Alle artikelen
Wereldwijd wordt het avontuurlijke en strijdbare leven herdacht van de in 1843 in Praag geboren Bertha von Suttner Kinsky. Met haar anti-oorlogsroman De wapens neder! uit 1889 werd de journaliste en schrijfster op 46 jarige leeftijd in één klap beroemd. Precies honderd jaar geleden was zij de eerste vrouw die de Nobelprijs voor de Vrede ontving.
Met haar werk overtuigde Bertha grootindustriëlen en andere invloedrijke personen als Alfred Nobel, Andrew Carnegie en Albert I van Monaco van het belang van langdurige vrede. Over de weg daarheen verschilden de meningen echter. Terwijl Nobel dacht dat het door hem uitgevonden dynamiet een oorlog zou kunnen voorkomen, meende Von Suttner dat het afschrikkende effect ervan van korte duur zou zijn. De vrede zou volgens haar door wereldwijde politieke afspraken en een internationaal gerechtshof moeten worden gewaarborgd.
Oorlog druiste volgens Von Stuttner in tegen de menselijke natuur, en zou overeenkomstig de toen heersende darwinistische theorieën door de positieve evolutie van de mens verdwijnen. De activiste was een van de drijvende krachten achter de vredesconferenties in Den Haag van 1899 en 1907. Nobel had haar dan ook in gedachten toen hij zijn vredesprijs initieerde. Toch liet het Noorse parlement eerst vier andere – mannelijke – kandidaten voorgaan, onder wie de Zwitser Henri Dunant, de oprichter van het Rode Kruis.
Onvermoeibaar becommentarieerde Von Suttner de actuele gebeurtenissen en waarschuwde ze voor de dreigende oorlog in de Balkan. Ze stierf op 21 juni 1914, een week voor de aanslag op troonopvolger Franz Ferdinand in Sarajevo en het begin van de Eerste Wereldoorlog. Haar laatste woorden waren: ‘De wapens neder.’
Naast de bijnaam ‘Friedensbertha’ kreeg de spraakmakende Von Suttner voor haar inzet tegen antisemitisme ook de bijnaam ‘Judenbertha’. Door haar vooruitstrevende, antiklerikale en socialistische instelling stond ze bovendien bekend als ‘Rooie Bertha’.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
100-jarig jubileum Nobelprijs voor ‘Vredes Bertha’
Honderd jaar geleden kreeg Bertha von Suttner de Nobelprijs voor de Vrede. Zij was niet alleen de eerste vrouw die de prestigieuze vredesprijs ontving, maar ook degene die Alfred Nobel ertoe aanzette om de prijs in te stellen. Wereldwijd wordt het avontuurlijke en strijdbare leven herdacht van de in 1843 in Praag geboren Bertha von...
In de media
‘Toen moesten de joden oprotten. Wie nu…?’ ‘Vroeger vertrok hier de trein naar Auschwitz. Wanneer wordt de wereld wijzer?’ Alle media berichten erover op 20 september: Met medewerking van de Nederlandse Spoorwegen (NS) start het Centraal Joods Overleg (CJO) een antiracismecampagne. Op 66 stations komen posters die herinneren aan de deportaties van joden per trein...
Erfenis Verlichting botst met religieus fanatisme
‘Een Europese Unie waarin Turkije plaatsneemt, verdient het predikaat “Europees” niet meer,’ zei historicus Hermann von der Dunk tijdens een lezing over de Verlichting. ‘Ideële tradities zijn net rivieren: ze sleuren veel rommel mee. De Verlichting heeft niet alleen gezorgd voor het ontstaan van de wetenschappelijke methode. In een extreme vorm maakte het gelijkheidsideaal ook...
Omstreden geschiedenislessen voor Franse leerlingen
‘Terroristen zijn gefrustreerde verzetsstrijders tegen de heersende wereldorde.’ En: ‘De Franse expansiedrift had vooral positieve gevolgen voor de gekoloniseerde landen.’ Deze controversiële stellingen zijn te vinden in geschiedenisboeken op scholen in Frankrijk. Journaliste Eve Bonnivard en docente geschiedenis Barbara Lefebvre schreven het boek Elèves sous influence (‘Leerlingen onder invloed’). Daarin onderzochten ze hoe geschiedenisboeken voor...
