Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Hoe geraffineerd de naziterreur werkte, blijkt uit het zelfbestuur van gevangenen in de concentratiekampen. In Folterfabriek Buchenwald laat Jan Willem Stutje zien dat stalinisten er meedogenloos de macht konden grijpen.  

De Oostenrijkse psychoanalyticus Ernst Federn (1914-2007) liep in concentratiekamp Buchenwald dubbel gevaar. Hij was Jood én trotskist. Behalve van de SS had hij ook van zijn politieke medegevangenen te duchten. Stalinisten domineerden het zelfbestuur van de gevangenen in de kampen.

Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Over zijn kampervaringen schreef Federn vlak na de oorlog artikelen en brochures, waarin hij vooral de communistische kapo’s hekelde. Door met de nazi’s samen te werken hadden zij niet alleen zichzelf gecompromitteerd, maar waren ze ook onderdeel geworden van het terreursysteem. Niet de SS-bewaker maar de kapo die zijn medegevangenen chanteerde, bestal en doodsloeg symboliseerde volgens Federn het concentratiekamp. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Het duurde meer dan vijftig jaar voordat Federns analyse een groter publiek bereikte. Volgens historicus Jan Willem Stutje, die een boeiend boek schreef, kwam dat omdat er lange tijd geen behoefte was aan een genuanceerd verhaal. Maar juist de belevenissen en bevindingen van Federn zijn belangrijk, omdat die laten zien dat het allemaal complexer ligt: het verleden is niet alleen maar grijs, er moeten morele keuzes gemaakt worden. Daarin ligt ook een les voor nu. 

Folterfabriek Buchenwald is een ambitieus boek. Stutje wil aan de hand van Federns belevenissen en geschriften niet alleen een nieuw verhaal over de naziterreur vertellen, maar ook een bijdrage leveren aan de geschiedenis van de Europese arbeidsbeweging in de jaren dertig en veertig van de twintigste eeuw. Federn was een overtuigde marxist, die vanwege zijn politieke activiteiten meerdere malen in een Oostenrijkse cel was beland voordat de nazi’s er in 1938 de macht overnamen. Maar als trotskistische intellectueel moest hij ook niets hebben van de stalinisten, die vanwege hun sterke organisatiekracht al snel boven kwamen drijven in de Duitse concentratiekampen en zichzelf en hun medestanders de beste baantjes gaven.  

Federn wist Buchenwald te overleven dankzij zijn overlevingsdrang, het besef dat hij zich als trotskist beter koest kon houden en een flinke portie geluk. Hij kreeg een baantje als metselaar, waardoor hij in 1942 in Buchenwald mocht blijven. Veel andere Joodse gevangenen werden afgevoerd naar Auschwitz, wat ze vaak niet overleefden. Net als de kapo’s was Federn een geprivilegieerde gevangene. Maar in tegenstelling tot hen maakte hij geen misbruik van zijn bevoorrechte positie maar koos hij ervoor om goed te observeren, zodat hij na de oorlog diepgravende beschouwingen over de sociale en psychologische dynamiek van het kampleven kon schrijven.  

Folterfabriek Buchenwald. Overleven en collaboreren in een Duits concentratiekamp
Jan Willem Stutje
296 p. Prometheus, € 24,99  

Folterfabriek Buchenwald van Jan Willem Stutje

Openingsafbeelding: Gevangenen in concentratiekamp Buchenwald.

Gevangenen in Buchenwald
Gevangenen in Buchenwald
Recensie

Terreur van kapo’s in Buchenwald 

Hoe geraffineerd de naziterreur werkte, blijkt uit het zelfbestuur van gevangenen in de concentratiekampen.

Lees meer
Demonstrant met een Roemeense vlag waar het communistische symbool uit is geknipt. Boekarest, 1989.
Demonstrant met een Roemeense vlag waar het communistische symbool uit is geknipt. Boekarest, 1989.
Artikel

De Roemenen namen wraak op dictator Nicolae Ceaușescu

In 1989 wilden de Roemenen af van dictator Nicolae Ceaușescu. Maar hij vocht door tot het bittere einde.

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

Barbaren hakken weer in op de universiteit

Beatrice de Graaf vraagt zich af wat Karel de Grote ervan had gevonden dat Europese ministers een voor een de talen uit het vakkenpakket halen.

