Home Vrouwen onmisbaar in economische modernisering

Vrouwen onmisbaar in economische modernisering

  • Gepubliceerd op: 15 februari 2007
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    P.W. Klein

Tine de Moor & Jan Luiten van Zanden
Vrouwen en de geboorte van het kapitalisme in West-Europa
123 p. Boom, € 18,50



Dit boek is elegant uitgegeven. Mooi, stevig papier; fraaie, kleurrijke illustraties; oogstrelende opmaak. Ik kwam maar één zetfout tegen: ’tovernij.’ Of geloven de auteurs dat dit de correcte spelling is van tovenarij? Dat is niet uit te sluiten. Zij veroorloven zich namelijk ruimschoots de vrijheid algemeen gangbare taalkundige regels en gebruiken te overschrijden. De helderheid van hun uiteenzettingen is daarmee niet gediend. Maar hun inductieve, vlot impressionistische redeneertrant prikkelt de aandacht. Hun uitgebreide historische kennis gaat gepaard met groot intuïtief invoelingsvermogen. In amper honderd bladzijden is een grote massa uiteenlopende thema’s, onderwerpen, gebeurtenissen, feiten, verhoudingen, ontwikkelingen, processen, figuren, symbolen, tekens, verhalen en nog zo wat samengeperst tot een compact geheel. Dat bestrijkt duizenden jaren en strekt zich uit over de hele wereld. De gebonden voetjes van Chinese vrouwen en meisjes, de legende van Sint-Nicolaas uit Myra, de begijnhoven en heksenprocessen rond 1500, de traditionele kledij in Edam en omstreken, de sterfscène van Romeo en Julia, de weduwe in Bath uit de Canterbury Tales, het filatelistische rolmodel van de fabriekswerkster in de Verenigde Staten tijdens de Tweede Wereldoorlog en haar mannelijke tegenhanger in de Sovjet-Unie passeren de revue. 

Dat alles heeft betrekking op een en hetzelfde: de verhouding tussen mannen en vrouwen en die tussen elkaar opvolgende generaties. Daarin traden, zo luidt de stelling, ‘ergens tussen 1200 en 1500′ fundamentele veranderingen op. Spil daarvan was de vrouw, en waar het om draaide was ‘de modernisering van het huwelijkspatroon’, gebaseerd op onderlinge affectie, op de vrije keuze van twee partners voor elkaar. De gang van zaken in kwestie was op zijn beurt een onmisbare schakel (curs. PWK) in de ‘modernisering van het economische leven’. Waarschijnlijk verstaan de auteurs daaronder de aanhoudend voortschrijdende economische vernieuwing zoals deze zich op den duur – overigens niet zonder vertragingen en haperingen – op mondiaal vlak heeft gemanifesteerd. 

Tijdens de late Middeleeuwen was daaraan in het Noordzeegebied de ontwikkeling van het marktverkeer voorafgegaan. In ‘de periode na 1600′ fungeerde de regio rond de Noorzee in aansluiting daarop als centrum van ‘het zich snel ontwikkelende kapitalisme’ van per slot van rekening wereldwijde dimensie. 

Wie de desbetreffende uiteenzettingen volgt, ontdekt dat deze ‘onmisbare schakel’ volgens de schrijvers ook nog eens diende als voorwaarde, oorzaak, gevolg en zelfs deel van de economische ‘modernisering’ en de daarop gevestigde maatschappelijke verhoudingen. Dat is een hele mond vol. Maar de uitkomst van de gebezigde argumentatie staat buiten kijf. Het gelijk van de auteurs staat zo vast als een huis. 

Hun these luidt dat de vrouw (synoniem voor vrouwen) een cruciale historische rol vervulde. Toegang en toetreding tot de arbeidsmarkt bevrijdden haar in toenemende mate van haar institutionele ondergeschiktheid. Haar keuzemogelijkheden namen toe. Haar machtspositie is dienovereenkomstig versterkt. Het effect daarvan is revolutionair. In de plaats van het ’traditionele’ wereldbestel kwam het ‘moderne’. 

Met lenige geest gingen de schrijvers aan de slag met een eigen keur van argumenten die hun conclusies bevestigen. Aan hun gedreven zoektocht naar waarheid kwam geen spoor van twijfel te pas. Weliswaar opperen zij veel mitsen en maren, maar dan alleen om te suggereren dat zij bij gebrek aan juist onderzoek misschien toch gelijk hebben. Het is een aanpak die metterdaad leuke, deels ook nieuwe inzichten in het verleden oplevert. 

Uitspraken, voorbeelden, stellingen, beweringen, gevolgtrekkingen, suggesties en implicaties buitelen in bonte mengeling over en door elkaar heen met geen andere opzet dan gelijk te halen. Geen wonder dat de auteurs vonden wat zij zochten. Alles klopt – als een zwerende vinger, is men geneigd te zeggen. De wasechte wetenschappelijke geest zweert met ergerlijke nieuwsgierigheid nu eenmaal bij aanhoudende twijfel en altijd maar voortdurende onzekerheid. Voorwaardelijk gelijk krijgen. Dat is mooi.

P.W. Klein is emeritus hoogleraar algemene geschiedenis in Leiden.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer