Home Turfvaart hielp Holland vooruit

Turfvaart hielp Holland vooruit

Turfvaart hielp Holland vooruit

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 20 september 2021

Update 13 oktober 2022

Holland dankte zijn economisch succes in de ‘gouden’ zeventiende eeuw mede aan het eigen tekort aan turf. Dat laat archeoloog Wouter Waldus zien in zijn proefschrift De Zuiderzee als transportlandschap, waarop hij onlangs promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Iets na 1600 verging een vrachtschip op de Zuiderzee, in een deel dat inmiddels droog ligt en zuidelijk Flevoland heet. Het schip had turf aan boord, waarschijnlijk bedoeld voor Hollandse haarden en ovens. Voordat het zonk, leidde de bemanning materieel gezien een goed leven, zo blijkt uit de goederen die ze gebruikten. Er waren koperen pannen een boord, een zilveren lepeltje om de oren mee schoon te maken en bewerkt servies van steengoed, zoals een bierpul met de stichtelijke woorden Aus diesen pot sal man dreinken und dabei Gottes gedencken.

De relatieve welvaart op het gezonken schip illustreert het belang van de turfvaart over de Zuiderzee in de periode 1550-1700. Turf was een veelgebruikte brandstof, maar in Holland was die beperkt beschikbaar, onder meer doordat in de voorgaande eeuwen al veel veen was afgegraven. Daarom was in de late Middeleeuwen aanvoer uit de noordoostelijke gewesten op gang gekomen, via de Zuiderzee. En die had belangrijke voordelen voor het gewest Holland.

In de eerste plaats was deze aanvoer van turf betrouwbaar en betaalbaar. Daarnaast leverde het transport in verschillende bedrijfstakken werk op: mandenmakers, turfdraagsters en scheepstimmerlui profiteerden allemaal. Bovendien stimuleerde de turfvaart innovaties in de scheepsbouw, zoals de ontwikkeling van ‘gladboordige’ schepen. De planken daarvan sloten ‘glad’ op elkaar aan en daardoor was er minder mankracht nodig om ze te bouwen dan bij traditionele ‘overnaadse’ schepen. Die laatste hadden deels overlappende planken, waardoor meer timmerwerk nodig was.

Ten slotte leverden turfaccijnzen geld op dat werd geïnvesteerd in binnenvaartnetwerken, die op hun beurt de handel vooruithielpen. Op die manier droeg de turfvaart bij aan het economische succes van Holland in de Gouden Eeuw.

–                Geertje Dekkers is historicus en journalist.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 10 - 2021

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten