ‘Afrika voor de Afrikaaners’
Artikel

Theunis Steyn wilde ‘Afrika voor de Afrikaaners’

Rond 1900 volgden Nederlanders de strijd van de Boeren tegen de Britten in Zuid-Afrika als een voetbalwedstrijd. Hun sympathie ging uit naar Theunis Steyn, president van de Oranje Vrijstaat. Hij zou ‘waardig, deftig, eenvoudig, vriendelijk, zonder eenige ijdelheid’ zijn. Er werden zelfs twee monumenten voor hem opgericht. Inwoners van Deventer en treinreizigers kennen het wel:...

Lees meer
De machtigste familie van India
De machtigste familie van India
Artikel

De machtigste familie van India

Al een eeuw trekt de Nehru-Gandhi-dynastie in India aan alle touwtjes. De familie leverde maar liefst drie premiers.  Dynastieke politiek lijkt slecht te passen bij een democratie. Niet afkomst, maar individuele kwaliteiten en overtuigingskracht bepalen in een democratie immers wie mag regeren. Toch zijn er genoeg voorbeelden van machtige families in democratische stelsels, zoals de...

Lees meer
Vrouwen kunnen sneeuwschuiven
Vrouwen kunnen sneeuwschuiven
Column

Vrouwen kunnen sneeuwschuiven

‘Ik dacht: typisch een Jood, hij laat zijn vrouw het zware werk doen.’ Hoogleraar Ernst Hanisch sprak de woorden uit en keek de collegezaal in, waar we volgens het programma zouden leren over moderne geschiedenis. Maar het ging die dag vooral over hoe vooroordelen goede geschiedschrijving in de weg zitten. Zijn punt was dat iedereen...

Lees meer
De troost van de dodendans
De troost van de dodendans
Column

De troost van de dodendans

Het aardige aan deze coronaperiode is dat er – naast al het onheil – door de crisis ook nieuwe allianties en samenwerkingsverbanden tot stand komen in onderzoek en wetenschap. Ik heb met bewondering en ontzag naar de wereldwijde gemeenschap van epidemiologen en virologen gekeken. En wellicht was u, net als ik, enorm trots op ‘onze’...

Lees meer
‘In de Dom denk ik aan de storm van 1674’
‘In de Dom denk ik aan de storm van 1674’
Interview

‘In de Dom denk ik aan de storm van 1674’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak volstrekt onverwacht kan worden opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand de Britse hoogleraar Jonathan Israel...

Lees meer
Appjes komen zelden in archief
Appjes komen zelden in archief
Artikel

Appjes komen zelden in archief

Politici en ambtenaren mailen en appen als ieder ander. Voor historici van de toekomst zal dat een overvloed aan informatie opleveren, zegt Marens Engelhard, algemeen rijksarchivaris en directeur van het Nationaal Archief. Maar met gaten. Gebruik diensten als WhatsApp niet om beleid te bespreken, zegt de rijksoverheid tegen ambtenaren en politici. Doe je het toch,...

Lees meer
Het menu van de honger
Het menu van de honger
Artikel

Het menu van de honger

Voor de haastige lezer doen de gerechten van virtueel restaurant Uncounted denken aan een hedendaagse menukaart: ‘Ongerezen brood van geraspt gras, gekneed in heet water met toegevoegd lijnzaad,’ staat er. En: ‘Gebakken en fijngesneden aardappelresten met overblijfselen van graan gemengd in heet water’, of: ‘Verkruimeld en gebakken stro met gierst en boekweitkaf met hennepzaadkoek, geplet...

Lees meer
Bij enquêtes rollen er koppen
Bij enquêtes rollen er koppen
Interview

Bij enquêtes rollen er koppen

Het kabinet vergaderde in 2021 over het snoeiharde rapport in de toeslagenaffaire en de politieke consequenties die daaraan verbonden moesten worden. Er komt steeds meer kritiek op het gebrek aan transparantie in de regering, ook omdat premier Rutte eerder een parlementair onderzoek naar de Nederlandse steun aan Syrische rebellen probeerde te dwarsbomen. Volgens parlementair historicus...

