Maarten Harpertszoon Tromp behaalde in 1639 een overwinning tijdens de Slag bij Duins. Die was te danken aan zijn briljante strategie. Luc Panhuysen schetst het portret van een zeeheld die het tij wist te keren.
Voor een natie die prat gaat op haar zeehelden is het opmerkelijk dat de marine in de Republiek der Verenigde Nederlanden nogal stiefmoederlijk bedeeld werd als het om de verdeling van de financiën ging. Het grootste deel van het defensiebudget, zo’n driekwart, ging naar de landmacht. Pas onder raadpensionaris Johan de Witt – tijdens het eerste stadhouderloze tijdperk dus – kwam de ontwikkeling van de vloot boven aan het lijstje van prioriteiten te staan. De Witt gaf zijn steradmiraal, Michiel de Ruyter, de wind in de zeilen.
Maarten Harpertszoon Tromp had met een heel andere situatie van doen toen hij in 1637 aantrad als luitenant-admiraal, zo maakt Luc Panhuysen duidelijk in Het monsterschip. Tromps voorganger Philips van Dorp had er een zootje van gemaakt. Bovendien verkeerde de vloot in een erbarmelijke staat. Personeel was moeilijk te werven. De ronselaars van de admiraliteit moesten concurreren met die van de VOC en WIC. Tromp berichtte de heren in Den Haag – de Staten van Holland, Staten-Generaal en stadhouder – dat hij zonder de beloofde versterkingen geen schijn van kans maakte tegen de vijand.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Panhuysen is een begenadigd verteller, die in meanderende zinnen de sfeer van het bonkige zeemansleven in de eerste helft van de zeventiende eeuw weet op te roepen.
Met veel gevoel voor detail beschrijft hij het optreden van Tromp in wat toentertijd ‘de Nauwe Zee’ werd genoemd: het Kanaal, Nauw van Calais en de zuidpunt van de Noordzee. De Nederlandse koopvaardij en visserij leden er door het optreden van de Duinkerker kaapvaarders enorme verliezen.
Bovendien leverden de Spanjaarden jaarlijks zo’n 5000 soldaten in Duinkerken af, die vervolgens werden ingezet tegen de opstandige noordelijke gewesten. De Republiek had er dus alle belang bij om de ‘Vlaamse armada’ van zo’n vijftig zeilen in de Nauwe Zee de loef af te steken. Tromp bedacht een briljante strategie, de kiellinie, om het overwicht van de Spanjaarden het hoofd te bieden. Hij liet zijn fregatten in een rechte lijn varen, zodat ze een voor een de vijandelijke schepen de volle laag konden geven. Het nieuws van zijn miraculeuze overwinning op 21 oktober 1639 tijdens de Slag bij Duins ging als een lopend vuurtje door het land, met een heuse bededag en een nabootsing van de slag in de Hofvijver van Den Haag. Een nieuwe zeeheld was opgestaan.
Eric Palmen is historicus.
Het monsterschip. Maarten Tromp en de armada van 1639
Luc Panhuysen, 320 p. Atlas Contact, € 29,99
