Alle artikelen
De live-sportverslagen van de Joodse radiojournalist Han Hollander waren legendarisch. Zelfs Adolf Hitler erkende zijn verdiensten. Maar dat redde Hollander uiteindelijk niet van de gaskamer.
Sport- en mediageschiedenis zijn matig ontwikkelde gebieden in de historische wetenschap. Merkwaardig, want sport en media zijn cruciaal voor de moderne cultuurgeschiedenis. Daarom kunnen we blij zijn met de biografie die oud-radiojournalist Govert van Brakel heeft geschreven over Han Hollander (1886-1943). Deze sportjournalist groeide op een Joods gezin in Deventer. In die stad richtte hij samen met zijn broer en andere jongelingen in 1902 de voetbalclub Be Quick op, drie jaar later hernoemd tot Go Ahead.
Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Het voetbal en de sportjournalistiek maakten in de jaren daarna een enorme ontwikkeling door. Hollander zat op het kruispunt daarvan. Sinds 1921 was hij sportverslaggever van dagblad De Telegraaf. Maar de meeste bekendheid kreeg hij toen hij in op 11 maart 1928 het allereerste live-radioverslag van een wedstrijd van het Nederlands voetbalelftal mocht verzorgen voor de AVRO.
Zijn vaardigheid om luisteraars mee te voeren in de soms enerverende acties op het voetbalveld zette de toon voor vele generaties voetbalverslaggevers na hem. In de jaren dertig werd Hollander met zijn live-sportverslagen – hij besprak niet alleen voetbal – een nationale bekendheid. Zijn commentaren vanuit Berlijn bij de Olympische Spelen in 1936 zijn legendarisch geworden. Als dank kreeg hij van Führer Adolf Hitler een oorkonde en een eremedaille voor zijn inspanningen om de Spelen tot een succes te maken.
Dat zoiets uit handen van een antisemitische dictator niets waard was, bleek toen Hollander in 1942 en 1943 probeerde aan deportatie te ontkomen. Hij werd op 9 juli 1943 samen met zijn vrouw vergast in Sobibor. Met politiek had hij zich nooit zo bemoeid en zijn Joodse identiteit stelde niet veel voor. Maar daar hadden de Duitsers geen boodschap aan.
Van Brakels boek geeft een fraai portret van Hollanders leven, met veel prachtige details en schitterende citaten. Aan alles is te zien dat er nauwgezet en toegewijd onderzoek aan ten grondslag ligt. Daarom is het wel een enorm gemis dat annotatie en een register in het boek ontbreken. Vooral journalisten zeggen dat ze die achterwege laten om de leesbaarheid van een boek niet te verminderen. Dat is op zichzelf al een misverstand, bovendien maakt het een mooi en toegankelijk geschreven boek voor verder onderzoek vrijwel onhanteerbaar. Jammer voor sport- en mediahistorici.
Han Hollander. De eerste radiostem van het Nederlandse voetbal
Govert van Brakel
352 p. Balans, € 25,-

Openingsafbeelding: Han Hollander geeft commentaar op de interland Nederland- Schotland in 1938.
Dankzij Han Hollander zaten luisteraars aan de radio gekluisterd
De live-sportverslagen van de Joodse radiojournalist Han Hollander waren legendarisch. Zelfs Adolf Hitler erkende zijn verdiensten.
Betje Wolff zet calvinisten op hun nummer
Marita Mathijsen schreef een prachtige, invoelende biografie over de achttiende-eeuwse schrijver Betje Wolff.
Op ramkoers naar de afgrond
De Amerikaanse historicus Sunil Amrith laat zien hoe de mens de natuur heeft onderworpen en daarmee grote schade heeft aangericht.
In de eerste week van december begon Hitler aan zijn eindstrijd
Begin december 1941 nam Adolf Hitler in één week een aantal beslissingen die bepalend waren voor de Tweede Wereldoorlog.
Wu Zetian was de machtigste vrouw van China
Wu Zetian is de enige vrouw die het tot keizer van China wist te schoppen. Ze gaf ook andere vrouwen de kans op te klimmen in openbare functies.
Oost-Duitsers ontsnappen tijdens een picknick
Een symbolische picknick aan de Hongaars-Oostenrijkse grens leidde in de zomer van 1989 tot de eerste grote exodus uit Oost-Duitsland.
Savonarola walgde van de wereld
De Florentijnse boeteprediker Girolamo Savonarola kondigde het einde der tijden aan als gelovigen niet tot inkeer kwamen.
‘Nederland en Turkije hebben oude, maar kwetsbare relatie’
Nederland en Turkije vieren een jubileum: in 1924 sloten beide landen een vriendschapsverdrag. Al in de zeventiende eeuw knoopte Nederland banden aan met het Ottomaanse Rijk.
‘De Middeleeuwen waren in de mode onder rijke katholieken’
In de negentiende eeuw herontdekten katholieken het middeleeuws verleden, zo blijkt uit een nieuwe tentoonstelling in Museum Catharijneconvent in Utrecht.
Verlies in Vietnam was al lang voorspeld
Amerikaanse generaals spelen scenario’s na over een mogelijk conflict met China over Taiwan. Uit deze wargames blijkt dat een confrontatie lang en bloederig zal zijn. In de jaren zestig gaven oorlogsspellen over de Vietnamoorlog een vergelijkbare waarschuwing, maar daar werd door het Pentagon niets mee gedaan. Van 1962 tot 1967 speelden Amerikaanse militaire adviseurs in...
‘Schengen stond vaker onder druk’
In navolging van Duitsland en Frankrijk voert Nederland vanaf deze week tijdelijke grenscontroles in. Het vrije persoonsverkeer was voor Schengenlanden al vaker een pijnpunt.
Het Gronings is een verloren zaak
Columnist Philip Dröge vreest dat het Groningse dialect niet zal overleven, ondanks pogingen om de taal te behouden. 'Dat is het ergste. Zodra een taal liefdewerk oud papier wordt, is het afgelopen.'