Home Stille getuigen: De gedenknaald voor Clément van Maasdijk

Stille getuigen: De gedenknaald voor Clément van Maasdijk

  • Gepubliceerd op: 22 oktober 2001
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Marcel Broersma

De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het gedenkteken voor vlieger Clément van Maasdijk (1885-1910) in Heerenveen.


De toeschouwers rond het hobbelige terrein van ijsvereniging Thialf hielden hun adem in toen de `wondervogel’ het veld op werd geduwd. De motor van de fragiele tweedekker startte en: `Los! riep de aviateur den arbeiders toe, die het toestel achter vast hielden en daar ging het gevaarte rijden, al harder en harder.’ Na eerst een kleine luchtsprong te hebben gemaakt, vloog Clément van Maasdijk `zóó mooi, zóó kalm, alsof hij niet in de lucht zweefde, maar op een fiets zat’.
        Daar waar de luchtvaartpionier op zaterdag 30 juli 1910 het luchtruim koos, staat nu een gedenknaald. Aanvankelijk wilde men zo de herinnering aan de geslaagde Friese vliegweek levend houden. Maar eind augustus verongelukte Van Maasdijk tijdens een proefvlucht in Arnhem. Zijn helpers en zijn verloofde zagen hoe hij in een bocht steil naar beneden dook en zijn machine niet meer kon optrekken. Op de grond werd hij verpletterd door de motor. De zuil gedenkt nu zijn `smartelijken dood’.
        Van Maasdijk was het eerste Nederlandse slachtoffer van de vliegsport. Zijn poging om als eerste Nederlander boven vaderlandse bodem te vliegen, kwam 24 uur te laat. Toen de pasopgerichte luchtvaartfirma Verwey en Lugard hoorde van de Heerenveense vliegweek, riep deze piloot Jan Hilgers snel terug uit Frankrijk, waar hij een vliegopleiding volgde. Een in allerijl gekocht toestel werd in onderdelen aangevoerd en in Ede gemonteerd. Daar ging Hilgers een dag voor Van Maasdijk de lucht in.
        Veel stelde het niet voor. Hilgers steeg op, vloog een kilometer rechtdoor en landde. Daarna keerde hij zijn toestel en herhaalde zijn optreden. Volgens het Algemeen Handelsblad was het maar een `onbeduidende en onvolmaakte vliegproef’ en was `de sympathieke Van Maasdijk onze eerste Nederlandsche vlieger’. Hij maakte in Heerenveen prachtige bochten en verbeterde het Nederlands duurrecord door 27 minuten en 59 seconden van de grond te blijven.

Clément van Maasdijk was gewonnen voor de vliegsport nadat hij de Franse aviateur Lefèbvre in 1909 boven Den Haag had zien vliegen. De jonge ingenieur nam les op een Franse vliegschool. Daar overkwam hem zijn eerste ongeluk. In april 1910 stortte hij met zijn `Vliegende Hollander’ van dertig meter hoogte ter aarde. Heelhuids kroop hij uit het wrak. `Mijn leren valhoed heeft mij gered,’ verklaarde hij geschrokken.
        Nadat hij eind juni zijn brevet had gehaald, bood Van Maasdijk zich aan voor demonstraties. Een comité van Heerenveense zakenlui contracteerde hem als eerste. De vlieger zou ƒ 3500,- ontvangen na ten minste één geslaagde vlucht. De joviale, wellevende en gedistingeerde jongeman van 24 jaar beschouwde de vliegweek als de opstap naar een glorieuze carrière. `Vanuit Heerenveen de victorie!’ riep hij na zijn record. Zijn zegetocht zou minder dan een maand duren.
        Na Van Maasdijks dood ging er een golf van ontroering door het land. In Arnhem werd een borstbeeld geplaatst en Heerenveen volgde, tot genoegen van de Leeuwarder Courant: `Niet waar zijn graf zal wezen – op het schoone Moscowa te Arnhem – maar waar zijn naam het eerst met erkentenis werd genoemd, waar zijn roem zijn eerste vlucht nam, van waar zijn glorie zich verbreidde, dáár geve een blijvend monument uiting van onze bewondering.’
        De sobere obelisk met een bas-reliëf van de bekende beeldhouwer Pier Pander werd op 27 juli 1911 onthuld op het kale vliegterrein. Inmiddels is het door de stad omsloten. Waar ooit de `koene held’ startte, ligt nu de Van Maasdijkstraat.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer