Alle artikelen
‘Historici hoor je wel eens spreken over “de korte twintigste eeuw”. Die zou pas in 1914 zijn begonnen, en met de val van de Muur in 1989 alweer zijn tijd hebben gehad. De negentiende zou juist weer heel lang hebben geduurd: van de Franse revolutie tot aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Voor jaren gaat zoiets waarschijnlijk ook op. Je hebt er korte onder maar ook heel lange, die al vóór 1 januari zijn begonnen en het na 31 december nog een poosje uithouden. Zo’n jaar was het Nederlandse jaar 2002,’ luidt de aankondiging van Jan Blokkers nieuwe bundel columns De Afrekening. Kroniek van het lange jaar 2002 (De Harmonie, euro 12,50). ‘Wat een jaar, 2002. Een opeenvolging van politieke dieptepunten. Voor columnisten en tekenaars was dit het mooiste jaar sinds – noem ’s wat – 1672.’ Zo introduceert Jos Collignon zijn bundeling van politieke prenten uit 2002 in Hei Ho. Hei Ho. Het land verandert zo (De Harmonie, euro 12,50). CaMu 2002. Het jaaroverzicht van Remco Campert en Jan Mulder (De Bezige Bij, euro 15,00) noemt 2002 ‘het chaotische jaar’.
Historicus Thomas von der Dunk spreekt van ‘het onrustigste jaar sedert 1945’ in De Vader, de Zoon en de Geest van Pim. Nederland in het Rampjaar 2002 (Van Gennep, euro 9,90). Joost Zwagerman roept 2002 zelfs uit tot ‘het revolutiejaar’ in Het wilde westen. Nederland 2001-2003 (De Arbeiderspers, euro 12,50).
Dood
‘Styx: leven en dood in de letteren’ is het thema van de boekenweek. Ter gelegenheid daarvan verscheen een herdruk van de klassieker van de Franse historicus Philippe Ariès Het uur van onze dood. Duizend jaar sterven, begraven, rouwen en gedenken (De Arbeiderspers, euro 19,95). Hij inventariseert de cultuuruitingen met betrekking tot de dood op kerkhoven, in kloosters, kerken, musea, bibliotheken en archieven en laat zien dat de dood steeds verder werd weggedrongen uit het openbare leven. Ook in het kader van de boekenweek: Over de styx. Grieken, Romeinen en de Onderwereld, samengesteld door Mark Pieters en Patrick De Rynck (Atheneum-Polak & Van Gennep, euro 14,95). Alles over het leven na de dood in de Oudheid.
Herinneringen
Net zo monumentaal als zijn romans is Leven om het te vertellen (Meulenhoff, euro 24,50), een zelfportret van Nobelprijswinnaar Gabriel Garcia Marquez. Het boek werpt licht op het ontstaan van zijn meesterweken en verhaalt tegelijkertijd over de curieuze geschiedenis van zijn geboorteland Colombia. Veel bescheidener zijn de herinneringen van Wim Zaal: Zestig jaar in de beschaving (Aspekt, euro 16,98). Wim Zaal was hoofd Kunst van het weekblad Elsevier en schreef tal van boeken over de rafelrand van de geschiedenis, zoals De Herstellers (1966) over de Nederlandse Mussolini-vereerders. Hij vertelt over de hongerwinter, de jaren vijftig, de Amsterdamse bohème en het ontstaan van Provo.
Oorlog
Nu een aanval op Irak dreigt is Bush in oorlog (Balans, euro 19,50) door Bob Woodward zeer relevant. Woodward laat zien hoe George W. Bush en zijn naaste adviseurs voor de nationale veiligheid na de aanval van 11 september de Verenigde Staten naar de oorlog leiden. Journalist Jeroen van Bergeijk ging driekwart jaar na 11 september op zoek naar het ‘nieuwe’ Amerika. Hij sprak met FBI-agenten en sliep in de motelkamer waar de vliegtuigkapers hun laatste nacht door brachten. Zijn verslag: U.S.1. Amerika na 11 september (Meulenhoff, euro 16,50).
In De aarde is mooier dan het paradijs (De Arbeiderspers, euro 15,95) beschrijft Khaled al-Berry de wereld achter de schermen van de terroristische organisatie Al-Jama’a al-Islamiyya, waartoe hij maar ook Mohammed Atta, de leider van het zelfmoordcommando dat de aanslag op het World Trade Centre pleegde, behoorde. Khaled al-Berry geeft een beeld van de sektarische logica, de methodes van rekrutering en de verwrongen opvattingen over seksualiteit.
Fictie
Soldaten van Salamis (De Geus, euro 19,50) door Javier Cercas gaat over de Spaanse Burgeroorlog. Rafael Sánchez Mazas, schrijver en ideoloog van het Spaanse fascisme, wordt aan het einde van de burgeroorlog opgepakt en gevangengezet. Als de Republikeinen op het punt staan de strijd te verliezen besluiten ze hem te fusilleren. Maar voordat de kogels hem raken, vlucht Sánchez Mazas het bos in. Daar komt hij oog in oog te staan met een republikeinse soldaat die hem laat lopen.
Vingervlug (Nijgh & Van Ditmar, euro 22,50) door Sarah Waters is een thriller die zich afspeelt in de Londense onderwereld van de negentiende eeuw. In de Verenigde Staten in de negentiende eeuw is De Dante-club (Bert Bakker, euro 22,50) door Matthew Pearl gesitueerd. Cambridge, Massachusetts, 1865: elke woensdagavond komen zeven mannen in het diepste geheim bijeen. Ze werken samen aan de eerste volledige vertaling van De hel van Dante. Als in de bergen rond Boston het naakte lichaam van een man gevonden wordt, raakt de Dante-club betrokken bij een gruwelijk misdrijf: de man is vermoord volgens het stramien van een vers uit De hel en alleen een kenner van Dantes werk kan een dergelijke moord gepleegd hebben.
