Alle artikelen
De introductie van het brons leidde in Europa tot grote maatschappelijke veranderingen. Zo is te zien op een nieuwe tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden over de Bronstijd.
Vanaf 3100 v.Chr. trokken Indo-Europese steppenvolkeren vanuit Centraal-Azië westwaarts. Ze creëerden daarbij uitgestrekte netwerken, waardoor ook koper circuleerde. Door bijmenging met andere ertsen ontstond brons, dat rond 2000 v.Chr. voor het eerst terechtkwam in het gebied dat nu Nederland heet. Je zou de introductie van brons, dat voor 90 procent uit koper bestaat, ook wel ‘de koperen dageraad’ kunnen noemen.
Meer beeldessays in uw inbox? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
De westwaartse trek is exemplarisch voor de verbondenheid en mobiliteit van de Europese wereld in de Bronstijd; de mensen waren veel op pad. Dat blijkt uit barnstenen kralen uit het Baltische gebied die zijn gevonden in Assyrië (Irak) en een glazen kraal uit Assyrië die rond 2000 v.Chr. eindigde in een graf in Tiel. Er was sprake van een duidelijke culturele eenheid in Europa. Een voorbeeld hiervan zijn begrafenisgebruiken: van Oost- tot West-Europa werden doden vaak op dezelfde manier onder grafheuvels begraven.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
West-Friese bronsschatten
Onder andere in West-Friesland zijn veel sporen van bronstijdnederzettingen gevonden. Deze brilfibula’s, onderdeel van een bronsschat gevonden bij de West-Frisiaweg in Hoorn, zijn een mooi voorbeeld van de culturele eenheid van Europa in de Bronstijd. Soortgelijke fibula’s zijn ook elders aangetroffen, van Noord-Duitsland en Scandinavië tot Frankrijk.
In de Bronstijd waren de werelden van de levenden, de doden en de goden intensief verweven. Sommige kostbare voorwerpen zijn gevonden in graven: mensen eerden bijzondere familieleden met grote grafheuvels. Deze grafheuvels lieten imposante sporen na in het landschap. Zo is er op de Veluwe een zes kilometer lange rij van veertig grafheuvels gevonden. Andere bronzen vondsten zijn gedaan op bijzondere plekken in het landschap. Mensen offerden deze kostbare voorwerpen en zelfs ceremoniële zwaarden op bijzondere plekken, zoals meertjes, moerassen of rivieren.
Zwaard van Ommerschans
Rond 1500 v.Chr. werd dit ceremoniële bronzen zwaard achtergelaten in een veenmoeras. Uit de grootte en het gewicht is af te leiden dat het zwaard nooit als wapen gebruikt kon worden. Kosten noch moeite werden dus gespaard om een object te maken dat zonder het te kunnen gebruiken werd geofferd. Sinds 2017 is het zwaard onderdeel van de collectie van het RMO.
Maar de toepassing van brons had ook een schaduwzijde. Er vielen sterkere wapens van te maken, het zwaard kwam op en door groeiend bezit en het belang van handelsstromen nam het geweld toe. Een pijnlijk voorbeeld daarvan is een massagraf uit ongeveer 1700 v.Chr., gevonden bij Wassenaar. En bij de rivier de Tollense in Oost- Duitsland is het oudste Europese bewijs van een oorlog gevonden, gedateerd rond 1300 v.Chr. De koperen dageraad kwam met een bloedrode gloed.
Tentoonstelling
Dit beeldessay is gebaseerd op de tentoonstelling Bronstijd. Vuur van verandering, die tot en met 16 maart 2025 te zien is in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Info: www.rmo.nl
Openingsbeeld: Grafheuvels met palenkrans in Goirle, Noord-Brabant.
De Bronstijd in Europa: een koperen dageraad
De Bronstijd leidde tot grote maatschappelijke veranderingen. Zo is te zien op een nieuwe tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden.
Amerikaans kiessysteem zorgde steeds voor twijfel over de uitslag
Donald Trump hint op een plan om toch in het Witte Huis te belanden als hij de verkiezingen verliest. Het Amerikaanse kiesmannensysteem zorgt al sinds 1789 voor omstreden verkiezingen.
‘BRICS-landen kunnen geen vuist maken’
De BRICS-landen hielden vorige week een top in het Russische Kazan. Het samenwerkingsverband doet denken aan pacten uit het verleden, zegt historicus Thomas Bottelier.
Bas von Benda-Beckmann wint Libris Geschiedenis Prijs 2024
De jury noemt het boek ‘een pageturner waarin de auteur een persoonlijke en grote geschiedenis op meesterlijke wijze met elkaar verweeft.’
Noord-Korea niet eerste Aziatische land dat soldaten aanbiedt aan Europese grootmacht
Noord-Korea stuurt militairen naar Rusland om Poetin bij te staan in zijn strijd tegen Oekraïne. In de Eerste Wereldoorlog hoopte China zijn reputatie op te vijzelen door de geallieerden arbeidskrachten aan te bieden. De duizenden vrijwilligers van dit Chinese Labour Corps zouden alleen achter de linies worden ingezet, maar moesten van Franse en Britse officieren...
De Maagd Maria als modelmoeder
Middeleeuwse moeders hadden een duidelijk rolmodel: de Maagd Maria. Zo betoogt historicus María Jesús Fuente aan de hand van vele bronnen.
Verhalen over Jezus die de Bijbel niet haalden
Vanaf de eerste eeuw na Christus deden vele alternatieve evangeliën en andere geloofsgeschriften de ronde.
Als Ien Dales iets flauwekul vond, zei ze dat gewoon
PvdA-politicus Ien Dales was populair bij de kiezers, omdat ze eerlijk was en op het belang van een integere overheid hamerde.
Zeven Cleopatra’s gingen over lijken
Maar liefst zeven Cleopatra’s hebben over Egypte geheerst. Stuk voor stuk doortastende vrouwen met veel gevoel voor pr en sterker dan hun echtgenoten.
CPN was gewillig werktuig van Moskou
Decennialang volgde de CPN trouw de Sovjet-Unie. Pas eind jaren zeventig ging de partij kritisch naar haar eigen verleden kijken. En dat was meteen de doodsteek.
‘Winkels hebben hun identiteit verloren’
Dankzij de naoorlogse welvaart floreerde de winkelstraat: kledingzaken, muziekwinkels en warenhuizen schoten als paddenstoelen uit de grond. In zijn boek Alles moet weg! beschrijft journalist Peter de Waard hoe de winkelstraat de afgelopen eeuw veranderde, van de bekende succesformules tot de firma’s die het niet overleefden. U schrijft dat de winkel van ‘een goede buur’...
Pas op voor de wist-je-datjes!
De Fake History Hunter ziet zich vaak genoodzaakt om wist-je-datjes te corrigeren. 'De meeste zestiende-eeuwers zouden in juni trouwen omdat ze dan net hun jaarlijkse bad hadden gehad. Niet dus.'
