Home L – Marita Mathijsen

L – Marita Mathijsen

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 7 september 2021

Update 13 oktober 2022

Negentiende-eeuwers lazen vaak in clubverband. Boeken waren een kostbaar bezit en lezen gaf aanzien. Marita Mathijsen schreef een fraai portret van boekenwurmen uit die tijd. Marita Mathijsen, kenner van de negentiende-eeuwse literatuur, vertelde in Historisch Nieuwsblad 2021/8 dat zij na haar emeritaat nog hard werkt, omdat ze de doden erbij wil houden. En dat doet ze prachtig in L. De lezer van de negentiende eeuw. In dit fraai geïllustreerde boek brengt ze niet alleen een ode aan de grote schrijvers én schrijfsters van toen, maar ze zet ook de doorsnee lezer in de schijnwerpers. Wie las wat en waarom? Het is smullen voor liefhebbers van weidse cultuurgeschiedenissen, want zo komen ook de denkbeelden, de gevoelens en de grote en kleinere gebeurtenissen van dit tijdperk voorbij. Net als de ontwikkeling van het publieksboek zelf. Pamfletten en moralistische, vaderlandslievende dichtbundels werden verdrongen door historische romans, die weer werden vervangen door onverbloemd proza - ook de negentiende-eeuwse mens was ontvankelijk voor trends. Maar bovenal was een boek een kostbaar bezit, een erfstuk. Dat tweedehands boeken zoals nu in weggeefkastjes aan de straatkant staan was ondenkbaar. Ook deftige heren lazen in groepsverband in leesgenootschappen; hun ene gemeenschappelijke doorgeefexemplaar leenden ze soms uit aan hun echtgenotes, of ze lazen hun gezin voor bij het schijnsel van de enige olielamp die brandde. In de loop van de negentiende eeuw verbeterde de druktechniek en werden de oplages groter. Boeken werden goedkoper. En toen de gaslamp eenmaal de hele huiskamer verlichtte, ging ieder gezinslid voor zichzelf lezen en was het niet langer een collectieve bezigheid. Met de komst van de openbare bibliotheken werd de boekenlezer minder elitair. Lezen werkte statusverhogend en gaf aanzien. Het was ook dé manier om nieuwe politieke en emancipatoire denkbeelden op te doen of om je maatschappelijke betrokkenheid te tonen. Ver voordat Mies Bouwman in 1962 via de tv-uitzending Open het Dorp geld inzamelde, schreef de populaire schrijver en advocaat Willem Bilderdijk het gedicht ‘Leydens ramp’, om met de verdiensten de slachtoffers te helpen van de ramp die op 12 januari 1807 plaatsvond toen een schip aan het Rapenburg met duizenden kilo’s buskruit ontplofte. En er waren meer overeenkomsten met nu: het lezen van de zesdelige romanreeks Historie van mejuffrouw Susanna Bronkhorst van Adriaan Loosjes is volgens Mathijsen vergelijkbaar met bingewatchen van Netflix-series. Mathijsen begon jaren geleden met de tijdrovende en moeizame research voor deze literatuurgeschiedenis. Ze geeft aan dat ze schatplichtig is aan Bernt Lugers baanbrekende Wie las wat in de negentiende eeuw? (1981). De huidige lezers mogen beiden dankbaar zijn. Alies Pegtel is historicus en journalist.

L. De lezer van de negentiende eeuw Marita Mathijsen. 448 p. Balans, € 29,95 Bestel in de webshop.

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden

Paus Leo XIV bezoekt dit weekend Frankrijk, een land waarmee het Vaticaan van oudsher een ‘speciale relatie’ heeft. De Franse keizer Napoleon III beschermde van 1848-1870 de toenmalige paus tegen Italiaanse nationalisten die de Kerkelijke Staat wilden inlijven. Die nationalisten waren ondertussen zijn vrienden. Een openluchtmis op de Champs-Élysées, een ‘jongerenwake’ in het Stade de...

Lees meer

Interview

De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens

Tijdens een militaire oefening schakelden Oekraïense drones deze zomer met gemak Amerikaanse pantserdivisies uit. Ook aan het Oekraïense front geven de onbemande vliegtuigjes gewone soldaten een fighting chance tegen Russische tanks. Conservator Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum ziet parallellen met de opkomst van vuurwapens. ‘Edellieden met dure harnassen, de tanks van de...

Lees meer

Onderzoek

Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald

Enkel de waarheid zou als winnaar uit de strijd mogen komen. Met die ambitie begon het Joegoslaviëtribunaal (ICTV) in 1993 aan zijn taak. Maar het is er niet in geslaagd de historische waarheid over de Joegoslaviëoorlogen eenduidig te schetsen. Dat concludeert historicus en journalist Petar Finci in zijn proefschrift, dat hij op 23 september verdedigde...

Lees meer

Artikel

Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...

Lees meer

L – Marita Mathijsen

Actueel

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden

De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens

Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald

Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Nieuwste berichten

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden

De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens

Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald

Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken