Artikelen geschreven door Rob Hartmans
Het knagende weten – Floris Cohen
In 1728 schreef Voltaire dat Galilei ‘als tachtigjarige zuchtte in de gevangenis van de inquisitie, omdat hij had aangetoond dat de aarde bewoog’. Maar Galilei heeft nooit in de gevangenis gezeten. Hij had weliswaar heel goede argumenten voor Copernicus’ theorie dat de aarde niet het middelpunt van het heelal vormde, maar het wetenschappelijk bewijs hiervoor...
Martelaren van Gorcum werden slachtoffer van de Watergeuzen
Op 9 juli 1572 hingen de watergeuzen negentien geestelijken op aan de hanenbalken van een klooster. De slachtoffers gingen de geschiedenis in als de ‘Martelaren van Gorcum’. In katholieke kring werden ze later als helden vereerd; protestanten zwegen er beschaamd over.
1942. Oorlog op alle fronten – Erik Schumacher
Aangrijpend beeld van bezet Nederland Op de recente overzichtstentoonstelling van Ed van der Elsken in het Stedelijk Museum werd gesuggereerd dat de toen 17-jarige fotograaf in 1942 werd opgeroepen voor militaire dienst in het Duitse leger, maar dat hij dit weigerde. Je zou denken dat inmiddels iedereen weet dat Nederlanders niet verplicht werden toe...
De omstreden executie van Johan van Oldenbarnevelt
Was het moord of gerechtigheid? De terechtstelling van Johan van Oldenbarnevelt in opdracht van prins Maurits in 1619 was traumatisch voor de jonge Republiek. Nog jaren later veroorzaakte de executie diepe verdeeldheid.
Boekrecensie: Eigenwijs Vaderland – Anne Petterson
Na de Tweede Wereldoorlog werd nationalisme lang gezien als een negatief begrip. Het werd geassocieerd met superioriteitsgevoelens, uitsluiting van bevolkingsgroepen en agressieve internationale politiek. Maar ver voordat het door sommige politici opnieuw gepropageerd werd, deden historici al onderzoek naar de opkomst van het nationalisme in de negentiende eeuw. Hierbij werd sterk de nadruk gelegd op...
Verschillende visies op de Russische Revolutie
Poetin vergelijkt de Wagner-opstand met de Russische Revolutie in 1917. Die leidde tot een communistische dictatuur. Maar hoe onvermijdelijk was deze uitkomst eigenlijk?
Maarten Luther in vier scènes
In 1517 keerde de onbekende monnik Maarten Luther zich tegen de opvattingen over boete en genade van de katholieke kerk. Dat was het begin van een geloofscrisis die de kerk voorgoed zou splijten. De 95 stellingen Op het eerste gezicht lijkt het geen wereldschokkende gebeurtenis: een 34-jarige monnik, een onbekende hoogleraar aan de weinig...
Hoe Karl Marx uitgroeide tot denker van de communisten
In het oude huis van Charles Darwin wordt een exemplaar van ‘Das Kapital’ tentoongesteld dat hij van Karl Marx cadeau kreeg. De ideeën van het marxisme berusten deels op de evolutietheorie.
Jacobs vlucht. Een familiesaga uit de Gouden Eeuw – Craig Harline
Fanatieke geloofsbeleving in één familie Jacob Rolandus junior (1633-1684) werd geboren als ketter van de vierde generatie. Zijn overgrootvader had zich rond 1560 tot het calvinisme bekeerd en zijn grootvader, Jacob Rolandus senior, had zich ontwikkeld tot een van de prominentste rechtzinnige predikanten van de Republiek. Tijdens de Synode van Dordrecht (1618-1619) was hij...
De brandende kampongs van generaal Spoor – Rémy Limpach
Sommige episoden uit de geschiedenis, zoals de kruistochten en de trans-Atlantische slavenhandel, werden pas achteraf gezien als ‘zwarte bladzijden’. Soms is meteen duidelijk dat het mis is. Al bij het begin van de eerste zogenoemde ‘politionele actie’ in Indonesië, in juli 1947, drukte De Groene Amsterdammer een ‘zwarte bladzijde’ af, en anderhalf...
Oostenrijk-Hongarije: Habsburgse Dubbelmonarchie
Lange tijd gold het Oostenrijkse keizerrijk als een achterlijk land met een verouderd monarchaal bestel. Geen wonder dus volgens veel critici dat deze Dubbelmonarchie ineenstortte. Tegelijkertijd keken anderen met nostalgie naar deze veelvolkerenstaat. Maar was die heimwee gerechtvaardigd? Voor beide visies valt iets te zeggen. In de ‘veelvolkerenstaat’ Oostenrijk-Hongarije leefden veel nationaliteiten en religies naast...
De verslagenen – Robert Gerwarth
Het lijkt heel overzichtelijk: de Eerste Wereldoorlog eindigde op 11 november 1918, om elf uur ’s ochtends, toen aan het westelijk front een wapenstilstand inging die werd bekrachtigd tijdens de vredesconferentie van Parijs in 1919. De periode hierna wordt doorgaans het Interbellum genoemd, die eindigde toen Duitse troepen op 1 september 1939...