Alle artikelen
Hirschfeld, geboren in
deel van de Joodse gemeenschap. Hij promoveerde jong aan de Rotterdamse Handelshogeschool, werkte twee jaar bij de Rotterdamse Bankvereniging en was daarna zes jaar chef van de economisch-statistische afdeling van de Indische circulatiebank, de Javasche Bank.
In 1931 werd Hirschfeld, een jongeman nog, directeur-generaal Handel & Nijverheid en daarmee hoogste ambtenaar van dit departement. Vijftien jaar later, in 1946, toen het kabinet Schermerhorn-Drees de keiharde werker, gewiekste onderhandelaar en ideale chef Hirschfeld ongevraagd eervol ontslag verleende, was zijn ministerie een machtsfactor in de wederopbouw.
Nadat het ontslag ongedaan was gemaakt vanwege de grote verdiensten die hij het Nederlandse volk had bewezen, werd hij meteen weer binnengehaald als regeringsadviseur in algemene dienst. Hirschfeld werd
In de constitutionele duisternis van het staatsnoodrecht waren de secretarissen-generaal op 13 mei 1940 benoemd tot plaatsvervangers van de naar Londen vluchtende ministers. Zij bleven in functie toen rijkscommissaris Seyss-Inquart op 29 mei als gevolmachtigde van de Führer de macht overnam. De een na de ander stapte op, alleen Hirschfeld bleef tot de bevrijding zitten.
Loe de Jong schreef de eerste uitgebreide schets van Hirschfeld, in 1974. Hij vermeldde fijntjes dat Hirschfeld zich ‘met persoonlijk verlof van Seyss-Inquart’ niet eens als Jood had hoeven aanmelden. In zijn visie was Hirschfeld uiterst energiek, ‘koelbloedig, vasthoudend en vindingrijk’, maar ook een harteloze en snobistische man, die het verzet beschouwde als voorbode van de complete chaos.
Hirschfeld dacht door aan te blijven de Nederlandse zaak te dienen, maar Seyss-Inquart handhaafde hem natuurlijk vanwege het Duitse belang. Anders dan zijn collega K.J. Frederiks van Binnenlandse Zaken begreep Hirschfeld dat hij in
In de eerste biografie van Hirschfeld, die van Arie van der Zwan uit 2004, sloot de schrijver zich aan bij het oordeel van De Jong. ‘Nooit de drager van de macht te zijn, en die toch te bezitten,’ was volgens Van der Zwan
Het resultaat is een beregoed boek dat leest als een trein, waarin Fennema erin slaagt ingewikkelde economische vraagstukken kristalhelder uit te leggen. Hij draaft echter door in zijn streven naar eerherstel. Fennema vermeldt de kritiek wel, bijvoorbeeld die van L.H.N. Bosch ridder van Rosenthal, de in 1941 ontslagen Commissaris van de Koningin in
Het lijkt mij onmiskenbaar waar, dat Hirschfeld, zoals Fennema afsluitend schrijft, zichzelf zag als ‘
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Opportunist
De opkomst van de vierde macht – het Haagse ambtenarenapparaat – wordt gesymboliseerd door ‘de machtigste ambtenaar die Nederland ooit gehad heeft’. Zo luidde de typering van Hans Max Hirschfeld (1899-1961), de secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken door columnist Jerome L. Heldring. In zijn nieuwe biografie van Hirschfeld vermeldt Meindert Fennema dit oordeel...
De beul van Haarlem
Conrad Busken Huet (1826-1886) was een wereldvreemd ventje. Als predikant van de Waalse kerk schreef hij een kritisch boek over de Bijbel en was vervolgens verbaasd dat de kerkbanken in zijn gemeente leeg bleven. Hij was redacteur van de Opregte Haarlemsche Courant toen hij naar Nederlands-Indië vertrok om daar hoofdredacteur te worden van de Java-Bode,...
De verlichte onderneming Stork
De in 1868 opgerichte Machinefabriek Gebr. Stork & Co is jarenlang een voorloper op het gebied van sociaal beleid en personeelsvoorzieningen. Als een van de eerste bedrijven in Nederland stelt Stork een Pensioenfonds en scholing voor zijn werknemers in. De maatregelen zijn echter ook ingegeven door eigenbelang. Het is 1835. Samen met zijn vader brengt...