Lees meer
Middeleeuwers in bad
Middeleeuwers in bad
Artikel

Middeleeuwers in bad

Een gezondheidscentrum en een sauna ineen. Zo omschrijft mediëvist Fabiola van Dam het laatmiddeleeuwse badhuis in Noordwest-Europa waarover ze een proefschrift schreef. Middeleeuwse badhuizen zijn wel omschreven als holen van prostitutie. Klopt dat? ‘In een badhuis zat je bijna naakt dicht op elkaar, dus het zou gek zijn als er nooit iets seksueels was gebeurd....

Lees meer
Bastaarden mochten niets kosten
Bastaarden mochten niets kosten
Artikel

Bastaarden mochten niets kosten

Vrouwen die ongetrouwd zwanger werden, hadden in de Republiek der Nederlanden meer speelruimte dan in de Duitse landen en Italië, schrijven historici in het tijdschrift The History of the Family. Als ze hun stad maar niet op kosten joegen. In de Republiek keurde de dominante gereformeerde kerk buitenechtelijke seks streng af, maar loste ze dat...

Lees meer
Vorsten van Albion – Dan Jones
Vorsten van Albion – Dan Jones
Recensie

Vorsten van Albion – Dan Jones

Bijna tweeënhalve eeuw heerste de Plantagenet-dynastie over Engeland, een periode waarin zij een zwaar stempel drukte op de instituties en het karakter van het koninkrijk. Dan Jones schreef een pageturner over deze opmerkelijke vorsten. Op 25 november 1120 voer een groot wit Vikingschip, met vierkant zeil en 50 roeiers, de haven van het Normandische stadje...

Lees meer
Troje – Stephen Fry
Troje – Stephen Fry
Recensie

Troje – Stephen Fry

In zijn nieuwste boek vertelt Stephen Fry het verhaal over de val van Troje op twee manieren tegelijk: als historische gebeurtenis én als mythe. Hij zet de Ilias van Homerus bewonderenswaardig naar zijn hand. Telkens weet Stephen Fry ons te verbluffen met een historische vertelling die je eigenlijk had kunnen zien aankomen. Na zijn onverbiddelijke...

Lees meer
Het nazimse en complottheorieën – Richard J. Evans
Het nazimse en complottheorieën – Richard J. Evans
Recensie

Het nazimse en complottheorieën – Richard J. Evans

Verloor Duitsland de Eerste Wereldoorlog door toedoen van de Joden? Staken communisten de Rijksdag in brand? En leefde Hitler na 1945 in het geheim nog jaren door? Richard Evans fileert complottheorieën van en over de nazi’s. WDe aanslagen van 9/11 waren een CIA-operatie, de MH-17 werd neergehaald om de nobele Poetin te compromitteren, Donald Trump...

Lees meer
Een wonderbaarlijk politicus – Hubert Smeets
Een wonderbaarlijk politicus – Hubert Smeets
Recensie

Een wonderbaarlijk politicus – Hubert Smeets

In het bestaan van Hans van Mierlo lukte eigenlijk niets echt goed, behalve dan de politiek. Als oprichter van D66 werd hij legendarisch. Hans van Mierlo wilde bij leven niet dat er een biografie over hem werd geschreven, maar liet een schat aan materiaal na, waaronder schriften en dagboeken, waarin hij over zijn gevoelens en...

Lees meer
Werk – James Suzman
Werk – James Suzman
Recensie

Werk – James Suzman

Tegenwoordig werken sommigen zich letterlijk dood in hun jacht op status en geld. Maar natuurvolken maakten zich daar helemaal niet druk om. James Suzman onderzoekt waar het hedendaagse geploeter vandaan komt. Tijdens onderhandelingen met indianen van de Irokese confederatie merkte de Amerikaanse Founding Father Benjamin Franklin dat geld hen niet interesseerde. De indianen keken zelfs...

Lees meer