Home Magazines Historisch Nieuwsblad 4 - 2021
November 2022

Historisch Nieuwsblad 4 - 2021

Boerenprotesten zijn niet nieuw. In het dossier ‘Boer in opstand’ leest u hoe Engelse boeren in de Middeleeuwen woedend door Londen trokken om een einde te maken aan de feodale verhoudingen. Ook vindt u het verhaal over de Nationale Bond Landbouw en Maatschappij, die in de jaren dertig vele boeren aan zich wist te binden met het ideaalbeeld van de zelfstandige boer als hoeksteen van de samenleving. In 1935 adviseerde de bond zijn leden om op de NSB te stemmen. De innige flirt van Landbouw en Maatschappij met de NSB heeft de naam van de bond besmet.

Verder staan er in deze editie verhalen over Dante Alighieri en De goddelijke komedie, de frauderende zakenman Lodewijk Pincoffs, en de anti-Joodse telling in Duitsland. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, meldden veel Duitse Joden zich bij de kazernes. Ze hoopten dat ze eindelijk werden geaccepteerd als echte Duitsers, maar ze kwamen bedrogen uit.

Tot slot vindt u een beeldessay over The Troubles in Noord-Ierland, een verhaal over Frank Sinatra als protestzanger en over het bezoek van Jozef II, de keizer van het Heilige Roomse Rijk, aan de Republiek in 1781. Hij deed er inspiratie op voor zijn moderniseringsprojecten in eigen land en kwam pleiten voor een vrije doorvaart op de Schelde. Toch hielden de Hollanders die deur liever gesloten.

Cover afbeelding voor Historisch Nieuwsblad 4 - 2021
Keizer voor een dichte deur
Keizer voor een dichte deur
Artikel

Keizer voor een dichte deur

Jozef II, keizer van het Heilige Roomse Rijk, reisde in 1781 naar de Republiek. Hier deed hij inspiratie op voor zijn moderniseringsprogramma in eigen land. Hij kwam ook pleiten voor een vrije doorvaart op de Schelde, in het belang van zijn onderdanen in de Oostenrijkse Nederlanden. Maar de Hollanders hielden die deur gesloten. ‘Den 13den...

Lees meer
Boeren bestormen de hoofdstad
Boeren bestormen de hoofdstad
Artikel

Boeren bestormen de hoofdstad

Slopend en moordend trokken boze boeren in 1381 door Londen. Ze waren woedend over zware belastingen en probeerden een einde te maken aan de feodale verhoudingen. Even leek koning Richard toe te geven, maar daarna nam hij wraak. Daar vloog luxe beddengoed in brand, en even verderop de zijden wandversieringen. Edelstenen werden aan stukken geslagen...

Lees meer
De val van een fraudeur
De val van een fraudeur
Artikel

De val van een fraudeur

Jarenlang reeg de Rotterdamse zakenman Lodewijk Pincoffs het ene succes aan het andere. Tot bleek dat hij flink met de cijfers had geknoeid. Toen kwamen naast woede ook de sluimerende afgunst en irritatie tot een uitbarsting, net als het antisemitisme. Lodewijk Pincoffs vluchtte op 14 mei 1879 uit Rotterdam. Hij had grootschalige fraude gepleegd en...

Lees meer
‘Pas op als men spreekt over dekoloniseren’ 
‘Pas op als men spreekt over dekoloniseren’ 
Artikel

‘Pas op als men spreekt over dekoloniseren’ 

De Britse letterkundige en schrijver Helen Pluckrose waarschuwt in haar boek Cynical Theories voor bepaalde geesteswetenschappelijke theorieën over ras, gender en identiteit. Volgens die theorieën – samengevat onder de noemer Critical Social Justice – beschikken gemarginaliseerde groepen over unieke, identiteitsgebonden kennis. De stemmen van vrouwen en zwarte mensen zouden zwaarder tellen dan de ‘witte’ en ‘westerse’ wetenschap, waar de nadruk ligt op empirisch onderzoek en objectiviteit. Waar deze theorieën...

Lees meer
Onderzoek naar adoptie
Onderzoek naar adoptie
Column

Onderzoek naar adoptie

Er stond een uitje op mijn programma om weer eens aan de lockdown te ontsnappen: een bezoek aan de Tweede Kamer. Niet voor een rondleiding, maar voor een zogeheten technische briefing over het rapport van de Commissie Interlandelijke Adoptie. Het was alleen niet echt een uitje, maar een spannende,  voor veel betrokken partijen emotionele zitting....