Verder…
Is er een nieuwe uitgave van het beroemde werk van Constantijn Huygens Mijn leven verteld aan mijn kinderen (Bert Bakker, euro 60,00). Het is bezorgd door Frans Blom in de reeks Klassieken van de Nederlandse letterkunde.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Recent verschenen maart 2003
2002 ‘Historici hoor je wel eens spreken over “de korte twintigste eeuw”. Die zou pas in 1914 zijn begonnen, en met de val van de Muur in 1989 alweer zijn tijd hebben gehad. De negentiende zou juist weer heel lang hebben geduurd: van de Franse revolutie tot aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Voor...
Last van de oorlog
‘Eerst was er de oorlog, daarna het verhaal van die oorlog. De oorlog was erg, maar het verhaal maakte de oorlog nog erger.’ Met deze woorden begon de historicus Chris van der Heijden zijn boek Grijs verleden (2001), waarmee hij een geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland wilde schrijven die niet was gekleurd door...
EEN VREEMDELING OP DE WEGEN. HET LEVEN VAN LODEWIJK VAN DEYSSEL VANAF 1890
De tachtigste verjaardag van Lodewijk van Deyssel (1864-1952), gevierd met een receptie in het Haarlemse Hotel Lion d’Or, werd door niet meer dan achtentwintig genodigden bezocht. Dat geringe aantal kan worden verklaard uit de deplorabele toestand waarin Nederland zich in september 1944 bevond. Er was geen officieel cadeau; in plaats daarvan schonk Godfried Bomans de...
DE GROENE VAN 1877. GESCHIEDENIS VAN EEN DWARS WEEKBLAD
Een boek schrijven over een weekblad is monnikenwerk. Om te kunnen vaststellen of een blad altijd ‘dwars’ is geweest, moet je eigenlijk alle andere periodieken ook bestuderen. Dat dit onbegonnen werk is ligt voor de hand. Rob Hartmans heeft er al vier jaar aan besteed om de 125 jaar te bestuderen dat De Groene Amsterdammer...
ONDERNEMINGEN EN HUN AANDEELHOUDERS SINDS DE VOC. CORPORATE GOVERNANCE 1602-2002
De aandeelhouders van de in 1602 opgerichte Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) kregen letterlijk ‘waar’ voor hun geld. De dividenduitkering in 1611 vond, bij gebrek aan liquide middelen, grotendeels plaats in peper en foelie. Ze waren woedend. Ook het feit dat de bewindvoerders van de VOC geen verantwoording over hun beleid aflegden of mededelingen over de...
Beeldgeheim maart 2003
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Kunstenaar en wetenschapsjournalist Theo Jansen en Peter Rijntjes, directeur van het wetenschapsmuseum New Metropolis, doen een poging. ‘Hier is sprake van een spruitjesstripmachine,’ zegt Jansen stellig. Rijntjes is een stuk voorzichtiger; hij bekijkt de foto goed en zegt bedachtzaam: ‘Als je naar de achtergrond van...
Mijn verhaal: ‘Moesten we het niet zoeken in het kleine, in het koekje bij de thee?’
Veel vrouwen verzetten zich in de jaren zeventig tegen de vervuiling en massaproductie. Zij kookten vegetarisch, met onbespoten voedsel. Christine Quist (57) gaf biologische kookcursussen, waar ze huisvrouwen leerde om het geijkte patroon van vlees, groente en aardappelen te doorbreken. ‘Mijn interesse in gezonde voeding kwam voort uit pure wanhoop. Het enige wat ik wilde,...
De Eerste Wereldoorlog en de opmars van antidemocratische ideeën
De Eerste Wereldoorlog maakte definitief een einde aan de macht van de adel en leidde tot de opkomst van de massa in de politiek. Bolsjewieken en nationaal-socialisten dankten hun succes aan deze war to end all wars. De bestorming van de Bastille, de val van de Berlijnse Muur, de Twin Towers – het zijn gebeurtenissen...
Het liberale gelijk loopt ten einde
Toen miljoenen mensen begin jaren zeventig demonstreerden tegen de oorlog in Vietnam, waren linkse stromingen op hun hoogtepunt. Dertig jaar later gaan opnieuw miljoenen anti-oorlogsdemonstranten de straat op. De zegeningen van het liberalisme van de afgelopen decennia zijn tegengevallen. De demonstraties van zaterdag 15 februari tegen de Amerikaanse oorlogsplannen waren massaal. In de berichtgeving over...
Een eeuw consultatiebureaus
Sinds een eeuw krijgen jonge ouders op het consultatiebureau adviezen over de verzorging van hun baby. Daarvoor werden kinderen opgevoed volgens bakerpraatjes en ander bijgeloof. Maar ook de tips van het consultatiebureau zijn zeer betrekkelijk en aan mode onderhevig. Een eeuw geleden werden ingebakerde borelingen in een lade onder de bedstee geschoven. ‘s Avonds nam...
Ad van Vliet over de Algemene Bijstandswet
Het kabinet wil de bijstand versoepelen. In 1963 stemde de Tweede Kamer in met het wetsvoorstel voor de Algemene Bijstandswet, die de Armenwet uit 1912 verving.
De Aprilbeweging van 1853
Moslims moeten integreren tot echte Nederlandse burgers, vinden velen. In de negentiende eeuw waren het de katholieken die als on-Nederlands werden beschouwd. Toen de katholieke Kerk in 1853 bisschoppen benoemde, zagen conservatieve protestanten dat als een bedreiging voor de kracht en eenheid van Nederland. Zij vormden de Aprilbeweging, die zich hevig verzette tegen de katholieke...
