Home Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen

Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 7 september 2021

Update 26 maart 2025

Hugo de Groot nam deel aan alle belangrijke debatten uit zijn tijd en schreef een baanbrekend boek over zeerecht. Tegen slavernij had hij geen bezwaar. Henk Nellen laat zien waar zijn opvattingen vandaan kwamen. Lange tijd stond hij vooral bekend als de man van de spectaculaire ontsnapping in de boekenkist, het hyperintelligente wonderkind dat een groot geleerde werd, de grondlegger van het internationale recht en de pleitbezorger van verdraagzaamheid in een tijd dat Europa werd verscheurd door godsdienstoorlogen. En nog altijd behoort Hugo de Groot (1583-1645) – samen met Spinoza en Antoni van Leeuwenhoek – tot de drie Nederlandse geleerden uit de zeventiende eeuw van wereldfaam en van wie werk nog steeds wordt bestudeerd. Toch klinkt er af en toe ook kritiek. In de jaren dertig van de vorige eeuw serveerde de marxistische historicus Jan Romein Grotius, zoals hij in de Republiek der Letteren bekendstond, al af als een conservatief mannetje. En tegenwoordig tillen sommigen zwaar aan het feit dat hij lange tijd juridisch adviseur van de VOC was, terwijl hij in zijn beroemde De iure belli ac pacis (‘Over het recht van oorlog en vrede’) uit 1625 slavernij zag als een aanvaard juridisch concept. Wie zich nu al opmaakt om zijn standbeelden in Delft en Rotterdam omver te halen, doet er goed aan toch eerst de biografie te lezen die Henk Nellen schreef van deze fascinerende denker en staatsman. In 2007 publiceerde Nellen al een ruim 800 bladzijden tellende biografie van Grotius, maar deze nieuwe uitgave is meer dan een ingekookte versie van dat boek. Niet alleen heeft de auteur gebruik kunnen maken van veel nieuw materiaal, maar in dit boek ligt ook veel sterker de nadruk op Grotius’ optreden als bestuurder, diplomaat, geleerde, literator, bemiddelaar, theoloog en familieman. Hoewel hij het grootste deel van zijn leven doorbracht in zijn studeerkamer, was dat leven veelbewogen. Zo nam hij op het scherpst van de snede deel aan de belangrijkste debatten van zijn tijd, werd hij wegens zijn politieke houding in de Republiek gevangengezet, en speelde hij als Zweeds ambassadeur in Parijs een rol in de Europese diplomatie. Uiteraard koestert Nellen bewondering voor deze uitzonderlijke man, maar dat wil niet zeggen dat hij alles goedpraat, en zeker niet met het argument dat je dit ‘in de context van die tijd’ moet zien. Hij legt haarfijn uit wat Grotius’ opvattingen en motieven waren bij het werk voor de VOC en hoe zijn denkbeelden over slavernij moeten worden geïnterpreteerd. Grotius was een belangrijke overgangsfiguur tussen de Renaissance en de wereld van de Wetenschappelijke Revolutie en de Verlichting, en hoewel hij zeer gelovig was, heeft hij er bewust én onbewust aan bijgedragen dat de invloed van de religie op het openbare leven werd teruggedrongen.

Geen vredestichter is zonder tegenspraak. Hugo de Groot, geleerde, staatsman, verguisd verzoener

Henk Nellen

416 p. Athenaeum-Polak & Van Gennep, € 30,-

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler. Hij schrijft over cultuur- en politieke geschiedenis vanaf de Middeleeuwen. Hij maakt deel uit van de voorselectiecommissie en jury van de Libris Geschiedenis Prijs.

Nieuwste berichten

Recensie

Van hormoonpleister naar eendenbek

Hoogleraar gezondheid en geesteswetenschappen Rina Knoeff gebruikt de geschiedenis om te waarschuwen tegen ‘medicalisering’ van de overgang. Maar haar argumentatie rammelt. Knoeff schrijft in Wisseljaren dat ze niets afdoet aan de ernst van de klachten die veel vrouwen in de overgang ervaren. Ze erkent ook dat er een verband bestaat met een dalende oestrogeenspiegel en...

Lees meer

Nieuws

Katholieken en protestanten werkten effectief samen in vroegmodern Frankrijk

Tijdens de Hugenotenoorlogen (1562-1598) bestreden de katholieken en protestanten elkaar te vuur en te zwaard. Toch waren er ook pogingen tot samenwerking tussen beide geloofsgroepen. Sherilyn Bouyer laat in haar recent verschenen proefschrift zien hoe een speciale rechtbank katholieken en protestanten bij elkaar bracht. Zowel katholieken als protestanten zagen in 1595, aan het einde van...

Lees meer

Recensie

Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren

Oorlogsfilms zitten vaak vol gruwelijke gevechten en soldatenheroïek, maar Coward gaat over een minder bekende oorlogspraktijk. Het historische drama speelt zich af aan het Belgische front tijdens de Eerste Wereldoorlog, waar soldaten zich verkleden als vrouwen en optreden in revues voor hun medesoldaten. Gender- en seksuele normen waren er vrijer dan in de reguliere maatschappij....

Lees meer

Interview

Radiotoespraken maakten Roosevelt tot ‘grote broer’ van het volk

Sara Polak vertelt op 6 november tijdens de collegedag Amerika in chaos over het mediagebruik van Amerikaanse presidenten. Hoe gebruikten Roosevelt en Kennedy radio en televisie om steun te vergaren voor hun campagnes en beleid? En hoe verhoudt zich dat tot Trumps mediastrategie? Polaks onderzoek richt zich op het gebruik van (moderne) media door Amerikaanse...

Lees meer

Geen vredestichter is zonder tegenspraak – Henk Nellen

Actueel

Van hormoonpleister naar eendenbek

Katholieken en protestanten werkten effectief samen in vroegmodern Frankrijk

Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren

Radiotoespraken maakten Roosevelt tot ‘grote broer’ van het volk

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Nieuwste berichten

Van hormoonpleister naar eendenbek

Katholieken en protestanten werkten effectief samen in vroegmodern Frankrijk

Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren

Radiotoespraken maakten Roosevelt tot ‘grote broer’ van het volk