Napoleons veldslagen: bedenker van de Blitzkrieg
Napoleon Bonaparte was geen geraffineerd veldheer. Hij moest het hebben van zijn snelheid en agressie. Die aanpak leverde hem vele overwinningen op en bezorgde zijn leger een grote aantrekkingskracht. Want na elke zege mochten zijn mannen de vijand plunderen. De campagnes en militaire werkwijze van Napoleon Bonaparte (1769-1821) zijn tot op de dag van vandaag...
Wie had schuld aan de Koude Oorlog?
In 1945 toostten Amerika en de Sovjet-Unie op de nieuwe vrede, maar onmiddellijk daarna brak de Koude Oorlog uit. Was dat de oorlog van Stalin, of lag de schuld bij Truman?
Het idealisme van H.P. Berlage
De ontwerpen van architect Hendrik Petrus Berlage (1856-1934) waren bezield van idealen. Zijn gebouwen moesten ‘het verlangen naar broederschap’ onder de mensen uitdrukken. Meestal echter moest hij zich aanpassen aan de wensen van zijn opdrachtgevers. En dat kwam zijn werk wel ten goede. Wie zich de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog voor de geest probeert...
De mislukte heropvoeding van onmaatschappelijken
Ondanks alle begeleiding en goede bedoelingen raakten de bewoners van woonschool De Ravelijn in een sociaal isolement. Waarom heropvoeding van onmaatschappelijken in Maastricht juist averechts werkte. ‘De moeder verwaarloost haar gezin en drinkt. Van de opvoeding der kinderen komt niet veel. De man heeft zijn gezin verlaten en woont samen met een gescheiden vrouw. De...
Brieven
Brieven Mariakaakjes 2 In de laatste twee afleveringen van Historisch Nieuwsblad kwam het bekende verhaal van het mariakaakje van Drees ter sprake, met kanttekeningen van kleinzoon Willem B. Drees (2007/5, artikel Wederopbouw van Bas Kromhout) en zoon Willem Drees jr. (2007/6, ingezonden brief van Igor Cornelissen). Misschien is het goed om het laatste woord aan...
Elke winstkans uitgebaat
Elke winstkans uitgebaat Weinig Nederlanders zullen weten dat een kanonneerboot van de Koninklijke Marine in 1914 een bijdrage heeft geleverd – of heeft willen leveren – aan het beteugelen van Mexicaanse woelingen, ontketend door de beroemde revolutionairen Francisco ‘Pancho’ Villa en Emiliano Zapata. Wat hadden een Nederlands oorlogsschip, vertegenwoordiger van een neutrale natie, daar te...
Provocatie
Het sociale van het nationaal-socialisme Socioloog en columnist J.A.A. van Doorn heeft een studie gepubliceerd waarin hij de Duitse sociaal-democratie en het nationaal-socialisme met elkaar vergelijkt. Hij komt tot de conclusie dat de NSDAP veel van het socialisme had overgenomen, en aanzienlijk succesvoller en populairder was dan de SPD. Van Doorn concipieerde zijn boek al...
Groots geleid leven
de biografie van Johan Willem Ripperda (1682-1737) in ieder geval meer dan 600 pagina’s waard. Ingewijden zullen zich niet verbazen over die monumentale omvang, want het levensverhaal van deze Ommelander edelman is van een zeldzame schilderachtigheid. Geboren in of nabij Oldenhove, ging de katholieke Ripperda aanvankelijk naar school in Emmerik, waarna hij het jezuïetencollege in...
Zestig jaar in de doofpot
Zestig jaar in de doofpot Lange tijd lag het onderzoek naar de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog in België ver achter op Nederland. Pas twintig jaar na Jacques Pressers Ondergang begon de onbetwiste pionier Maxime Steinberg te publiceren. Maar zijn boeken bleven buiten vakkringen nagenoeg onopgemerkt. In 2000 verscheen een monumentale studie over de Jodenvervolging...