Alle artikelen
Hoeveel kranten leest u per dag? En hoeveel abonnementen heeft u? Hopelijk in ieder geval een abonnement op Historisch Nieuwsblad. Eén goede krant er nog bij, af en toe een blik over de grens (de sites van The Guardian, CNN of Der Spiegel zijn gratis) en ik zou het daarbij laten.
Want veel mensen hebben last van wat het Amerikaanse Genootschap van Psychologen aanduidt als ‘media saturation overload’ – mediastress. Je herkent het bij mensen, jongeren vaak, die voortdurend aan het ‘doomscrollen’ zijn en dan last krijgen van ‘headlines anxiety’, of ‘headline stress disorder’. Wat gepaard kan gaan met hoofdpijn, paniekaanvallen, depressie, slaapstoornissen of erger.
Meer columns lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Dat is dan nog slechts de medisch-psychologische kant van de zaak. Maar er zit ook een hele nare politieke kant aan. Want de opkomst van sociale media is geen natuurfenomeen, geen nieuwstsunami waar we gewoon wat beter op moeten leren surfen. Het is helaas ook een fenomeen dat politiek georkestreerd is. Daarmee bedoel ik dat schurkenstaten, totalitaire regimes, terroristische organisaties en meedogenloze politieke leiders de golven soms juist expres veroorzaken. Ik heb het over het produceren van ‘white noise’, van zwarte propaganda en van lastercampagnes om de tegenstander gericht te neutraliseren, te ondermijnen of uit te schakelen.
Dat is een natuurlijk een oude truc. De Grieken en Romeinen waren al goed in het bedenken en verspreiden van complottheorieën, ze breiden er hele mythes omheen. In de moderne periode zien we dat vanaf begin negentiende eeuw met de opkomst van binnenlandse veiligheidsdiensten en geheime diensten de kunst van de ‘fausses nouvelles’ en de zwarte propaganda verder werd verfijnd.
Maar met de internetrevolutie is er sprake van een escalatie van de tactiek die de Amerikaanse denktank RAND twee jaar geleden doopte tot de ‘firehood of falsehoods’: het volspuiten van de publieke ruimte met zoveel onzin, complotten, leugens en absurde verhalen dat niemand meer weet wat de waarheid is. Terwijl tijd en resources ontbreken om alles nauwkeurig te factchecken. Mensen zijn evolutionair helaas zo ‘bedraad’ dat de eerste indruk telt, dat hoeveelheid en frequentie uitmaken (hoe vaker, hoe meer er blijft hangen), en dat consistentie of waarheidsgehalte er dan minder toe doet. De Russen zijn er meesters in en passen volgens RAND deze strategie vanaf circa 2008 toe. Maar ook de Republikeinen onder Trump, Johnsons Brexiteers en tal van andere populistische partijen en leiders, inclusief een aantal Nederlandse, namen deze tactiek over.
Wat is eraan te doen? Allereerst: erkennen dat dit echt een groot probleem is dat door professionals moet worden aangepakt. Vervolgens: de luiken bewuster dichtdoen, vooral bij kinderen en jongeren. En tot slot: minder de actualiteit tot je nemen en meer de geschiedenis. Daar leer je echt wat van, want die feiten zijn beproefd. Bovendien: het geeft meer voldoening, want je weet hoe het afloopt.
Onzin en leugens ingezet als wapen
Volgens Beatrice de Graaf moeten we ons wapenen tegen propaganda. 'We moeten de luiken bewuster dichtdoen, vooral bij kinderen en jongeren.'
Het pragmatische begin van de EU
Bij de oprichting van de EGKS – de voorloper van de EU – klonken mooie woorden over vrede en eenheid. In werkelijkheid draaide het om macht en economische belangen. Samenwerking tussen Frankrijk en Bondsrepubliek Duitsland? Op het gebied van kolen en staal? Terwijl een ‘hoge autoriteit’ erop let dat ze zich aan de afspraken houden?...
De pijnlijke keuze van Maria Montessori
De speelfilm Maria Montessori toont de kracht van een revolutionaire onderwijsvernieuwer, maar ook de prijs die ze betaalde.
Freud geloofde niet in religie
Vrijwel zeker hebben Freud en C.S. Lewis, de schrijver van De kronieken van Narnia, elkaar nooit ontmoet. Maar in films kan alles.
Pruisische koning Frederik I wil stadhouder worden
Het kinderloze overlijden van stadhouder Willem III bracht Den Haag in een politiek vacuüm waar de Pruisische koning Frederik I graag in wilde springen.
‘Ik voelde me een officier, wachtend op de vijand’
Classicus Luc Devoldere over zijn historische sensatie: 'In dit paleis aan de Adriatische Zee wandel je waar de oude keizer ijsbeerde.’
Antiracisme op Curaçao
In 1968 publiceerde de krant Vitó op Curaçao een afbeelding van Sinterklaas aan de galg. Het bijbehorend artikel beschreef het Sinterklaasfeest als een racistisch fenomeen dat moest worden afgeschaft, tenzij Sint en Piet van kleur zouden wisselen.
Achttiende-eeuwse baasjes tastten al diep in de buidel voor hun huisdier
De hogere klassen in Engeland kochten in de achttiende eeuw luxeproducten voor honden. En als de dieren ziek waren mochten ze naar een speciale dokter. Hij kon elke ziekte genezen, beloofde een advertentie van Londenaar John Norborn in 1788 in de Morning Herald. Elke ziekte van honden, tenminste. ‘Voor de verrassende genezingen die hij heeft...
Weduwen bezorgden de post
Vrouwen speelden een wezenlijke rol in de Britse postbezorging. De Britse post, een organisatie van de kroon, groeide in de decennia rond 1700 in rap tempo.
Netanyahu’s broer leidde bevrijdingsactie
In 1976 bevrijdden Israëlische commando’s ruim honderd gijzelaars in Oeganda. De gewaagde operatie oogstte wereldwijd lof en bewondering.
Wat zegt de AfD-winst over de lessen van Weimar?
De grondwet van 1949 moest Duitsland beschermen tegen een ineenstorting van de democratie zoals in 1933. Maar is het huidige Duitsland bestand tegen het groeiende rechts-extremisme?
Plinius waarschuwde voor het verdwijnen van diersoorten
Er dreigen steeds meer planten- en diersoorten uit Nederland te verdwijnen. Volgens historicus Olivier Hekster maakten de Romeinen zich ook al druk om biodiversiteit en het klimaat.
