In het bestaan van Hans van Mierlo lukte eigenlijk niets echt goed, behalve dan de politiek. Als oprichter van D66 werd hij legendarisch.
Hans van Mierlo wilde bij leven niet dat er een biografie over hem werd geschreven, maar liet een schat aan materiaal na, waaronder schriften en dagboeken, waarin hij over zijn gevoelens en ervaringen schreef. Het levert in de biografie die Hubert Smeets over hem heeft geschreven prachtige inkijkjes op, zoals van Van Mierlo’s eerste bezoek aan koningin Beatrix na de verkiezingen van 1994. De koningin was nog niet bekomen van de electorale afstraffing van haar geliefde premier Ruud Lubbers, die volgens haar het slachtoffer was van ‘schandelijke opklopperij’ door de media. ‘Koningin is het zat en heeft besloten een glaasje te drinken. We zeggen beiden dat we dit eigenlijk nooit doen op dit uur en ik lieg niet. Of bijna niet,’ schrijft Van Mierlo.
Helaas heeft de biograaf ook toegegeven aan de neiging om uit te weiden over de tijd waarin zijn held leefde. Dat leidt tot langdradige beschouwingen die de vaart uit het verhaal halen. Gelukkig schrijft hij daarnaast smakelijk over Van Mierlo’s privéleven, zoals zijn jarenlange liefdesaffaire met Gretta Nieuwenhuizen, ‘een mooie trut uit Zuid’, die tot Van Mierlo’s verdriet uiteindelijk zou trouwen met bankpresident Wim Duisenberg. Van Mierlo was de vijftig al gepasseerd, maar gedroeg zich als een romantische puber.
Een kernvraag bij elke biografie is wat kennis van het privéleven bijdraagt tot begrip aan het publieke optreden. Uit Smeets’ biografie wordt duidelijk dat Van Mierlo verslaafd was aan de politiek, omdat verder eigenlijk niets in zijn leven goed lukte. Voordat hij D66 oprichtte had hij moeizaam een studie rechten afgerond en was hij een journalist met schrijfangst. In de jaren dat hij politiek aan de zijlijn stond (1973-1985) werd zijn leven beheerst door chaos, vrouwen, drank en besluiteloosheid.
Toch is hij voor Smeets ‘de personificatie van het prudent progressieve Nederland dat tussen 1966 en 2002 bestond’. Zijn grootste concrete prestatie acht hij de vorming van het paarse kabinet in 1994. Maar of dat vooral Van Mierlo’s verdienste was valt te betwijfelen. Misschien was de rol van VVD-leider Bolkestein wel groter, omdat deze in zijn partij flinke weerstand moest overwinnen tegen regeren met de PvdA. Smeets veronderstelt dat Bolkestein zelf Paars eigenlijk niet wilde, maar dat lijkt me een misvatting. Hier wreekt zich dat Bolkestein niet met Smeets wilde praten. Had hij dat wel gedaan, dan had hij hem er wellicht van kunnen overtuigen dat hij sinds 1989 voorstander was van ‘Paars’.
Dik Verkuil is historicus en journalist.
Hans van Mierlo 1931-2010. Een wonderbaarlijk politicus
Hubert Smeets
608 p. De Bezige Bij, € 34,99
