Alle artikelen
De beenderen van Petrus en Paulus, een splinter van het Heilige Kruis en een tand van Boeddha. In verschillende religies spelen relieken een belangrijke rol.
Eens in de zeven jaar was Maastricht in rep en roer, want dan toonde de bisschop de bijzondere relieken van de stad – objecten die een connectie hebben met een heilige. Daar kwamen in de vijftiende eeuw ruim 100.000 pelgrims op af, vanuit Noorwegen tot Engeland. De pelgrimsgasthuizen waren dan overvol. Om iedereen een blik op de relieken te gunnen, brak het stadsbestuur zelfs de muren rond het Vrijthof af.
Al vóór het christendom werden stoffelijke overblijfselen vereerd, bijvoorbeeld van helden in het Oude Griekenland. Zo adviseerde een orakel volgens Plutarchus de Atheners om de beenderen van Theseus te stelen en in Athene te herbegraven.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Het christendom maakte reliekenverering tot een sport. Vroege christenen hielden religieuze diensten rond de graven van martelaars. Later verplaatsten ze de stoffelijke overschotten ook. Van elk altaar werd verwacht dat er een reliek in zat, want aan relieken werden magische of helende krachten toegekend. De kerk rechtvaardigde dit ogenschijnlijk heidense gebruik door te benadrukken dat de objecten slechts als kanaal van de goddelijke macht dienden.
De katholieke kerk ging uit van drie categorieën relieken. Het meest waardevol waren lichaamsdelen van heiligen of objecten met een directe relatie tot het leven van Jezus. Op de tweede plaats stonden objecten die een heilige tijdens zijn of haar leven had aangeraakt en ten slotte volgden objecten die in contact waren geweest met belangrijkere relieken.
Meerdere Heilige Kruisen?
Kerkhervormer Johannes Calvijn merkte in 1543 al op dat sommige heiligen nogal wat extra ledematen gehad moeten hebben, gezien het aantal relieken dat van hen in omloop was. En als je alle stukken van het Heilige Kruis verzamelde zou je daar een schip van kunnen bouwen, meende hij. Maar een onderzoek uit 1870 wees uit dat alle kruissplinters samen minder dan 1,7 kilo wogen.
In de Middeleeuwen waren verhalen van wonderen rond relieken populair. Dit maakte relieken uiterst gewild en werkte een levendige handel in de hand. Uiteraard vond hier de nodige fraude bij plaats. De kerk probeerde grip te krijgen op de reliekenhandel. Een authentieke reliek had een echtheidscertificaat, uitgereikt door een bisschop of abt.
Pelgrims ondernamen bedevaarten om bijzondere relieken te bezoeken. Steden die het geluk hadden om een belangrijke reliek te bezitten verwierven daarmee enorme status en rijkdom. Pelgrims brachten door hun aanwezigheid en offers veel geld in het laatje. Christenen die het Heilige Land te ver vonden konden in Rome de graven van Petrus en Paulus bezoeken. Het beroemde pelgrimsoord Santiago de Compostella claimt nog steeds dat het de beenderen van apostel Jacobus heeft. En in Nederland is Maastricht al zeker sinds de zesde eeuw een bedevaartsoord vanwege de aanwezigheid van het graf van Sint Servaas en relieken van het Heilige Kruis.
Baard van Mohammed
Ook aanhangers van andere religies vereren relieken. Zo ligt het Topkapipaleis in Istanboel vol met relieken van Mohammed, waaronder zijn baardharen, en van andere profeten. In Sri Lanka worden enkele tanden van de Boeddha vereerd.
Relieken waren zelfs zo gewild dat heiligen op hun sterfbed moesten worden beschermd. Het gevaar bestond dat mensen de stervende aan zijn of haar einde hielpen, zodat ze er met de relieken vandoor konden gaan.
Openingsbeeld: De verhuizing van de relieken van Sint-Nicolaas van Myra naar Bari in 1087. Vijftiende-eeuwse Franse illustratie. Bron: Bridgeman Images.
Relieken spelen in verschillende religies een belangrijke rol
De beenderen van Petrus en Paulus, een splinter van het Heilige Kruis en een tand van Boeddha. In verschillende religies spelen relieken een belangrijke rol. Eens in de zeven jaar was Maastricht in rep en roer, want dan toonde de bisschop de bijzondere relieken van de stad – objecten die een connectie hebben met een...
Een noodboekje voor alle Nederlanders? Daar werd in 1961 lacherig over gedaan
De overheid stuurt alle Nederlanders binnenkort een noodboekje van 33 pagina’s: Bereid je voor op een noodsituatie. Tijdens de Koude Oorlog riep de Nederlandse regering een organisatie in het leven die burgers weerbaarder moest maken bij een eventuele nieuwe oorlog: de Bescherming Bevolking (BB). Volgens historicus Bart van der Boom, die een boek schreef over...
Een Hollandse arts bestreed vampiers
In de Republiek kon de arts Gerard van Swieten geen carrière maken omdat hij katholiek was. Maar keizerin Maria Theresia vond zijn religie juist een pre. Ze haalde hem naar Oostenrijk, waar hij de gevestigde orde flink opschudde en stelling nam tegen bijgeloof.
Dreaming of a white Christmas
Populaire Amerikaanse liedjes zijn opvallend vaak geschreven door Russische Joden. Componisten als George Gershwin, Irving Berlin en Leonard Bernstein kwamen uit families die rond 1900 waren gevlucht voor antisemitisch geweld in Oost-Europa. In de VS grepen ze hun kans. Tegen het einde van de negentiende eeuw waren de revue- en vaudevilleshows in New York zo...
The New Year That Never Came: angst in Roemenië
De film 'The New Year That Never Came' toont de verlammende angst in Roemenië tijdens de laatste dagen van het Ceaușescu-regime.
In Liebe, Eure Hilde: verzet tegen de nazi’s
In Liebe, Eure Hilde toont nu eens geen onverschrokken personage dat de nazi’s rauw lust, maar een jonge vrouw, die uit liefde bij het verzet betrokken raakt.
De staat vormt de natie – niet andersom
De ontstaansgeschiedenis van landen is te complex om te bepalen wie er bij de natie hoort, zo demonstreert Eric Storm in 'Nationalisme'.
Dankzij Han Hollander zaten luisteraars aan de radio gekluisterd
De live-sportverslagen van de Joodse radiojournalist Han Hollander waren legendarisch. Zelfs Adolf Hitler erkende zijn verdiensten.
Betje Wolff zet calvinisten op hun nummer
Marita Mathijsen schreef een prachtige, invoelende biografie over de achttiende-eeuwse schrijver Betje Wolff.
Op ramkoers naar de afgrond
De Amerikaanse historicus Sunil Amrith laat zien hoe de mens de natuur heeft onderworpen en daarmee grote schade heeft aangericht.
In de eerste week van december begon Hitler aan zijn eindstrijd
Begin december 1941 nam Adolf Hitler in één week een aantal beslissingen die bepalend waren voor de Tweede Wereldoorlog.
Wu Zetian was de machtigste vrouw van China
Wu Zetian is de enige vrouw die het tot keizer van China wist te schoppen. Ze gaf ook andere vrouwen de kans op te klimmen in openbare functies.
