Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
In het jaar 1982 ging in Nederland een recordaantal van 6700 bedrijven failliet. Ook het aantal werklozen steeg naar een (naoorlogs) hoogtepunt van meer dan 600.000. De hele wereld zuchtte onder de gevolgen van de tweede oliecrisis in 1979, die het gevolg was van de islamitische revolutie in Iran.

Met zijn open economie werd Nederland nog zwaarder getroffen dan andere landen. Dit was het moment waarop het poldermodel in werking trad. Het Akkoord van Wassenaar – tussen werkgevers, werknemers en de overheid – van november 1982 markeerde het begin van een lange periode van voorspoed: de Dutch miracle.

De eerste publicatie van het project BINT (Bedrijfsleven in Nederland in de Twintigste Eeuw), dat wil achterhalen hoe het bedrijfsleven zich in de voorbije eeuw heeft ontwikkeld, maakt duidelijk in welke traditie de omslag van 1982 past. De ‘ongebonden vrijheid’ van ondernemers in de eerste dertig jaar van de twintigste eeuw leidde al zelden tot wilde taferelen. Alle bedrijven, of ze nu tot de grote ondernemingen of tot het midden- en kleinbedrijf hoorden, zochten hun heil in gematigde ontwikkelingsmodellen, gebaseerd op vlijt en verantwoordelijkheid – ook ten opzichte van werknemers.

De volgende periode, rond de Tweede Wereldoorlog, was buitengewoon lastig. Overleven deden bedrijven vooral door behoedzaam hun kansen te benutten en mee te gaan in de stroom van de overlegeconomie, die na 1945 gestalte kreeg in de Sociaal-Economische Raad en de Stichting van de Arbeid.

Van Gerwen en De Goey, de auteurs van deze mooie binnenkomer voor BINT, moeten als pioniers veel theorie ordenen om fatsoenlijk aan het werk te kunnen gaan. Het gevaar ligt dan op de loer dat zo’n eersteling in een serie publicaties over een gemeenschappelijk onderwerp een sterk inventariserend karakter krijgt. Hoewel deze studie inderdaad af en toe taai dreigt te worden door de uitgebreide verantwoording van de gekozen aanpak, is zij toch niet onder die last bezweken.

Wie voldoende belangstelling heeft voor economische vraagstukken en zich niet laat afschrikken door de enigszins grauwe en kale vormgeving van het drukwerk, wordt rijk beloond. Alleen al de vele korte biografieën van Nederlandse ondernemers – groot en klein; van DAF-oprichter Hub van Doorne tot ijscoman Guido de Lorenzo – maken het boek waardevol.

Viel er in het Nederland na ‘Wassenaar’ eigenlijk nog wel te ondernemen? Jazeker; de auteurs spreken zelfs van een herwaardering. De breed gedragen erkenning dat rendement- en winstverbetering van de bedrijven de sleutel tot algemene werkgelegenheid was, bracht genezing van de Dutch disease, die een internationaal begrip was geworden.

Zowel de kabinetten-Lubbers (1982-1994) als de paarse kabinetten van Kok (1994-2002) dwongen met een ‘no nonsense’-beleid veel respect af. Het bedrijfsleven floreerde, marktwerking was geen vies woord meer, de koersindex van de belangrijkste aandelen steeg van 100 in 1983 naar bijna 1000 rond de eeuwwisseling. Weliswaar zette daarna een ingrijpende daling in (aangevoerd door de ICT-sector), maar de economie bleef per saldo weerbaar.

‘Wassenaar’ en de algemene fascinatie voor het ondernemerschap bezorgden sommige succesvolle ondernemers zelfs een sterrenstatus (Van der Hoeven, Brink, Boonstra, Tóth). Enkelen vielen weer snel van hun voetstuk, anderen hielden zich moeiteloos staande. Nederland was in zekere zin weer terug bij de tijd waarin een figuur als Henri Deterding (de man die Shell aan het begin van de eeuw groot had gemaakt) een nationale held werd.

Of de geest van het Akkoord van Wassenaar ook bestand zal zijn tegen de huidige crisis weet niemand. Het polderen is intussen wel heel stevig in onze maatschappij verankerd. Dat we bij tegenslag naar dit middel blijven grijpen, ligt voor de hand.

Doeko Bosscher is hoogleraar eigentijdse geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Jacques van Gerwen en Ferry de Goey
Ondernemers in Nederland. Variaties in ondernemen
365 p. Boom, € 35,00

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Recensie

Polderende ondernemers

In het jaar 1982 ging in Nederland een recordaantal van 6700 bedrijven failliet. Ook het aantal werklozen steeg naar een (naoorlogs) hoogtepunt van meer dan 600.000. De hele wereld zuchtte onder de gevolgen van de tweede oliecrisis in 1979, die het gevolg was van de islamitische revolutie in Iran. Met zijn open economie werd Nederland...

Lees meer
Recensie

Op de bonnefooi uit Dachau

Wie kende kort na de bevrijding niet de namen van ‘Frits de Zwerver’ (dominee Frits Slomp), Johannes Post, Gerrit-Jan van der Veen en Pim Boellaard? Iedereen wist wie zij waren, want deze verzetshelden vormden evenzovele bewijzen dat het verzuilde Nederland niet had versaagd onder de Duitse tirannie. Elke partij, krant en kerk huldigde de eigen...

Lees meer
Recensie

De werkelijkheid overtreft alles

Veel Europese landen hebben een verschrikkelijke geschiedenis, vol van moord en doodslag. Die weerspiegelt zich in de literatuur. Neem Rusland, waar het zelden vreedzaam is toegegaan. Zeker niet in de eerste helft van de twintigste eeuw, toen het land leed onder dictator Stalin en in de Tweede Wereldoorlog ook nog te maken kreeg met het...

Lees meer
Recensie

Van Ambiorix tot de Bende van Nijvel

In 1981 bezorgden A.F. Manning en M. de Vroede de Spectrum atlas van historische plaatsen in de Lage Landen. Aan de hand van 21 locaties in België en 29 in Nederland behandelde het boek in chronologische volgorde allerlei aspecten uit de geschiedenis van de twee landen. De twee delen België. Een parcours van herinnering vormen...

Lees meer
De Amsterdamse Wisselbank (1609-1820)
De Amsterdamse Wisselbank (1609-1820)
Artikel

De Amsterdamse Wisselbank (1609-1820)

Vierhonderd jaar geleden richtte Amsterdam zijn Wisselbank op. Deze was van groot belang voor de bloei van de handel in de Gouden Eeuw. Maar de betrouwbaarheid van de Wisselbank werd aangetast toen er leningen werden verstrekt, en de kas het geld op de rekeningen niet meer dekte. Juni 1672: het is dringen bij de Amsterdamse...

Lees meer
Staatsieportret Juliana
Staatsieportret Juliana
Artikel

Juliana was een moederlijke koningin

Een dossiervreter werd koningin Juliana nooit. Ze bevroeg haar ministers liever over de gevolgen van beleid voor ‘gewone mensen’. Het beeld van de moederlijke koningin klopt: met de honderd jaar geleden geboren Oranje had Nederland tussen 1948 en 1980 een sociaal bewogen en vaak emotionele vorstin op de troon.

Lees meer
Kapers en piraten in de Gouden Eeuw
Kapers en piraten in de Gouden Eeuw
Artikel

Kapers en piraten in de Gouden Eeuw

Nederlandse koopvaarders waren in de Gouden Eeuw kwetsbaar voor de aanvallen van zeerovers. Die brachten de economie grote schade toe. De Republiek zette oorlogsschepen en diplomaten in om haar handelsvloot te beschermen. Het probleem was echter te groot om door één land te worden opgelost. Duinkerkse kapers staken in 1626 achttien Nederlandse haringschepen in brand....

Lees meer
Foto van Nikita Chroesjtsjov.
Foto van Nikita Chroesjtsjov.
Artikel

Chroesjtsjov was een opvliegende hervormer

De ster van Nikita Sergejevitsj Chroesjtsjov steeg na Stalins dood in 1953 snel aan het Sovjetfirmament. Hij maakte de Sovjetbevolking bewust van Stalins misdaden en veroordeelde hem postuum. Chroesjtsjovs hervormingen leidden tot meer vrijheid, maar met zijn boerse gedrag, opvliegend karakter en ondoordachte beleid bracht hij de wereld op het randje van een nucleaire oorlog....

Lees meer
Artikel

Signalementen

Guido KnoppComplot tegen Hitler270 p. Omniboek, € 19,90Terwijl Tom Cruise op het witte doek rondstapt als de man die in 1944 bijna Hitler opblies, komt uitgeverij Omniboek met deze vertaling van Knopps boek uit 2004. In het Derde Rijk zijn verschillende complotten gesmeed om Hitler te doden. De meeste samenzweerders waren antidemocratisch en wilden vooral...

Lees meer
Recensie

Romantisch beeld van engagement

Er bestaat, zo weet elke historicus, een kloof tussen het gesproken woord en het geschreven woord, en die kloof is niet altijd eenvoudig te overbruggen. Dit blijkt wederom uit het boek ‘Ik wil waarschuwen en wekken’ . Dit werk is gebaseerd op de radioserie ‘Goede heren, slechte tijden’, die Wim Berkelaar (medewerker van het Historisch...

Lees meer
Recensie

God, Vaderland en Oranje

Kun je van een chic herengezelschap een geschiedenis schrijven? Het is moeilijk, want dat soort groepen hebben de neiging niets vast te leggen. Ze zijn er vooral voor het onderling contact (netwerken, zou men tegenwoordig zeggen), het gevoel van broederschap of gedeelde smart, en dat schreeuw je niet van de daken. Zo’n groep was feitelijk...

Lees meer
Bondig en overzichtelijk boek over de Tachtigjarige Oorlog
Bondig en overzichtelijk boek over de Tachtigjarige Oorlog
Recensie

Bondig en overzichtelijk boek over de Tachtigjarige Oorlog

Dit boek over de Tachtigjarige Oorlog blinkt uit in bondigheid. Alle vierhonderd bladzijden lang blijven tempo en informatiedichtheid hoog. Wie er de tijd voor neemt, wordt rijkelijk beloond.

Lees meer
Loginmenu afsluiten