Lees meer
‘Net als Stedman werd ik aangevallen door killer bees’
‘Net als Stedman werd ik aangevallen door killer bees’
Interview

‘Net als Stedman werd ik aangevallen door killer bees’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand auteur Roelof van Gelder over de ontberingen...

Lees meer
Sinatra leert de jeugd tolerantie
Sinatra leert de jeugd tolerantie
Artikel

Sinatra leert de jeugd tolerantie

Wie discriminerende taal uitsloeg, riskeerde een vuistgevecht met Frank Sinatra. De Amerikaanse zanger en acteur zette zich gepassioneerd in voor een Amerika zonder racisme en antisemitisme. Ook tijdens zijn werk. Zo speelde hij de hoofdrol in de ideële film The House I Live in uit 1945. Maar liefst 450 politiemannen kwamen er eind 1943 aan...

Lees meer
Het tellen van Joden
Het tellen van Joden
Artikel

Het tellen van Joden

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, meldden de Duitse Joden zich bij de poorten van de kazernes. Ze wilden hun vaderlandsliefde bewijzen en hoopten dat ze eindelijk werden geaccepteerd als echte Duitsers. Ze kwamen bedrogen uit. In 1869 verbood de grondwet van de Duitse Bond inperking van burgerrechten op grond van religieuze overtuiging. Daarmee kregen de...

Lees meer
Lyrisch, betoverend en gruwelijk
Lyrisch, betoverend en gruwelijk
Artikel

Lyrisch, betoverend en gruwelijk

Tot 1800 gold het werk van Dante als ‘barbaars’ en ‘onfatsoenlijk’. Pas daarna kwam de erkenning van zijn genialiteit. Inmiddels behoort hij tot de canon van de wereldliteratuur. Homerus, Vergilius, Shakespeare, Goethe, Tolstoi, Proust en T.S. Eliot – ze zijn letterkundige Himalaya-toppen, schrijvers die niet alleen een immense invloed op de literatuur hebben gehad, maar...

Lees meer
Mogen we een nieuwe Zwarte Dood?
Mogen we een nieuwe Zwarte Dood?
Column

Mogen we een nieuwe Zwarte Dood?

In 1347 kwam de pest vanuit het oosten naar Europa. Een derde van de bevolking crepeerde, de Zwarte Dood was onverbiddelijk. Tot zover het verhaal dat veel mensen kennen. Maar waar je weinig over leest, is hoe de pest weer verdween. Zeker, de Venetianen bedachten het fenomeen quarantaine, maar belangrijker was dat het pestvirus muteerde....

Lees meer
Fatale flirt met de NSB
Fatale flirt met de NSB
Artikel

Fatale flirt met de NSB

In rustiger tijden had Landbouw en Maatschappij zich misschien tot een evenwichtige boerenpartij ontwikkeld. Maar in 1935 adviseerde deze bond haar leden om op de NSB te stemmen. Dat was het begin van het einde. Voor de Tweede Wereldoorlog was Nederland grotendeels een land van keuterboeren op klompen en boerinnen in klederdracht. Rond 1930 werkte...

Lees meer
4 en 5 mei nog meer verbreed
4 en 5 mei nog meer verbreed
Artikel

4 en 5 mei nog meer verbreed

De Dodenherdenking en Bevrijdingsdag staan de komende jaren in het teken van diversiteit en zelfkritiek. Tegelijkertijd blijft de Holocaust een aandachtspunt. Dat staat in het beleidsplan van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.    Het Comité beschouwt 4 en 5 mei als middel om de maatschappelijke cohesie te versterken. In het beleidsplan voor 2021-2025 staat dat veel Nederlanders zich op die dagen verbonden voelen, maar dit geldt niet voor iedereen: ‘Mensen met...

Lees meer
Oorlog stopte de pest
Oorlog stopte de pest
Artikel

Oorlog stopte de pest

De verspreiding van de pestbacterie werd in 1346 tijdelijk tegengehouden door een conflict rond de Zwarte Zee. Dat stelt historica Hannah Barker, verbonden aan de universiteit van Arizona, in het tijdschrift Speculum. In 1346 was de pestbacterie via Centraal- Azië aangekomen op de Krim, die toen bij de Gouden Horde hoorde, het rijk van khan...