Lees meer
Luc Panhuysen door Frank Hoytinck
Luc Panhuysen door Frank Hoytinck
Interview

De Burgerbaron op heterdaad betrapt 

Joan Derk van der Capellen keerde zich tegen stadhouder Willem V en zijn kliek. Luc Panhuysen ging op zoek naar de motieven van deze vroege populist.

Lees meer
Oorlog leidde in 1915 tot geweld tegen minderheid
Oorlog leidde in 1915 tot geweld tegen minderheid
Artikel

Oorlog leidde in 1915 tot geweld tegen minderheid

De rellen in Amsterdam na afloop van de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv zijn een gevolg van de Gaza-oorlog. Het is niet de eerste keer dat een geopolitiek conflict leidt tot geweld tegen etnische groepen.

Lees meer
Lynchen van Thomas Shipp en Abram Smith in Marion, Indiana, 1930.
Lynchen van Thomas Shipp en Abram Smith in Marion, Indiana, 1930.
Artikel

Racistische lynchpartijen waren populair vermaak

De FBI onderzoekt bedreigingen aan zwarte Amerikanen na de verkiezingswinst van Trump. Tussen 1882 en 1968 werden duizenden zwarte Amerikanen het slachtoffer van lynchings.

Lees meer
Filmposter Gladiator II van Paramount Pictures.
Filmposter Gladiator II van Paramount Pictures.
Interview

‘Dankzij Gladiator gaat de antieke wereld leven’

Liefhebbers van epische sandalenfilms kunnen hun hart ophalen aan Gladiator II, het vervolg op Ridley Scotts kaskraker uit 2000. Wat doen dit soort films met het beeld van de Oudheid?

Lees meer
Cover Getekend verleden
Cover Getekend verleden
Interview

‘Strips maken het verleden toegankelijk’

Stripboeken over kolonialisme bieden steeds meer ruimte aan het perspectief van de inheemse bevolking, schrijft historicus Tom van der Geugten in een nieuw boek.

Lees meer
Jezidi’s in het noorden van Irak, 2003. Bron: Bridgeman Images.
Jezidi’s in het noorden van Irak, 2003. Bron: Bridgeman Images.
Interview

‘Jezidi’s telden lang als moslim’

De rechtszaak tegen Syriëganger Hasna A. brengt de genocide op de Jezidi’s in herinnering. Wat is hun geschiedenis?

Lees meer
AMSTERDAM 07-11-2024. Veel Politie aanwezig bij de Arena tijdens de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv. Er was een demonstratie aangekondigd van Pro-Palestijnse betogers tegen het Israëlische Maccabi voor de ingang van de Arena maar deze is door burgemeester Fermke Halsema verplaatst naar het Anton de Kromplein. ANP/Hollandse-Hoogte/Nico Garstman
AMSTERDAM 07-11-2024. Veel Politie aanwezig bij de Arena tijdens de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv. Er was een demonstratie aangekondigd van Pro-Palestijnse betogers tegen het Israëlische Maccabi voor de ingang van de Arena maar deze is door burgemeester Fermke Halsema verplaatst naar het Anton de Kromplein. ANP/Hollandse-Hoogte/Nico Garstman
Artikel

Was er sprake van een pogrom in Amsterdam?

Het geweld tegen Israëlische voetbalsupporters in Amsterdam doet burgemeester Halsema aan ‘pogroms’ denken. Een terechte vergelijking? We vroegen het aan drie historici.

Lees meer
Heloise en Abelard
Heloise en Abelard
Recensie

Wilde Eeuwen: podcast over middeleeuwse koningen en troubadours

Een podcast maken over de Middeleeuwen is lastig. Waar begin je en wat vertel je? En hoe vang je meerdere eeuwen in een paar afleveringen?

Lees meer
Jan Ernst Matzeliger in 1885.
Jan Ernst Matzeliger in 1885.
Artikel

Jan Ernst Matzeliger: een vergeten schoenenreus

Een uitvinding van de Surinaamse fabrieksarbeider Jan Ernst Matzeliger maakte hem een rijk man, maar hij kon niet lang van zijn fortuin genieten.

Lees meer
Loginmenu afsluiten