Mirjam Janssen

Een Moeder in het kwadraat

Op een van mijn dierbaarste foto’s staat mijn vader als pas afgestudeerde student in rokkostuum op de trappen van het Academiegebouw in Nijmegen. Naast hem zijn ouders op hun paasbest; mijn oma draagt zelfs handschoenen. Toch voelen ze zich duidelijk niet op hun gemak in de geleerde omgeving. Vooral de ogen van mijn oma treffen...

Door eigen hand: zelfdoding door de eeuwen heen

Aan wie behoort een leven toe? Voor middeleeuwers was het antwoord duidelijk: aan God natuurlijk. Maar de Romeinen en verlichtingsfilosofen kozen voor het individu. Uit deze zes gevallen van zelfdoding blijkt hoe de opvattingen zijn veranderd. Seneca: het edele slachtoffer In 65 n.Chr. beschuldigde keizer Nero de Romeinse filosoof Seneca van medeplichtigheid aan een samenzwering....

De onzichtbare hand van Adam Smith

In The Wealth of Nations (1776) pleitte filosoof Adam Smith voor vrijhandel en tegen overheidsingrijpen in de economie. Het boek werd een klassieker, maar riep ook weerstand op. Volgens zijn critici was Smith de wegbereider van een meedogenloos kapitalisme. Toch keerde hij zich tegen uitbuiting en slavernij.

De Kleine Aarde pionierde voor het milieu

De Club van Rome had net alarm geslagen, toen een groep idealisten in Boxtel de Kleine Aarde oprichtte. Op deze proefboerderij experimenteerden ze met een milieuvriendelijke manier van leven. Ze verbouwden hun eigen voedsel en probeerden zelf energie op te wekken. Hun initiatief sloeg onmiddellijk aan, al was er onderling veel strijd.  Hoe bouw je...

Afschaffing van de slavernij in Engeland

Eind achttiende eeuw mobiliseerden slimme zakenlieden honderdduizenden gewone burgers voor de afschaffing van de slavernij in Engeland. Die kochten antislavernijprullaria, ondertekenden talloze petities en boycotten suiker uit West-Indië. Een sociaal bewogen houding werd zo niet alleen een kwestie van overtuiging, maar ook van lifestyle. In 1840 kwamen twee Britse pleitbezorgers voor de afschaffing van slavernij...

Liever een bruine Rembrandt dan een kleurige Van Honthorst

Negentiende-eeuwers hielden evenveel van schilderkunst uit de Gouden Eeuw als wij, maar waardeerden andere kanten ervan. Dat laat Paul Schnabel zien in zijn nieuwe boek Anders gekeken. ‘Kunstliefhebbers gaven toen de voorkeur aan meer monochromie, tinten van bruin en grijs. Wij houden meer van heldere kleuren.’ Aan het eind van zijn middelbareschooltijd ontraadden zijn vader...

Meer ongelijkheid op de werkvloer

Van pottenbakkers in het oude China tot Russische lijfeigenen en zzp’ers in modern Nederland. Jan Lucassen schreef een alomvattend boek over werk. Hij begint diep in de prehistorie, bekijkt de hele wereld en trekt de lijnen door naar het heden. Tot 10.000 jaar geleden leefden mensen als jager-verzamelaars. Dat leverde een egalitaire maatschappij op: iedereen...

Hoe dachten Nederlanders de afgelopen eeuwen over werk?

De overheid trekt 75 miljoen euro uit voor een project om de Nederlandse deeltijdcultuur te doorbreken. Het strenge Nederlandse arbeidsethos kwam vanaf de jaren zestig ter discussie te staan.

Horror in de fabriek

Levensgevaarlijke machines, arbeiders die werden mishandeld en jonge kinderen die zelfs ’s nachts werkten. Een parlementaire enquêtecommissie stuitte in 1887 op talloze misstanden in fabrieken. Verontrustend, zo erkenden veel Kamerleden, maar geen reden het socialisme in de kaart te spelen. Op maandag 10 januari 1887 reisde een delegatie van de Amsterdamse Koninklijke Waskaarsenfabriek met de...

‘Het is moeilijker om op te klimmen via het onderwijs’

De leesvaardigheid van Nederlandse scholieren gaat steeds verder achteruit. Oud-minister Jeroen Dijsselbloem schreef een boek over de effecten van onderwijsvernieuwingen op docenten en leerlingen.

Veroveraar Grigori Potemkin is een van Poetins grote voorbeelden

Grigori Potemkin is beroemd als minnaar van Catharina de Grote. Maar hij was ook haar belangrijkste veldheer, die de Krim en delen van Oekraïne aan Rusland wist toe te voegen. Voor Poetin is hij daarom nog steeds een held. Op 28 juni 1762 marcheerde tsarina Catharina onder het oog van 12.000 militairen haar Winterpaleis in...

Flexwerk achter de typmachine

Rond 1920 ontdekte het Holland Typing Office een gat in de markt: steeds meer bedrijven hadden behoefte aan tijdelijke typistes en stenografen. Zo ontstond het eerste uitzendbureau van Nederland. Met als devies: ‘Stel niet uit tot morgen wat gij heden door een ander kunt laten doen.’ ‘Een heel legertje van vroolijke, vlotte meisjes rept zich...