• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 2/2007

    Michiel Adriaenszoon de Ruyter

    Door: Luc Panhuysen
    Michiel de Ruyter is beroemd geworden vanwege de Tocht naar Chatham. Maar bij deze heldendaad valt op zijn bijdrage heel wat af te dingen. Zo was hij niet bij de belangrijkste gebeurtenissen aanwezig. Toen de ketting werd doorvaren, bevond hij zich op een veilige plek. Was de onverschrokken De Ruyter soms bang?

    Tocht naar Chatham

    'Aanschouw de held!' riep Gerard Brandt, de zeventiende-eeuwse biograaf van Michiel de Ruyter, uit. Vervolgens richtte hij voor zijn held een prijzenkast in van meer dan duizend bladzijden. Bewonderaars in latere eeuwen hebben nauwelijks een ander perspectief gekozen. Tot op heden koestert men van De Ruyter een romantisch, blinkend en smetteloos heldenbeeld. Zo is de admiraal altijd geroemd voor zijn bijdrage aan een van de spectaculairste acties van de Nederlandse marine: de Tocht naar Chatham. Wie het gedrag van 'de held van Chatham' tijdens dat avontuur nader bekijkt, zal echter moeten erkennen dat een van de opvallendste trofeeën uit zijn prijzenkast kan worden verwijderd. 
     

    Een van de opvallendste trofeeën uit de prijzenkast van De Ruyter kan worden verwijderd

    De Tocht naar Chatham vond plaats tijdens de Tweede Engelse Zeeoorlog (1665-1667), die was begonnen door de Engelsen. In verschillende zeeslagen hadden de Nederlandse en Engelse vloten elkaar onder vuur genomen. Soms behaalde de Nederlanders de overwinning, zoals tijdens de Vierdaagse Zeeslag in juni 1666; soms de Engelsen, zoals tijdens de Slag bij Lowestoft in juni van het jaar daarvoor. Maar geen der beide partijen wist de overhand te verkrijgen. Het stond remise. 

    De vraag was hoe lang de Nederlandse Republiek het in 1667 nog kon volhouden. Terwijl ze de Engelsen op een afstand hield, stond een groot leger van de Franse koning op het punt om de Spaanse Nederlanden, het huidige België, binnen te vallen. Dit gebied werd in Den Haag gezien als een noodzakelijk stootkussen tussen het eigen land en Frankrijk. Onder geen beding wilde men de agressieve Franse koning, Lodewijk XIV, als naaste buur.
     

    Roekeloos

    De machtigste man in de Nederlandse Republiek was op dat moment Johan de Witt (1625-1672), raadpensionaris van Holland. Aan hem was de taak zowel het Engelse als het Franse gevaar het hoofd te bieden. Er waren in dat jaar al onderhandelingen met de Engelsen gaande, maar die schoten niet op. De Engelsen wisten dat de Nederlanders straks de handen vol zouden hebben aan de Fransen. De Witt had wel haast. Hij wilde de oorlog met de Engelsen achter de rug hebben voordat de Fransen aanvielen. In de zomer van 1667 zag hij zijn grote kans. 

    In dat jaar namelijk had de Engelse koning Karel II in de zeeoorlog een eenzijdige adempauze ingelast. Hij kampte met een ernstig begrotingstekort, want hij had een geldverslindend hof. Bovendien was Londen het jaar ervoor, in 1666, geteisterd door een apocalyptische ramp: The Great Fire. De helft van de hoofdstad was in vlammen opgegaan, met alle financiële gevolgen van dien. Daarom waren alle matrozen en admiraals voor een jaar afgedankt. De Engelse schepen lagen zolang werkeloos voor anker aan de rede van de Engelse maritieme thuisbasis Chatham. Van deze situatie wilde De Witt gebruikmaken.
     

    De Witt vond zeelieden te conservatief, te voorzichtig - De Ruyter incluis

    Voor zijn aanvalsplan had De Witt de beste admiraal aller tijden tot zijn beschikking: Michiel Adriaanszoon de Ruyter. Desondanks vertrouwde hij hem de leiding niet toe. De Witt respecteerde De Ruyter als een zeer kundig zeeman en een betrouwbare luitenant-admiraal, maar daar hield het wel op. Het jaar tevoren was de raadpensionaris nog in eigen persoon met de vloot meegegaan, omdat er op de hele bemanning van 20.000 man 'niet één man te vinden is die goed leiding geven kan'. Hij vond zeelieden te conservatief, te voorzichtig - De Ruyter incluis. Het verloop van de Tocht naar Chatham zou hem hierin gelijk geven. 

    Het was een onconventioneel plan. Chatham lag diep in vijandelijk gebied. Je moest er helemaal het estuarium van de Theems voor op varen, om vervolgens na een dag linksaf de zeer kronkelige rivier de Medway in te slaan. Dat was nog niet alles. Er waren zandbanken. Er was de enorme getijdenwerking: hoogteverschillen van vijf meter waren gewoon. Zodoende zouden de schepen die de Medway in voeren bij eb droog komen te liggen. Nauwkeurige kaarten van het gebied ontbraken. Evenmin was bekend hoe sterk de forten op de oevers bewapend waren. Maar Johan de Witt wist wél dat als ze de Engelse zeekastelen niet nu aanpakten, er nooit meer zo'n kans zou komen. 
     

    Opdracht van de regering, beval De Witt: weigering is landverraad

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen