Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
De hernieuwde belangstelling voor geschiedenis roept bij historici gemengde gevoelens op. Als het maar geen modeverschijnsel is, dat al te makkelijk wordt ingeruild voor een nieuwe rage. Als het maar geen goedkope nostalgie is, een kinderlijk verlangen naar verhalen uit de oude doos, toen geluk nog heel gewoon was. Popularisering mag niet te dol worden.

            De brave amateurs in heemschutgroepen, die in de modder van hun persoonlijke beerput naar pijpenkoppen graven en hun tuintjes omspitten op zoek naar een Romeinse munt, zijn nog wel aandoenlijk. Maar met geknepen billen kijken en luisteren de beroepshistorici naar de flierefluiters die succesvolle boeken schrijven en veelbekeken televisieprogramma’s maken, en die weleens een geschiedenisboek in hebben gekeken, maar zich niet van de allerlaatste inzichten op de hoogte stellen. Het geschil tussen Willem Melching en Geert Mak is een klassiek geval: de enthousiaste amateur staat tegenover de strenge kenner.

            De kritiek van Melching op het wetenschappelijke gehalte van Maks werk is niet nieuw: te ouderwets, te hapsnap, te eclectisch, te kort door de bocht. Het antwoord van Mak op de aantijgingen bevat steevast de volgende elementen: leg toch niet op alle slakken zout, mijn visie is net zo verdedigbaar als die van een ander, wees blij dat mijn werk zo enthousiasmerend werkt dat mensen vanzelf verder gaan lezen en dan bij jullie terechtkomen.

            Populaire historische werken mogen zich best meer naar een academische standaard richten. Hoe moeilijk is het je feiten te checken? Of te verantwoorden waarom je juist afwijkt van de geaccepteerde inzichten? Aan de andere kant: wie een aantrekkelijk geschiedverhaal wil vertellen kan het persoonlijke niet vermijden. Hij hoeft niet uitputtend te zijn. Zeker wanneer een grote greep wordt gedaan op [?in?, of: wanneer er grote historische lijnen worden getrokken, oid] de geschiedenis zullen er steken vallen. Het voortschrijdend inzicht van de academici is nauwelijks bij te benen en verliest zich nogal eens in de nuance: ergens moet een grens worden getrokken. Bovendien is er juist bij de wetenschappers altijd wel verschil van inzicht.

 Het is een kwestie van gradatie. Iedereen maakt fouten of geeft af en toe een dubieuze interpretatie van een gebeurtenis. Maar hoeveel ons fouten, slippertjes en onnauwkeurigheden is men bereid te accepteren op hoeveel kilo tekst?

            Het Historisch Nieuwsblad zelf, hoewel geneigd tot wetenschappelijke verantwoording, is er helemaal niet vies van knuppels in hoenderhokken te gooien en af en toe licht gechargeerd het historisch volkje te provoceren. Ook het stuk van Willem Melching in het decembernummer heeft een dubbele bedoeling: het wil zowel wijzen op fouten en onnauwkeurigheden als door de felle toon wat leven in de brouwerij brengen.

In de reacties op de strijd Melching-Mak komen we verschillende standpunten tegen. De Mak-aanhang neemt de meester nogal onbeholpen in bescherming. Aan Melchings kant staan de criticasters en querulanten wier tweede natuur het is elke debunking van een Bekende Nederlander met gejuich te onthalen. Allemaal niet erg interessant. Ik hoorde ook een derde reactie, met name van andere beroepshistorici: houd academische kritiek op details en interpretaties binnen de academische wereld en gun de popularisator zijn fouten; er is sprake van twee verschillende en onvergelijkbare grootheden.

Is dat waar? Gelden er andere beoordelingscriteria voor populaire geschiedenislessen dan voor academische artikelen? Ik denk het niet wat de inhoud betreft. Wel brengen medium en doelgroep zo eigen eisen en beperkingen met zich mee. De houding van de coulante beroepshistorici heeft iets minzaam neerbuigends en ook iets bangelijks: ze willen niet versleten worden voor rancuneuze kommaneukers die de aardigste man van Nederland zijn succes misgunnen. Ze pogen zich te verheffen boven het niveau van straatvechterij waarin het kleine kloppartijtje tussen Melching en Mak dreigde te ontaarden.

Het is heel gezond wanneer mensen die zich met geschiedenis bezighouden elkaar op de vingers tikken wanneer ze dat nodig vinden en vervolgens niet over en weer in een kramp schieten, maar uitleggen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Zo kan een popularisator scherp worden gehouden en een academicus van zijn nuffige betweterij bevrijd.

Overigens ben ik van mening dat de beveiliging van Ayaan Hirsi Ali mede de verantwoordelijkheid is van Nederland.



 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Column

Amateur versus kenner

De hernieuwde belangstelling voor geschiedenis roept bij historici gemengde gevoelens op. Als het maar geen modeverschijnsel is, dat al te makkelijk wordt ingeruild voor een nieuwe rage. Als het maar geen goedkope nostalgie is, een kinderlijk verlangen naar verhalen uit de oude doos, toen geluk nog heel gewoon was. Popularisering mag niet te dol worden....

