Alle artikelen
Een Duitse vriend van mij noemt het ‘een klap met de Auschwitzknuppel’. De neiging van zijn volk om de Tweede Wereldoorlog bij alles te betrekken. Als jurist moet hij wel eens bijspijkercursussen volgen, waarbij de nazi’s altijd minstens één keer om de hoek komen kijken. ‘Ik zou wel eens willen leren over belastingrecht zonder dat de docent over de aangifte van Göring begint,’ vertelde hij mij recentelijk. Met een opgeluchte glimlach, omdat ik Nederlander ben, kan hij bij mij klagen zonder gelijk tegen gefronste wenkbrauwen aan te kijken. Hitler is op een gekke manier heilig in Duitsland.
Onze oosterburen slaan elkaar graag met die knuppel. Het is retorisch Krupp-staal, het wonderwapen waarmee je elke discussie wint. Ook al is de generatie die met gestrekte arm langs de kant van de weg stond ondertussen gedecimeerd, het denken en handelen tussen Eems en Oder grijpt nog altijd terug op de jaren dertig en veertig. Het tot cliché verworden nie wieder is een echo die maar niet wil wegsterven, het Beleg van Stalingrad een tektonische breuklijn in het zo gelijkmatige Duitse landschap. Nergens schrikken mensen zo van militarisme als oostelijk van Enschede.
Meer columns lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Maar wat betekent nie wieder in de praktijk? Die ooit zo eenvoudig te beantwoorden vraag is een dilemma van Teutoonse ernst aan het worden. Wil het zeggen dat je als Duitser onvoorwaardelijk achter Israël staat, de emmer aan de Middellandse Zee waarin al het schuldgevoel is gegoten? Ook als die staat een eigen Stalingrad aan het creëren is in Gaza? De oude reflex is voor velen nog altijd om het probleem met de Auschwitzknuppel plat te slaan en de Joodse staat door dik en dun te steunen, maar sommige Duitsers beginnen te twijfelen.
Mogelijk nog lastiger is de omgang met Oekraïne. Als maker van de Taurus-kruisraket is Duitsland bij uitstek het land om Kiev te helpen. Zelenski smeekt er al tijden om, die fliegende Panzerfäuste kunnen zelfs Moskou bereiken. Maar de bondskanselier wil er niets van weten. Straks gebruiken de Oekraïners die raketten nog om die ene agglomeratie aan de Wolga aan te vallen. Kom, hoe heet het ook alweer, je weet wel, die stad die Stalin naar zichzelf had genoemd. Opa was er wel eens geweest, vertelde hij na een paar borrels.
Ik vermoed dat bondskanselier Olaf Scholz ergens in een kast een Auschwitzknuppel heeft staan, waarmee hij zichzelf zo nu en dan een klap op het hoofd geeft. Vooral als hij in een onbewaakt ogenblik toch overweegt om de Taurus vrij te geven voor export naar het oosten. Deze Vergeltungswaffen leveren aan Oekraïne doet te veel denken aan 1943, toen Kiev en omgeving nog een klassiek voorbeeld van lebensraum was en ze de plaatselijke mensen nog ‘Goten’ noemden.
Een klap met de Auschwitzknuppel
Volgens Philip Dröge heeft de neiging om de Tweede Wereldoorlog overal bij te betrekken grote invloed op de Duitse houding tegenover Oekraïne en Israël.
Leg hartstochten van politici aan banden
Volgens columnist Beatrice de Graaf moeten instituties, normen en reguleringen het geschreeuw en wangedrag in de politiek aanpakken.
Depok: een land van bevrijde slaven
Landgoed Depok op West-Java was een autonoom gebied, dat werd bestuurd door vrijgemaakte slaven.
Oorlogsboeven: criminaliteit tijdens de Tweede Wereldoorlog
In 'Oorlogsboeven' beschrijft Jan Julia Zurné hoe de omstandigheden tijdens de bezetting burgers tot diefstal aanzetten en hoe rechters daarmee omgingen.
Hugo Claus ontwikkelde zich van zwarthemd tot rebel
Schrijver Hugo Claus kwam ter wereld in een Vlaams-nationalistisch gezin. Uiteindelijk zou hij zich tegen de bekrompenheid van dat milieu keren.
De herdenking van de Jodenvervolging is veranderd
Al snel na de oorlog kwam in Nederland aandacht voor de Jodenvervolging. Maar de manier waarop de Holocaust werd herdacht, veranderde in de loop der jaren.
Breydel: de legende van een held
Heeft de Vlaamse volksheld Jan Breydel eigenlijk wel bestaan? Volgens Vlaamse nationalisten wel, maar Lisa Demets laat zien dat hun verhaal nogal rammelt.
Het foute verleden van jeneverfabrikant Bols
Journalist Martin Hendriksma schreef over het beladen oorlogsverleden van jenever= en likeurfabrikant Bols.
‘Charlotte en Willem corresponderen als gelijken’
Femke Deen vertelt over haar historische sensatie: ‘Uit de bronnen blijkt dat Willem van Oranje geëmancipeerder was dan zijn negentiende-eeuwse biografen.’
Hendrik Wijdeveld: architect van de nieuwe orde
De modernistische architectuur van het Bauhaus (1919-1933) was volgens de extreem-rechtse Duitse parlementariër Oliver Kirchner (AfD) een 'dwaling'. Dat zeiden de nazi's ook.
Het verdwenen KNIL-regiment van de Armidale
Zonder goede luchtbescherming vaart de 'Armidale' van Australië naar Timor. Het schip is een makkelijke prooi voor Japanse bommenwerpers. Bij de ondergang komen zeker honderd opvarenden om, onder wie tientallen KNIL-militairen. Slechts twee van hen overleven.
‘Oranjemannen’ werden geëxecuteerd
In 1940 richtten rechts-conservatieven een verzetsgroep op. Die moest ‘de orde en rust handhaven na het vertrek van de Duitsers’.
