Artikelen geschreven door Rob Hartmans
Migratie is zo oud als de mensheid zelf, blijkt uit dit boek
Zo’n 20.000 jaar geleden begonnen de ijskappen die Europa bedekten te smelten. Het landschap veranderde en er kwamen migratiestromen op gang. Volgens de traditionele opvattingen over de prehistorie ontstonden in de millennia daarna duidelijk afgebakende ‘volken’. Maar Alexander van de Bunt laat zien dat de werkelijkheid veel complexer was. In 1903 werd in de Cheddar-kloof...
Het stalinisme van Lie Alma
Activist Lie Alma zette zich vanaf de jaren dertig in voor tal van progressieve doelen. Maar hoe was haar verhouding tot de CPN? Daarop geeft biograaf Seran de Leede geen duidelijk antwoord. Lie Heijnen werd in Emmen geboren in een katholiek gezin dat nauwelijks het hoofd boven water kon houden. Maar vanwege haar schrandere verstand...
Maria Theresia gebruikte haar dochters als pionnen
De zeven dochters van Maria Theresia van Oostenrijk hadden weinig te willen. Hun moeder bepaalde hun leven. Veronica Buckley beschrijft hun geprivilegieerde, maar benauwde bestaan. Zo’n 500 jaar vormden de Habsburgers de machtigste dynastie van Europa. Na de dood van Karel V in 1558 groeiden de Spaanse en Oostenrijkse tak uit elkaar, maar het vorstenhuis...
Gebedsgenezer Raspoetin combineerde devotie met lust
Met zijn grote gestalte, woeste baard, indringende ogen en orakeltaal maakte gebedsgenezer Grigori Raspoetin diepe indruk op tsarina Alexandra. Via haar kreeg hij steeds meer invloed aan het Russische hof. Antony Beevor laat zien hoe een giftige dynamiek op gang kwam, die leidde tot de moord op Raspoetin en de ondergang van de Romanov-dynastie. Wie...
Napoleon haatte de ideeën van Madame de Staël
Ze zag de Franse Revolutie ontaarden, kwam hevig in aanvaring met Napoleon en moest naar het buitenland vluchten – waar ze kritisch doorschreef. Madame de Staël was een persoonlijkheid van de buitencategorie. Margot Dijkgraaf schildert een intrigerend portret van een vrouw die grote intellectuele invloed heeft gehad. Anne-Louise-Germaine Necker, barones van Staël Holstein (1766-1817) was in haar tijd een van de beroemdste...
Stad en platteland konden helemaal niet zonder elkaar
Paul Brusse neemt de economische ontwikkeling van Nederland de afgelopen tien eeuwen onder de loep. Daarbij vermijdt hij ‘Hollandocentrisme’ en kijkt hij ook naar andere regio’s. Nederland is een landje van postzegelformaat, dat in economisch opzicht meer voorstelt dan tal van grotere landen. En niet sinds vandaag of gisteren. Ondanks de geringe omvang wordt Nederland gekenmerkt door een enorme economische diversiteit. Niet alleen bloeien hier veel verschillende...
Jonge garde verwoest de faam van Nicolaas Beets
Nicolaas Beets was decennialang de populairste Nederlandse literator. Zijn verhalenbundel Camera Obscura beleefde herdruk op herdruk. Maar rond 1884 zette een nieuwe generatie dichters – de Tachtigers – de aanval op hem in. Rick Honings beschrijft hoe zijn reputatie vanaf dat moment afbrokkelde en er zelfs gesproken werd van het ‘probleem-Beets’. Het leek lang of de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw pas begon bij de vermaarde Tachtigers....
Nederlandse bewakers in concentratiekampen zagen zichzelf als slachtoffer
De Nederlandse mannen en vrouwen die in de concentratiekampen werkten hadden dikwijls een problematische achtergrond. Toch waren de meesten geen gestoorde monsters, toont Hans de Vries. In Amor fati (1946) schrijft Abel Herzberg over wat hij heeft gezien in Bergen-Belsen, het concentratiekamp waar hij met zijn vrouw gevangenzat. Een van de essays gaat over ‘blonde Irmy’, een SS-Aufseherin die door de gevangenen ‘de griet’ wordt genoemd. Een niet al...
Prachtige ode aan Jac. Thijsse en het Nederlandse landschap
Helder en scherp schreef onderwijzer Jac. P. Thijsse over het Nederlandse landschap. Met zijn columns en populaire Verkade-albums bracht hij vele Nederlanders een grote liefde voor de natuur bij. Dik van der Meulen schreef een prachtige biografie over hem – en doet stilistisch niet onder voor de man die hij bewondert. ‘De Thorbecke van het landschap,’ zo karakteriseert Dik van der Meulen de...
Andries Sternheim was niet intellectueel genoeg
De Nederlander Andries Sternheim werkte jaren voor de Frankfurter Schule, maar hoorde er nooit helemaal bij. Dat kostte hem zelfs zijn leven. In de ideeëngeschiedenis van de twintigste eeuw neemt de zogenoemde Frankfurter Schule nog altijd een belangrijke plaats in. De denkers die verbonden waren aan het Institut für Sozialforschung, dat in 1924 in Frankfurt was opgericht, trachtten het gedachtegoed van Marx en Freud te combineren. Ze deden sociaal-economisch én...
De wieg van het Westen stond niet alleen in Rome en Athene
Ontstond ‘de westerse beschaving’ rond de Middellandse Zee? Nee hoor, zo betoogt Josephine Quinn. In de Oudheid was vooral sprake van netwerken tussen Azië, Afrika en Europa, die elkaar onderling beïnvloedden. Er heeft nooit een afgebakende voorloper van de westerse cultuur bestaan. Vaak worden Athene en Rome aangewezen als de belangrijkste locaties waar de westerse...
Erfprins Willem Frederik wilde de orde herstellen, maar zijn militaire avontuur mislukte
In 1799 versloegen Franse en Bataafse troepen bij Alkmaar een Brits-Russische invasiemacht. Joost Rosendaal geeft een levendige beschrijving van dit militaire avontuur en de pogingen van orangisten de oude orde te herstellen. Nadat stadhouder Willem V begin 1795 met zijn familie naar Engeland was gevlucht en met steun van Franse troepen de Bataafse Republiek ontstond,...