Mirjam Janssen

De brute moord op tsaar Nicolaas II en zijn gezin

Midden in de Russische Burgeroorlog zaten de bolsjewieken met een lastig probleem: wat moesten ze aan met de ex-tsaar en zijn gezin? Op 17 juli 1918 kozen ze voor een radicale oplossing. ‘Als ik sterf of als je me in de steek laat, verlies je je zoon en je kroon.’ Deze woorden van Grigori Raspoetin...

Angst voor innovatie

De app ChatGPT is razend populair, maar critici zien hun griezelige toekomstvisioenen werkelijkheid worden. Al eeuwenlang leiden nieuwe uitvindingen tot hevige angsten.

Frederick Taylor was de profeet van de managers

In negentiende-eeuwse fabrieken heerste chaos. Iedereen werkte langs elkaar heen en overal slingerden gereedschappen en onderdelen. Totdat de Amerikaanse ingenieur Frederick Taylor de ‘wetenschappelijke bedrijfsvoering’ uitvond. Maar dat had één groot nadeel: het ontnam arbeiders hun autonomie en hun status. Alle eer kwam voortaan de managers toe. De 26-jarige Frederick Taylor werkte pas een paar...

Werk – James Suzman

Tegenwoordig werken sommigen zich letterlijk dood in hun jacht op status en geld. Maar natuurvolken maakten zich daar helemaal niet druk om. James Suzman onderzoekt waar het hedendaagse geploeter vandaan komt. Tijdens onderhandelingen met indianen van de Irokese confederatie merkte de Amerikaanse Founding Father Benjamin Franklin dat geld hen niet interesseerde. De indianen keken zelfs...

Hoe steeds meer ‘zenuwlijders’ last kregen van het drukke bestaan

In de negentiende eeuw beschreven artsen een nieuwe aandoening bij vermoeide patiënten: neurasthenie.

De slag om de woonbuurten

Na de oorlog raakten Nederlandse bestuurders in de greep van het Nieuwe Bouwen. Wijken vol flats, doorkruist door brede autowegen, waren hun ideaal in de strijd tegen de woningnood. Oude, vervallen buurten konden beter verdwijnen. Maar de bewoners dachten daar heel anders over. Een botsing tussen ‘technocraten’ en ‘romantici’ kon niet uitblijven. In de jaren...

Amerika kwam in 1882 met een discriminerende wet voor Chinezen

De opvattingen over Chinese migranten in de VS waren ronduit negatief. Ze waren lelijk, aten ratten en pikten de banen van echte Amerikanen in, zo werd beweerd. In die sfeer kwam in 1882 de Chinese Exclusion Act tot stand: Chinese arbeiders waren niet langer welkom. En dat zou zestig jaar zo blijven. Het debat begon...

Lusten zonder lasten

Volgens onderzoek van het expertisecentrum Rutgers gebruiken jongeren steeds minder anticonceptie. In 1892 begon huisarts Jan Rutgers het eerste gratis anticonceptiespreekuur.

Habsburgers sloten de grenzen voor de pest

Hoe houd je een besmettelijke ziekte buiten je land? Door de grenzen dicht te gooien. Vanaf 1770 volgde het Habsburgse Rijk deze politiek een eeuw lang tegen de pest. Het stelde een cordon sanitaire van 1600 kilometer in langs de grens met de Ottomanen. In de veertiende eeuw was de pest terug van weggeweest. Sinds...

Maria Theresia was de moeder van Oostenrijk

Niemand had vertrouwen in de jonge vorstin van Oostenrijk, Maria Theresia. Toen zij in 1740 de troon besteeg, brak er meteen een oorlog uit: omliggende landen probeerden van haar zwakte te profiteren. Maar ze verkeken zich op haar doorzettingsvermogen en charme. De geboorte van Maria Theresia op 13 mei 1717 was een teleurstelling. Haar ouders...

Multatuli

Waarom mochten vrouwen niet stemmen? En niet doorleren? Waarom moesten ze altijd braaf en zedig zijn? Schrijver Multatuli verwoordde het ongenoegen van de eerste feministen. Ze kwamen tot zijn plezier in groten getale op hem af. ‘Jezus begon met vissers. Ik vang met meisjes aan.’ Everdine ‘Tine’ van Wijnbergen had kunnen weten waar ze aan...

Boerenslim

De Nederlandse landbouw verandert in de twintigste eeuw van een kwijnende bedrijfstak in een geavanceerde industrie. Inmiddels is ons land de tweede voedselexporteur ter wereld. Dorsen Boeren in het gehucht Panser, tussen Zoutkamp en Vierhuizen, krijgen rond 1900 hulp van een stoommachine. Oogsten Een tractor op rupsbanden trekt een machine voort die het graan maait...