Lees meer
Wrakduiken in het Markermeer
Wrakduiken in het Markermeer
Artikel

Wrakduiken in het Markermeer

Op acht plekken in het Markermeer zijn scheepswrakken gevonden, en op nog eens 24 locaties mogelijke resten van wrakken. Dat is het resultaat van jarenlang scanonderzoek door vrijwilligers, gevolgd door gedetailleerde opnames in opdracht van de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed. Duikers gaan dit voor- en najaar nader onderzoeken om wat voor wrakken het gaat....

Lees meer
Slijpen aan de geest. Vijftig jaar NRC Handelsblad – John Kroon
Slijpen aan de geest. Vijftig jaar NRC Handelsblad – John Kroon
Recensie

Slijpen aan de geest. Vijftig jaar NRC Handelsblad – John Kroon

NRC Handelsblad profileert zich graag als een ‘kwaliteitskrant’. Maar in het jubileumboek van oud-redacteur John Kroon komen ook missers aan bod. De stilistische fijnproevers van GeenStijl duiden de krant soms aan als ‘NSB Handelsblad’ en komen dikwijls met het – niet erg logische – verwijt dat het hier gaat om het parochieblaadje van de ‘linkse...

Lees meer
Beter wordt het niet. Een reis door de Europese Unie en het Habsburgse Rijk – Caroline de Gruyter
Beter wordt het niet. Een reis door de Europese Unie en het Habsburgse Rijk – Caroline de Gruyter
Recensie

Beter wordt het niet. Een reis door de Europese Unie en het Habsburgse Rijk – Caroline de Gruyter

De Europese Unie kan leren van de geschiedenis van het Habsburgse Rijk, betoogt NRC-columnist Caroline de Gruyter. Maar wat precies wordt niet duidelijk. In 2013 verhuist Caroline de Gruyter van Brussel naar Wenen. Ze zal er vier jaar blijven. De Gruyter komt in een stad terecht waarin alle parkeerplekken in haar straat worden bezet door...

Lees meer
Vrijheid. Een woelige geschiedenis – Annelien de Dijn
Vrijheid. Een woelige geschiedenis – Annelien de Dijn
Recensie

Vrijheid. Een woelige geschiedenis – Annelien de Dijn

Wanneer ben je vrij? Als de staat je met rust laat? Of ook al als je een onafhankelijke geest hebt? Het antwoord op dit soort vragen is door de eeuwen heen steeds veranderd, met als keerpunt de Franse Revolutie. Zo blijkt uit het erudiete boek van Annelien de Dijn. ‘Vrijheid – ach, wat een woord!...

Lees meer
Fighters across Frontiers. Transnational Resistance in Europe, 1936-48 – Robert Gildea en Ismee Tames
Fighters across Frontiers. Transnational Resistance in Europe, 1936-48 – Robert Gildea en Ismee Tames
Recensie

Fighters across Frontiers. Transnational Resistance in Europe, 1936-48 – Robert Gildea en Ismee Tames

Zoals alle vakgebieden is ook geschiedenis gevoelig voor de mode van de dag. Een van de modewoorden van dit moment is ‘transnationaal’. Ismee Tames en Robert Gildea kijken door deze bril naar het verzet in de Tweede Wereldoorlog. Dat levert weinig nieuws op. De laatste jaren voorzien historici die aan universiteiten werken hun onderzoeksobjecten vaak...

Lees meer
Moederstad – Philip Dröge
Moederstad – Philip Dröge
Recensie

Moederstad – Philip Dröge

Op zoek naar zijn familieverleden in Indonesië stuit Philip Dröge op rechtschapenen, opportunisten en moordenaars. En zelfs op inteelt. Het levert een fascinerend boek op.   Misschien wel de wonderlijkste ontdekking van het genealogisch onderzoek dat schrijver Philip Dröge naar zijn voorfamilie deed, is de connectie met de bekende voetballer en trainer Giovanni van Bronckhorst....

Lees meer
‘Je trekt luikjes open in die hoofden’
‘Je trekt luikjes open in die hoofden’
Artikel

‘Je trekt luikjes open in die hoofden’

In een nieuwe televisieserie spreekt Coen Verbraak met Molukkers over hun pijnlijke geschiedenis met Nederland. Ook zijn eerdere oral history-documentaires gaan vaak over controversiële onderwerpen, belicht door de ogen van direct betrokkenen. Ondanks de emoties leveren Verbraaks interviews vaak een opvallend genuanceerd beeld op. ‘Ik leerde tijdens mijn studie geschiedenis dat een medaille minimaal twee...

Lees meer