Lees meer
De misplaatste nostalgie naar de jaren zeventig
De misplaatste nostalgie naar de jaren zeventig
Artikel

De misplaatste nostalgie naar de jaren zeventig

Het afgelopen jaar werd veel teruggekeken op de jaren zeventig, vol heimwee naar de de zitkuil, de demonstraties en de tijd waarin links en rechts nog duidelijk gescheiden waren. Maar het idealisme van links, dat het decennium domineerde, gleed af naar het grenzeloze egocentrisme van het ‘Ik-tijdperk’. Soms valt het niet mee om je medemens...

Lees meer
Tragisch lot van de Palestijnen
Tragisch lot van de Palestijnen
Artikel

Het tragische lot van de Palestijnen

In 1948 werd de staat Israël opgericht. Pas veertig jaar later ontdekten de Nieuwe Historici dat dit gepaard ging met bloedbaden en gruwelijkheden.

Lees meer
Artikel

De economische achterstand van Vlaanderen in de negentiende eeuw

In de huidige politieke crisis in België staan Vlaanderen en het armere Wallonie lijnrecht tegenover elkaar. In de negentiende eeuw was de situatie omgekeerd: zwarte armoede hield Vlaanderen decennia lang in zijn greep. Vlaamsgezinden meenden later dat het welvarende Wallonië Vlaanderen bewust eronder wilde houden. Maar die tegenstelling werd in de tijd zelf niet zo...

Lees meer
Sovjets vallen Afghanistan binnen.
Sovjets vallen Afghanistan binnen.
Artikel

De inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan

Op Eerste Kerstdag 1979 vielen Sovjettroepen Afghanistan binnen. Een militaire operatie die slechts enkele weken had moeten duren, groeide uit tot een verblijf van een kleine tien jaar, en een ongekende opleving van de Koude Oorlog. Wat bezielde het Kremlin om hieraan te beginnen? Dankzij opengestelde Kremlin-archieven weten we nu het antwoord. De Sovjet-Unie heeft...

Lees meer
Artikel

Hoe konden de mensen toch zo stom zijn?

Met veel publiciteit ging in november de eerste helft van Geert Maks documentaireserie In Europa van start. Historicus en Duitsland-deskundige Willem Melching keek naar de eerste vier delen en constateerde een totale minachting voor onze Europese voorouders en talloze historische onjuistheden. Geert Mak heeft met zijn bestseller In Europa het verleden onder de aandacht gebracht...

Lees meer
Recensie

Een kosmopolitisch revolutionair

Harry Poeze heeft met de omvang van zijn biografie van Tan Malaka een nationaal record gevestigd. Zijn boek telt niet minder dan 2191 pagina’s. De schrijver is kennelijk al lang geobsedeerd door de figuur Tan Malaka; hij wijdde er zijn doctoraalscriptie aan, daarna zijn dissertatie en vervolgens heeft hij dertig jaar besteed aan zijn opus...

Lees meer
Recensie

Achterkamertjes politiek

In maart 2002 kozen de leden van de Eerste en Tweede Kamer in een door Historisch Nieuwsblad uitgeschreven enquête Pieter Wilhelm Adrianus Cort van der Linden (1846-1935) tot de ‘beste premier van Nederland uit de twintigste eeuw’. Als leider van het naar hem genoemde extraparlementaire kabinet (1913-1918) was deze liberale staatsman erin geslaagd twee kwesties...

Lees meer
Recensie

Heftige kunstenaarslevens

De Britse historicus Simon Schama publiceert aan de lopende band. In Nederland brak hij door met Overvloed en onbehagen (1987), waarin hij de Nederlandse Gouden Eeuw met grote vragen te lijf ging. De geleerden vonden het wat te dik aangezet, maar het boek is nog altijd zeer leesbaar. Aan de overzijde van de Noordzee kent...

Lees meer
Recensie

Onbuigzame tradities

Wat is er nog niet gezegd over Het land van aankomst, het jongste boek van de Amsterdamse hoogleraar grootstedelijke problematiek Paul Scheffer? Het is alom besproken, vaak lovend ontvangen, zelfs uitgeroepen tot de Bijbel van de integratieproblematiek. Dit moet dus een geweldig boek zijn. In de pers ging de meeste aandacht uit naar Scheffers analyse...

Lees meer
De grote gezinnen van de Nederlandse katholieken
De grote gezinnen van de Nederlandse katholieken
Artikel

De grote gezinnen van de Nederlandse katholieken

‘De demografische ontwikkelingen gaan ook al niet de goede kant op,’ zei PVV-voorman Geert Wilders in een interview. ‘Autochtonen planten zich minder snel voort dan allochtonen. Straks zitten ze overal.’ Een dergelijke angst is niet nieuw; ook in rooms-katholieke gezinnen werden tussen 1880 en 1960 meer kinderen geboren dan bij andere bevolkingsgroepen. Maar tot een...

Lees meer
Felle botsing tussen Erasmus en Luther
Felle botsing tussen Erasmus en Luther
Artikel

Felle botsing tussen Erasmus en Luther

De altijd redelijke en gematigde Erasmus hoopte de kerk van binnenuit te hervormen en de eenheid van het instituut te bewaren. De veel fellere Luther was niet bang voor een scheuring. Erasmus’ boodschap van tolerantie en redelijkheid verloor het uiteindelijk van de grote woorden van Luther, wiens verhaal beter aansloot bij de onzekere tijd waarin...

Lees meer
Loginmenu afsluiten