Alle artikelen
Een kleine witte steen met slechts haar naam en twee data siert het graf van Greet Hofmans. Hij ademt eenvoud, de laatste rustplaats van de gebedgenezeres die vooral bekend werd door ‘de affaire’. Hofmans was afkomstig uit een arm gezin met een ziekelijke moeder. ‘Ik heb een keihard leven gehad’, vertelde ze later. ‘Ik had het heel zwaar, maar ik dacht dat is de vuurproef, dit hoort er bij, je wordt getest.’ De administratief medewerkster is nooit getrouwd. Al voor de Tweede Wereldoorlog verkeerde ze in theosofische kringen. Begin 1946 werd ze geroepen door het hogere. ‘Het was geen vervoering. Geen extase. Ik zag de altijd openstaande bron waaruit ik mijn werk kan doen. Een concreetheid, een feitelijkheid die iedere fantasie tot nul reduceert.’
Deze even schimmige als mystieke boodschap sloeg aan bij het publiek. Hofmans ging zieken opdragen ‘als eigendom van God’. Zij was naar eigen zeggen ‘een tussenschakel tussen de betrokkene en de verlossende werking’. Patiënten ontvingen via haar een ‘totaal levensinzicht’, een ‘enorme verruiming’, een ‘geweldige vervoering’ en vonden daardoor genezing. Hofmans ontving honderden gelovigen op urenlange bijeenkomsten in Amsterdamse zaaltjes? Bidden, hand opleggen, lezingen?). Enige tijd later werd zij door de al even zweverige evangelist J.W. Kaiser geïntroduceerd in de polder-beau monde.
Het koninklijk paar nodigde haar in 1948 ten paleize uit. Hofmans kon, zo werd gehoopt, de oogkwaal van prinses Marijke (later Christina) genezen. ‘Als het geen kwaad kan, doet het misschien wel goed’, meende prins Bernhard pragmatisch. Twee jaar later wees hij Hofmans de deur omdat hij haar invloed op zijn vrouw te groot achtte. De gebedsgenezeres trok zich terug in Baarn, waar de koningin haar regelmatig bezocht. Tot een verbeterd gezichtsvermogen van de jongste prinses leidde dit alles niet.
In 1956 publiceerde Der Spiegel, waarschijnlijk getipt via Bernhard, een artikel over ‘de Raspoetin van het Nederlandse hof’. Hofmans zou politieke invloed uitoefenen, het koninklijk huwelijk zou op springen staan, er zou een staatsgreep zijn gepland. Een commissie van drie wijze mannen bezwoer de crisis. Juliana verbrak op hun gezag alle contact met Hofmans en haar getrouwen aan het hof. Bernhard vertelde zijn biograaf: ‘Mijn vrouw zei: In het landsbelang zal mevrouw Hofmans vertrekken en zal ik deze mensen ontslaan, maar tegen mijn wil, omdat iedereen het bij het verkeerde eind heeft’. Volgens de prins-gemaal hebben ze elkaar nooit meer gezien.
Hofmans leefde teruggetrokken na de affaire. In een interview suggereerde ze dat Engelandvaarders haar uit de weg hadden willen ruimen en dat ze twee jaar lang beschermd was door de politie. In Baarn ging ze door met het houden van bijeenkomsten waar ze mensen ‘uit alle delen van het land’ ontving. Ook droeg ze zieken per brief op aan God. De kritiek en de benaming ‘Raspoetin’ liet ze langs zich afglijden. ‘De persoon is niet belangrijk. Ik ben een vrij middelmatig mens. Ik heb helemaal geen speciale begaafdheid of talent. Mijn werk laat niet toe dat ik door kritiek verbitterd zou zijn.’
Over de oprechtheid van Hofmans verschillen de meningen. Sommigen, zoals H.J.A. Hofland in zijn boek Tegels lichten, schilderen haar af als een intrigant die ‘met grote virtuositeit … tweedracht en onrust’ wist te scheppen. In de top twintig van Nederlandse kwakzalvers eindigde ze onlangs als veertiende, net voor Jomanda. Anderen menen dat Hofmans oprecht geloofde dat ze door God was uitverkoren; ze was een eenvoudig mens en volstrekt niet geïnteresseerd in geld. Greet Hofmans overleed in 1968. Vergeten is de gebedsgenezeres niet: verse bloemen zijn door bezoekers achtergelaten op haar graf.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Stille getuigen: Het graf van Greet Hofmans
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het graf van Greet Hofmans (1894-1968) op begraafplaats Zorgvlied te Amsterdam. Een kleine witte steen met slechts haar naam en twee data siert het graf van Greet Hofmans. Hij ademt eenvoud, de laatste...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Deze keer een poging van de tv-presentatoren Mieke van der Weij en Herman Beliën. ‘Op de foto zie ik een auto, die ik zou dateren aan het begin van de twintigste eeuw. Helaas heb ik te weinig kennis van auto’s om er preciezere uitspraken over...
