Home Magazines Historisch Nieuwsblad 10 - 2021
Oktober 2022

Historisch Nieuwsblad 10 - 2021

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 10 - 2021
Leven om te werken
Leven om te werken
Artikel

Leven om te werken

Uitkeringsinstantie UWV berekende dat een op de vijf werknemers vorig jaar van baan wisselde. Voor Nederlanders is werk al eeuwenlang meer dan een manier om de kost te verdienen.

Lees meer
Een conservatief met visie
Een conservatief met visie
Artikel

Een conservatief met visie

Wat was na 1815 de ideale staatsvorm voor de Duitse landen? Een natiestaat of een federatie? De Oostenrijkse kanselier Klemens von Metternich geloofde heilig in een multinationaal verband, waarin ruimte was voor verschillende bevolkingsgroepen, religieuze overtuigingen en talen. Daardoor kwam hij hard in aanvaring met de nationalisten. In de ochtend van 18 oktober 1817 verzamelden...

Lees meer
Horror in de fabriek
Horror in de fabriek
Artikel

Horror in de fabriek

Levensgevaarlijke machines, arbeiders die werden mishandeld en jonge kinderen die zelfs ’s nachts werkten. Een parlementaire enquêtecommissie stuitte in 1887 op talloze misstanden in fabrieken. Verontrustend, zo erkenden veel Kamerleden, maar geen reden het socialisme in de kaart te spelen. Op maandag 10 januari 1887 reisde een delegatie van de Amsterdamse Koninklijke Waskaarsenfabriek met de...

Lees meer
De katoen-revolutie
De katoen-revolutie
Artikel

De katoen-revolutie

De student Eli Whitney bedacht in 1793 de cotton gin, een machine om kleverige zaden uit katoenvezels te verwijderen. De vinding vormde een impuls voor de Amerikaanse katoenproductie. Maar ook voor de slavernij: miljoenen zwarten werden tewerkgesteld op de katoenplantages. Voor wie de latere geschiedenis kent, is het moeilijk voor te stellen dat katoen tot...

Lees meer
Angst voor het gele gevaar
Angst voor het gele gevaar
Artikel

Angst voor het gele gevaar

De Duitse keizer Wilhelm II pleitte voor een eensgezind optreden tegen het ‘gele gevaar’ uit Azië. Want dat zag hij als ‘de grootste bedreiging voor het witte ras, het christendom en Europa’. En hij was niet de enige. Kaiser Wilhelm II schrok badend in het zweet wakker. In een nachtmerrie had hij donkere wolken zien...

Lees meer
Het einde van een tijdperk
Het einde van een tijdperk
Artikel

Het einde van een tijdperk

Terroristische aanslagen veroorzaken schokgolven die nog jarenlang, ja, decennialang samenlevingen in beweging brengen. Inmiddels hebben we er al een paar grote herdenkingsmomenten rond ‘9/11’ op zitten. In 2011 werd er uitvoerig bij stilgestaan. En nu in 2021 weer. Waarom houdt één zo’n aanslag ons nog steeds bezig? Het is niet zo dat die de wereldeconomie,...

Lees meer
‘Ik bevond me in Riga in het interbellum’
‘Ik bevond me in Riga in het interbellum’
Artikel

‘Ik bevond me in Riga in het interbellum’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand historicus James Kennedy. ‘Mijn hart sloeg nooit...

Lees meer
‘Nederland ontstond per ongeluk’
‘Nederland ontstond per ongeluk’
Artikel

‘Nederland ontstond per ongeluk’

Vroegmodern historicus Judith Pollmann schreef samen met collega’s Marnix Beyen en Henk te Velde een handzame geschiedenis van Nederland en België. In De Lage Landen is te lezen hoe in de rivierendelta twee staten ontstonden met verschillende politieke culturen en identiteiten. ‘Willem van Oranje vertelde dat alle inwoners van de Nederlanden van elkaar hielden en...

Lees meer
Rehabilitatie voor heksen
Rehabilitatie voor heksen
Artikel

Rehabilitatie voor heksen

De Amerikaanse ‘heks’ Elizabeth Johnson krijgt eerherstel, 329 jaar nadat ze schuldig is verklaard. Diana DiZoglio, Democratisch lid van de Senaat van Massachusetts, diende een wetsvoorstel in dat haar veroordeling uit 1693 moet opheffen. Waarom is er nu belangstelling voor zo’n oude zaak? Historisch Nieuwsblad vroeg het aan Steije Hofhuis, die aan de Universiteit Utrecht...

Lees meer
Turfvaart hielp Holland vooruit
Turfvaart hielp Holland vooruit
Artikel

Turfvaart hielp Holland vooruit

Holland dankte zijn economisch succes in de ‘gouden’ zeventiende eeuw mede aan het eigen tekort aan turf. Dat laat archeoloog Wouter Waldus zien in zijn proefschrift De Zuiderzee als transportlandschap, waarop hij onlangs promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Iets na 1600 verging een vrachtschip op de Zuiderzee, in een deel dat inmiddels droog ligt en...

