Op het eerste gezicht lijken de afgelopen decennia gouden jaren. Maar waren ze dat wel? Ging het niet eigenlijk bergafwaarts met de wereld? Jonathan Holslag inventariseert wat er misging en doet aanbevelingen voor de toekomst.
Het zag er zo goed uit in 1989 met de val van de Muur. De wereld leek beter te worden. Politicoloog Jonathan Holslag gebruikt daarvoor in zijn studie Van muur tot muur. De wereldpolitiek sinds 1989 de loden termen ‘economische mondialisering en democratisering’. We spreken dan over de jaren negentig.
In de decennia erna ging het bergafwaarts. Eerst kwam de democratisering tot stilstand, daarna stagneerde de economische groei, de militaire uitgaven groeiden in gelijke mate met gewapende conflicten en het nationalisme tierde en tiert welig. En nu, met als nekslag de Covid-19-pandemie, is wat Holslag noemt de ‘fragmentatie’ dramatisch toegenomen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Hoe kon het in die voorbije dertig jaar zo misgaan? Die ambitieuze vraag beantwoordt de academicus Holslag ruim 400 inzichtelijke pagina’s lang in deze voor zijn studenten geschreven kroniek van de recente wereldpolitiek. Daartoe stelt hij eerst een kritische vraag: was de periode tussen 1989 en 2020 wel zo’n gouden tijd? Daarna buigt hij zich over mogelijke oorzaken van de verandering van de wereld: de machtsverschuiving na de ineenstorting van de Sovjet-Unie ten gunste van het Westen; de decadentieval (het verzwakte Westen); het feit dat autoritaire regimes (China) door het Westen sterk konden worden; hoogmoed, voortvloeiend uit geloof in militaire technologie, wat leidde tot ingrijpen met drones en raketten in andere landen; de verhouding tussen landen en machtsblokken die Holslag ‘de school van de agressie’ doopt; de veranderende aard van de macht; hoe kennisverwerving aan grenzen is gebonden.
Het intrigerende is dat Holslag niet vastzit aan één zienswijze; hij wisselt het perspectief van het Westen soepel af met standpunten vanuit andere werelddelen. Dat levert een boeiend en leerzaam boek op. Na lezing zijn we weer helemaal bij.
Knap ja, dat vooral. Maar verrassend? Uiteindelijk wel. Het aardige is dat de bloedserieuze, gedegen Holslag zichzelf tegen het slot van zijn studie wat frivoliteit in de zin van speculatief denken toestaat. In het paragraafje ‘2021’ suggereert hij dat een poging het machtsevenwicht te herstellen door tegenwicht aan China te bieden het best kan plaatsvinden door ons welvaartsniveau te verhogen en ontwikkelingslanden te helpen dat ook te doen. Dat zou de manier zijn om oorlogen te vermijden. En vermijd hoogmoed, adviseert hij, leer van onze recente diplomatieke geschiedenis. Nu maar hopen dat die bede mondiaal gehoor krijgt.
Jeroen Vullings is criticus.
Van muur tot muur. De wereldpolitiek sinds 1989
Jonathan Holslag, 432 p. De Bezige Bij, € 34,99