De Vooruitgang: Bovenwijdte: 85; Taille: 57
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer een artikel van Alkeline van Lenning waarin zij het veranderende ideaalbeeld van vrouwen onderzocht aan de hand van de maandelijkse playmate in Playboy. Alkeline van Lenning kan er nog steeds niet over uit. Kranten en tijdschriften belaagden de docent vrouwengeschiedenis aan...
De man op het bankbiljet van 10.000 yen
Japan viert in februari de honderdste sterfdag van schrijver en pedagoog Fukuzawa Yukichi (1835-1901). Fukuzawa liet het Japanse volk kennis maken met de westerse wereld en begeleidde de grootste omwenteling die Japan heeft meegemaakt: van een gesloten, feodale landbouwstaat naar een open, democratisch industrieland. Hij leerde er zelfs Nederlands voor. In februari is het honderd...
Dachau en de varkens
De vergelijking van Robert Long van de bio-industrie met de concentratiekampen is zo gek nog niet. Dezelfde mechanismen die Duitsers (en Nederlanders) maakten tot passieve toeschouwers bij de jodenmoord doen ons nu de ogen sluiten voor de gruwelen in de vleesindustrie. We weten allemaal dat J.J. Voskuil de auteur is van de veeldelige serie Het...
Het opgejaagde leven van Gerrit Jan van Heuven Goedhart
Ruud Lubbers treedt 1 januari aan als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen. Het Commissariaat (UNHCR) bestaat dan vijftig jaar. Vrijwel vergeten is dat de eerste Hoge Commissaris ook een Nederlander was: jurist, journalist en verzetsman Gerrit Jan van Heuven Goedhart. In tegenstelling tot de bijna mystiek redenerende jezuïetenleerling Ruud Lubbers was domineeszoon Van Heuven Goedhart een...
Marx moet maar even in de ijskast
Wat willen we nog met Karl Marx? Zijn ideologie is dood, zijn hoofd siert wodkaflessen en IT-reclames. De ‘meest invloedrijke denker van de afgelopen duizend jaar’ moet maar even in de ijskast. Om Marx en zijn werk te waarderen moeten we eerst terug naar de archieven. De mensheid vierde eind 1999, volgens menigeen een jaar...
Kader Abdolah over de Iraanse revolutie
Schrijver Kader Abdolah streed eerst tegen de sjah en toen tegen de ayatollah. Hij vertelt over de geschiedenis van de Iraanse Revolutie.
Resultaten enquête Surinaamse Nederlanders over 25 jaar Onafhankelijk Suriname
Historisch Nieuwsblad hield een onder 409 Surinaamse Nederlanders. Wie in Suriname was geboren mocht meedoen. Hieronder staan de resultaten. The benefit of the doubt‘Geef ze the benefit of the doubt’, zegt de presentator van radio Mart, een lokaal Amsterdams station voor creoolse Surinamers. In de uitzending is een van onze redacteuren die een oproep doet...
De afdeling Volkskunde van het P.J. Meertens-Instituut
Tot diep in de jaren tachtig zag men op het P.J. Meertens-Instituut volkskunde vooral als verzamelkunde. Tegenwoordig staat de antropologische aanpak er centraal. Het gaat niet meer om de dingen maar om hun betekenis en functie. Sterker nog, soms moeten oude potten er zelfs aan geloven. Voor volkskundigen was tot voor kort een heroïsche rol...
Wie is wie in Meneer Beerta
Op het P.J. Meertens-Instituut is het boek het gesprek van de dag. In de pers werd Het bureau aangekondigd als de dikste roman ooit in Nederland verschenen. Tussen nu en het jaar 2000 zullen zeven afzonderlijke delen van de persen rollen, die te zamen ongeveer 5000 pagina’s omvatten. De eerste druk van deel I, getiteld...
Brieven
Bij historisch belangrijke onderwerpen is een verantwoorde historische reconstructie van belang. Maar als iemand zich dan zet aan zo’n reconstructie is het verstandig de direct betrokkenen te benaderen – al is het maar om onvermijdelijke onjuistheden op te sporen – en om een studie te doen naar over dit onderwerp gepubliceerde artikelen. Beide heeft de...