Russen in de ban van nazi-propaganda
Rusland groeit uit tot wereldcentrum van antisemitisme en holocaustontkenning. Boeken en dvd’s met nazi-boodschappen zijn overal te koop, ook in gerenommeerde boekhandels en platenzaken in Moskou. In Rusland is nazi-propaganda uitgegroeid tot een rage. Zonder veel moeite zijn tussen de dvd’s met alledaagse speelfilms Duitse propagandafilms vinden, ter verheerlijking van de SS of met frontnieuws...
Beul was verpersoonlijking van het kwaad
De beul was in de Middeleeuwen niet alleen buitengewoon impopulair, hij werd in diverse illustraties ook afgebeeld als verpersoonlijking van het kwaad. Dit stelt historica Hannele Klemettilä in haar proefschrift Epitomes of Evil. Representations of Executioners in Northern France and the Low Countries in the late Middle Ages, waarvoor zij duizenden illustraties en andersoortige bronnen...
Tongschroef van doopsgezinde martelaar teruggevonden
De twee ijzeren staafjes waarmee de jonge Hans Bret in 1577 het zwijgen werd opgelegd zijn terecht. De Amsterdamse hoogleraar doopsgezinde kerkgeschiedenis Piet Visser vond Brets tongschroef in Genève. Hans Bret was doopsgezind en ongeveer eenentwintig jaar oud toen hij in januari 1577 in Antwerpen op de brandstapel belandde. Zelfs tijdens zijn gevangenschap probeerde Bret...
De Stelling
In De Stelling reageert een vast panel van historici op een gebeurtenis uit de actualiteit. Deze keer luidt de stelling: ‘De ramp van New Orleans laat zien dat de droom van Martin Luther King niet is uitgekomen.’ Anton van Hooff, universitair hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Universiteit Nijmegen`Ik zou eerder zeggen dat de war on...
‘De Witt held dankzij Franse Revolutie’
Het geweld van de Franse Revolutie heeft grote invloed gehad op de beeldvorming over Johan de Witt, zo betoogt Jaap de Haan in het eerste nummer van Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden van 2005. De excessen van de revolutie hernieuwden de herinnering aan de gruwelijke dood en verminking van de gebroeders De...
‘Ik ben een erfgenaam van Schaepman’
In zijn proefschrift In vrijheid gebonden. Negentiende-eeuwse katholieke publicisten in Nederland over geloof, politiek en moderniteit beschrijft Henk van den Berg hoe katholieken in de tweede helft van de negentiende eeuw zochten naar manieren om de politieke arena te betreden en tegelijkertijd hun godsdienst trouw te blijven. De kwestie is voor de huidige CDA nog...
Moskou krijgt historisch centrum voor Russische emigranten
Het Russische bibliotheekfonds Roesskoje Zaroebezjny – ‘Russen in het buitenland’ – heeft een groots historisch centrum geopend in het centrum van Moskou. Het omvat een bibliotheek, een archief en een uitgeverij en organiseert tentoonstellingen. Roesskoje Zaroebezjny houdt zich bezig met de lotgevallen van Russen die na de Russische Revolutie van 1917 gedwongen hun...
Boeken alleen voor rijke vrouwen
Leidse vrouwen bezaten in de Gouden Eeuw nauwelijks boeken. Alleen de bijbel kwam in vrijwel alle boedels van vrouwen voor, ontdekte boekhistoricus Paul Hoftijzer. In ‘Boekenbezit van vrouwen in Leiden gedurende de Gouden Eeuw’ in het Jaarboek voor Nederlandse boekgeschiedenis (2005) vergelijkt hij 157 zeventiende-eeuwse boedelinventarissen. Om verwarring met het eigendom van de mannen te...