Alle artikelen
Ongeveer 30.000 jaar geleden waren er niet alleen verschillende culturen in Europa, maar zelfs verschillende mensensoorten. De Neanderthaler was er het eerst, rond 150.000 v.Chr. De Homo sapiens, onze voorouder, kwam pas rond 40.000 v.Chr. vanuit Afrika naar Europa. Hier moet hij de Neanderthaler ontmoet hebben.
Deze menssoort was beresterk en had zware wenkbrauwen. Seks met hem was onmogelijk – of leverde in elk geval geen vruchtbare nakomelingen op, want de huidige mensen hebben geen Neanderthaler-genen. De Neanderthaler verdween weer van de aardbodem rond 11.500 v.Chr. Wat er globaal over hem bekend is wordt getoond in de tentoonstelling Neanderthalers in Europa.
Een wilde hond kijkt vals naar een Neanderthaler-kind van een jaar of tien. Het kind draagt dierenvellen en ziet er levensecht uit. Aan het eind van de ene zaal die de tentoonstelling beslaat, jagen net zulke levensechte mannen op muskusossen, waarvan er twee met bange ogen wegspringen. De tentoonstelling Neanderthalers in Europa bestaat grotendeels uit opgezette dieren en een soort wassen beelden van Neanderthalers, maar dan van rubber. Ze staan verspreid in de zaal opgesteld, zijn levensgroot – ongeveer 1,65 meter – en demonstreren dagelijkse bezigheden, zoals jagen en vuur maken. De zaal is verder kaal, in wit en lichtblauw, geïnspireerd door het kale ijstijdlandschap waarin de Neanderthalers leefden. Hun gebied strekte zich uit van de Britse eilanden tot Centraal-Azië.
Een Neanderthaler-pop beent een nepkarkas uit. Dichtbij ligt in een vitrine een zwaargebouwd skelet van een Neanderthaler naast een lichter skelet van een Homo sapiens. Verderop liggen beenderen en kiezen van neushoorns, ossen en beren. In weer een andere vitrine is een fragment uit een speelfilm te bekijken. Behaarde wilden zitten voor hun grotten met om zich heen stapels beenderen. Veel botten, kortom, op deze expositie. Dat is ook logisch, want Neanderthalers waren carnivoren en hebben weinig meer dan botten als sporen achtergelaten. Op de tentoonstelling geven al die beenderen de indruk van een rauw en woest bestaan.
Stenen gereedschap, zoals pijlpunten, speerpunten, messen, priemen en krabbers, is er ook. Doordat de vitrines met deze voorwerpen tussen de figuren en relevante tekstborden staan, zijn ze niet saai. De priemen, bijvoorbeeld, liggen naast een tekstbord met de vraag of Neanderthalers kleren droegen. De deskundigen weten het niet zeker, maar vermoeden –vanwege die priemen – van wel. Daarmee maakten Neanderthalers gaten in huiden, en vandaar is het nog maar één stap naar kleren fabriceren.
Eigenlijk zien de Neanderthaler-poppen er vriendelijk uit. Dat strookt met het idee dat de Neanderthalers zorgzaam waren, zoals op een van de tekstborden staat. Dit bord staat naast een oude man met nog maar één tand. Zijn skelet is ergens in Frankrijk gevonden, vertelt het tekstbord. De man moet ongeveer veertig jaar oud zijn geweest toen hij stief: hoogbejaard voor een Neanderthaler. Ook was hij invalide. Hieruit blijkt dat Neanderthalers hulpbehoevende groepsgenoten verzorgden, anders dan sommige Homo sapiens-culturen. Door andere vondsten menen deskundigen ook dat Neanderthalers hun doden begroeven, misschien zelfs met bloemen op hun graf.
Konden ze ook praten, of tenten opzetten? Hadden ze een religie, en hadden ze echt zoveel haar? Al dit soort kwesties komen aan de orde in deze prettig overzichtelijke, thematisch opgezette, maar niet zo grote tentoonstelling. Ook de vragen van de kinderspeurtocht zijn leuk. Ze staan op kaarten die verstopt zijn in leren buideltassen. Met een paar intrigerende kwesties blijft de bezoeker wel zitten, omdat de geleerden er nog niet uit zijn. Bijvoorbeeld: waardoor is de Neanderthaler verdwenen? En hoe was zijn relatie met de Homo sapiens?
Neanderthalers in Europa Tot 29 september 2008, Limburgs Museum, Keulsepoort 5, Venlo. Open: di-zo 11-17 uur. Info: 077-35 22 112 of www.limburgsmuseum.nl.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Zwaar behaard, maar zorgzaam
Ongeveer 30.000 jaar geleden waren er niet alleen verschillende culturen in Europa, maar zelfs verschillende mensensoorten. De Neanderthaler was er het eerst, rond 150.000 v.Chr. De Homo sapiens, onze voorouder, kwam pas rond 40.000 v.Chr. vanuit Afrika naar Europa. Hier moet hij de Neanderthaler ontmoet hebben. Deze menssoort was beresterk en had zware wenkbrauwen. Seks...