Lees meer
Duitsland – Helmut Walser Smith
Duitsland – Helmut Walser Smith
Artikel

Duitsland – Helmut Walser Smith

Na 1945 vroegen velen zich af hoe Duitsland als hoog ontwikkelde cultuurnatie had kunnen verworden tot een destructief rijk. Toch kwam de agressie niet uit de lucht vallen. Het vroege negentiende-eeuwse Duitse nationalisme had al gewelddadige trekken, zo blijkt uit de studie van Helmut Smith.  ‘De Duitsers hebben te veel respect voor andere landen en...

Lees meer
Van muur tot muur – Jonathan Holslag
Van muur tot muur – Jonathan Holslag
Artikel

Van muur tot muur – Jonathan Holslag

Op het eerste gezicht lijken de afgelopen decennia gouden jaren. Maar waren ze dat wel? Ging het niet eigenlijk bergafwaarts met de wereld? Jonathan Holslag inventariseert wat er misging en doet aanbevelingen voor de toekomst. Het zag er zo goed uit in 1989 met de val van de Muur. De wereld leek beter te worden....

Lees meer
Het monsterschip – Luc Panhuysen
Het monsterschip – Luc Panhuysen
Artikel

Het monsterschip – Luc Panhuysen

Maarten Harpertszoon Tromp behaalde in 1639 een overwinning tijdens de Slag bij Duins. Die was te danken aan zijn briljante strategie. Luc Panhuysen schetst het portret van een zeeheld die het tij wist te keren. Voor een natie die prat gaat op haar zeehelden is het opmerkelijk dat de marine in de Republiek der Verenigde...

Lees meer
Papiertekort plaagde ook eerste uitgevers
Papiertekort plaagde ook eerste uitgevers
Artikel

Papiertekort plaagde ook eerste uitgevers

Uitgevers hebben momenteel last van papiertekort. Dat roept herinneringen op aan hun vroegste collega’s, die rond het einde van de Middeleeuwen steevast te weinig papier hadden. Een tekort aan papier bedreigt de boekensector, waarschuwden verschillende media in augustus. Door de corona-epidemie worden er zoveel spullen bezorgd dat het kartongebruik enorm is gestegen en er minder...

Lees meer
Collaboratiedossiers openbaar
Collaboratiedossiers openbaar
Artikel

Collaboratiedossiers openbaar

De justitiedossiers van 300.000 verdachte collaborateurs uit de bezettingstijd worden in de komende zes jaar gedigitaliseerd en ontsloten voor het publiek. Dat staat in een voorstel van het Nationaal Archief, Netwerk Oorlogsbronnen, NIOD en Huygens ING. Mogelijk kan iedereen de dossiers straks bekijken via internet. Na de Tweede Wereldoorlog hebben politie en justitie dossiers aangelegd...

Lees meer
Dood werd Battisti toch nog Italiaan
Dood werd Battisti toch nog Italiaan
Artikel

Dood werd Battisti toch nog Italiaan

Ik had de opvallende foto twee of drie keer eerder gezien, maar nooit was het tot me doorgedrongen waar hij was genomen. Het gaat om een groep kerels die olijk lachend rond een dode man aan een strop poseert. De kleding, de haardracht, de grove korrel van het fotopapier – het lijkt in alles een...

Lees meer
‘Het is moeilijker om op te klimmen via het onderwijs’
‘Het is moeilijker om op te klimmen via het onderwijs’
Artikel

‘Het is moeilijker om op te klimmen via het onderwijs’

Veel familieleden van oud-minister Jeroen Dijsselbloem stonden of staan voor de klas. Over hen schreef hij De onderwijsfamilie. Via hun verhalen laat hij zien wat de effecten waren van de vele onderwijshervormingen op docenten. Hij kwam op dit idee toen hij voorzitter was van de parlementaire enquête Onderwijsvernieuwingen. Het verslag van deze commissie in 2008...

Lees meer
L – Marita Mathijsen
L – Marita Mathijsen
Artikel

L – Marita Mathijsen

Negentiende-eeuwers lazen vaak in clubverband. Boeken waren een kostbaar bezit en lezen gaf aanzien. Marita Mathijsen schreef een fraai portret van boekenwurmen uit die tijd. Marita Mathijsen, kenner van de negentiende-eeuwse literatuur, vertelde in Historisch Nieuwsblad 2021/8 dat zij na haar emeritaat nog hard werkt, omdat ze de doden erbij wil houden. En dat doet...

Lees meer
Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen
Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen
Artikel

Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen

Hugo de Groot nam deel aan alle belangrijke debatten uit zijn tijd en schreef een baanbrekend boek over zeerecht. Tegen slavernij had hij geen bezwaar. Henk Nellen laat zien waar zijn opvattingen vandaan kwamen. Lange tijd stond hij vooral bekend als de man van de spectaculaire ontsnapping in de boekenkist, het hyperintelligente wonderkind dat een...

Lees meer