Afdalen in de hel van Srebrenica
‘Een mensenpakhuis’ noemt Selma Leydesdorff het stadje Srebrenica in haar boek over de vrouwen die getuigen en slachtoffers waren. Nederlandse blauwhelmen bewaakten de safe area, die in het begin van de Bosnische oorlog (1992) korte tijd in Servische handen was geweest, maar daarna juist een wijkplaats werd voor moslims uit de wijde omgeving. Het pakhuis...
Iedereen was bij de Shoah betrokken
De geschiedschrijving over de Holocaust is bijna niet meer te overzien, vooral door de explosieve groei van de regionale en lokale studies die na de val van de Muur en de opening van de Oost-Europese archieven zijn verschenen. Het historische beeld van de gecentraliseerde massamoord is in deelstudies uiteengevallen en vergruisd geraakt. Samenvattende studies verschijnen...
Signalementen
‘Signalementen’ sluit aan bij het dossier in dit nummer: uitsluitend boeken over de Tweede Wereldoorlog. Antony BeevorKreta 1941-1945407 p. Ambo, € 29,95Antony Beevor verwierf internationale bekendheid met zijn boeken over de strijd om Stalingrad en Berlijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Moderne krijgsgeschiedenis met veel aandacht voor het leed en de heldendaden van soldaten. Al in...
‘De nazi’s dachten als kolonialen’
Het is de taak van Duitsland om de leiding in Europa over te nemen, zei jurist en nazisympathisant Carl Schmitt in april 1939. De Volkenbond had afgedaan en daarom moest Duitsland de regio nieuwe stabiliteit geven. ‘Die manier van denken lag aan de basis van de Duitse gebiedsuitbreidingen,’ zegt de Engelse historicus Mark Mazower, die...
Krachtwijken nieuwe kans voor opbouwwerker
Het kabinet wil samen met burgers achterstandswijken veranderen in krachtwijken. Dat opent nieuwe perspectieven voor een bedreigde beroepsgroep: de opbouwwerkers. Wie kent hem nog? Met spijkerjasje, gympen en zware shag mobiliseerde de opbouwwerker in de jaren zestig en zeventig de bewoners van grote stadswijken om hun leefomgeving te verbeteren en de maatschappij te veranderen. Hij...
‘Handen af van 4 mei’
Staatssecretaris Bussemaker van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wil allochtonen meer betrekken bij de jaarlijkse herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog. In het verlengde hiervan lag de stelling van deze maand: ‘Het is onzin om de 4 mei-herdenking in te zetten voor de integratie van nieuwe Nederlanders.’ Het merendeel van de lezers van Historisch Nieuwsblad is het...
‘Indonesië was Nederlands gebied, de regering verdedigde haar rechten’
Overlevenden van de Nederlandse militaire aanval op het Indonesische dorp Rawagede in 1947 eisen geld van de Nederlandse staat. Als het aan de lezers van Historisch Nieuwsblad ligt, maken zij weinig kans. Slechts 41 procent van de 390 forumdeelnemers van deze maand reageert positief op de stelling ‘Nederland moet de slachtoffers van de Politionele Acties...
‘Engelsen willen er niet aan dat de Republiek hen de baas was’
De Britse historica Lisa Jardine geeft op 4 december op uitnodiging van Historisch Nieuwsblad en de Koninklijke Bibliotheek een lezing over Constantijn Huygens. Die vormde tijdens het bewind van stadhouder-koning Willem III een belangrijke schakel tussen Nederland en Engeland. Volgens Jardine legden Nederlanders de basis voor het Engelse wereldrijk. In de Koninklijke Bibliotheek...
‘Bouwfraude niet te voorkomen’
De gemeente Alphen aan den Rijn is voor miljoenen euro gedupeerd door frauduleuze bouwbedrijven. Niets nieuws, zo blijkt uit onderzoek van Geert Medema naar het stedelijk bouwbedrijf in Holland in de achttiende eeuw. Toen in 1770 in Haarlem een nieuw armenhuis werd opgeleverd, bleek dat de aannemers broddelwerk hadden verricht. De fundamenten waren te dun...
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’ Anton van Hooff: ‘De huidige crisis in het neoliberale marktdenken is enkel een bevestiging van wat ik al dacht. Namelijk dat de mens geen homo economicus is die op een markt altijd rationeel handelt, zoals sommige Verlichtingsdenkers hebben betoogd. We weten nu dat...
‘Eén soap vervangen door geschiedenis zou al prachtig zijn’
De Nederlandse televisie besteedt te weinig zendtijd aan geschiedenis. De programma’s die er zijn, laten te wensen over. Zo denkt de grote meerderheid van Historisch Nieuwsblad-lezers erover. In totaal hebben 331 lezers gereageerd op de stelling ‘Het geschiedenisaanbod op de Nederlandse televisie is onder de maat’. Maar liefst 79 procent is het daarmee eens; 14...
