Alle artikelen
De golf van verontwaardiging die opstak toen prinses Máxima in 2007 zei dat dé Nederlander niet bestond, is nog steeds niet helemaal gaan liggen. Auteurs Geert Mak, Jan Bank, Gijsbert van Es, René van Stipriaan en Piet de Rooy konden dan ook niet om de kwestie heen in hun boek Verleden van Nederland, dat samen met de gelijknamige televisieserie verschijnt. Het behandelt de Nederlandse geschiedenis van de prehistorie tot nu.
‘Persoonlijk vind ik dat zo’n gepolariseerde discussie je niet ver brengt,’ zegt Piet de Rooy, hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Volgens mij hebben beide partijen in dat conflict ongelijk. Er bestaat geen rotsvaste Nederlandse identiteit, maar het is ook al te makkelijk om te doen alsof identiteit alleen maar een constructie is. Misschien is “gedragsrepertoire” een beter woord dan “identiteit”: het laatste is door alle discussie vrijwel onbruikbaar geworden.
In Verleden van Nederland willen we laten zien dat er in de loop van de lange geschiedenis patronen zijn ontstaan. Denk aan gematigdheid, vredelievendheid, tolerantie. Die patronen kunnen natuurlijk op ieder moment worden doorbroken, maar ze kunnen ook opnieuw worden bevestigd. Neem de zeventiende-eeuwse omgangsoecumene, die inhield dat bijvoorbeeld protestanten en katholieken van mening konden verschillen over de waarheid, maar tegelijkertijd prima met elkaar om konden gaan. Dat uitgangspunt is in de negentiende eeuw herbevestigd met de opkomst van de zuilen.
In ons boek ligt dus de nadruk op de lange lijnen in het Nederlandse verleden. Maar ook op het omgekeerde: er is veel toeval in de geschiedenis. In veel boeken ontwikkelt het Nederlandse verleden zich te vanzelfsprekend. Vandaar dat we hebben geprobeerd het interpretatieniveau op te voeren. Duiding is hard nodig, want geschiedenis is een erg moeilijk vak. Het gaat over een krankzinnige hoeveelheid namen, gebeurtenissen en ontwikkelingen. Voor een normaal mens is dat haast niet uit elkaar te houden. Ik ben dan ook heel erg van de samenhang en het overzicht.
Daarom sta ik ambivalent tegenover de Canon van Nederland, die verplicht is voor de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van de middelbare school. Die Canon bestaat uit maar liefst vijftig vensters, zonder dwingende samenhang. Ik denk dat dat veel te veel is, zeker voor kinderen uit eenvoudige gezinnen en migrantenmilieus. Die hebben zeker duiding nodig, een lopend verhaal. En dan heb ik het nog niet over de problemen die je krijgt als je aan lagereschoolkinderen moet uitleggen wie Spinoza was.
Een voorbeeld van de duiding in ons boek is de beschrijving van de gereformeerde politicus Hendrik Colijn. Van hem hebben we lang een heel negatief beeld gehad, maar volgens mij was hij een van de belangrijkste politici van Nederland. Als minister-president was hij in de vooroorlogse jaren de enige die de boel een beetje overeind hield; er was geen alternatief voor hem. Door zijn stijl van politiek bedrijven ontstond in Nederland bovendien geen goede bodem voor het nazisme. Met zo’n interpretatie willen we duidelijkheid geven en de figuur van Colijn inbedden in een groter geheel.’
Met Verleden van Nederland richten de auteurs zich op lezers van kwaliteitskranten. ‘Maar het boek is nog steeds behoorlijk inleidend.’ Aan het einde krijgen de lezers nog een aantal stellige opmerkingen mee over – opnieuw – het identiteits- en integratiedebat.
Een belangrijk deel van de deugden waarop Nederlanders zich laten voorstaan, is pas van recente datum of zelfs nog niet helemaal geaccepteerd, benadrukken de auteurs. Neem de emancipatie van de vrouw: pas in 1975 is voorgeschreven dat mannen en vrouwen voor hetzelfde werk evenveel moeten verdienen. Of de emancipatie van homo’s: nog steeds worden ambtenaren van de burgerlijke stand die gewetensbezwaren hebben tegen het sluiten van een huwelijk tussen partners van gelijk geslacht behoedzaam behandeld.
De Rooy: ‘We zijn zelf vaak nog maar net gewend aan die nieuwe ideeën. Een deel van Nederland heeft ze zelfs nog niet geaccepteerd. Kunnen we dan van onze immigranten eisen dat ze direct hetzelfde doen? Dat is een argument dat ik nog nergens in deze discussie ben tegengekomen.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Mensen hebben duiding nodig’
De golf van verontwaardiging die opstak toen prinses Máxima in 2007 zei dat dé Nederlander niet bestond, is nog steeds niet helemaal gaan liggen. Auteurs Geert Mak, Jan Bank, Gijsbert van Es, René van Stipriaan en Piet de Rooy konden dan ook niet om de kwestie heen in hun boek Verleden van Nederland, dat samen...
Kerk heeft ‘morele verantwoordelijkheid’ tegenover Zuid-Afrika
Bijna vijfentwintig jaar deden de protestantse kerken in Nederland erover om hun banden met de Zuid-Afrikaanse pro-apartheidskerk los te laten. Dat schrijft Erica Meijers in haar proefschrift Blanke broeders – zwarte vreemden. ‘We hebben te lang op het verkeerde paard gewed,’ zegt Arjan Plaisier, scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Toen in 1948 in...
‘Het is terecht dat het radicale actiewezen uit de jaren tachtig aan de kaak wordt gesteld.’
‘Het is terecht dat het radicale actiewezen uit de jaren tachtig aan de kaak wordt gesteld.’ Anton van Hooff:‘Wat je nu ziet is een beginnende, nog primitieve historische discussie over de jaren tachtig. Wie was er goed en wie was er fout? Wat dat betreft – en enkel in dat opzicht – doet hij denken...
De canon zit echt goed in elkaar
‘Ik heb nog net de arrestatie van Karadzic erin kunnen verwerken,’ zegt historicus Han van der Horst. Hij heeft het over zijn nieuwste boek Een bijzonder land. Het grote verhaal van de vaderlandse geschiedenis. Elk hoofdstuk beslaat een venster van de Canon van Nederland. ‘De bedoeling van de Canon was dat iedereen ermee zou doen...
‘Meer luisteren naar de kiezer kan geen kwaad’
‘Bij het populisme is niet het volk aan de macht, maar de massa.’ Dat schrijft J.H. Krijger in een reactie op de stelling uit de Maarten!, het speciale zomernummer van Historisch Nieuwsblad. Die luidde: ‘Populisme vormt een bedreiging voor de parlementaire democratie.’ Van de ruim 295 mensen die op de stelling hebben gereageerd, is 56...
Nu Karadzic in Den Haag wordt berecht kan Nederland eindelijk het hoofdstuk Srebrenica afsluiten
‘Nu Karadzic in Den Haag wordt berecht kan Nederland eindelijk het hoofdstuk Srebrenica afsluiten’ [Anton van Hooff] ‘Nee. Karadzic komt in Den Haag geen verantwoording aan Nederland afleggen, maar aan een internationaal strafhof. Dat het proces toevallig in Den Haag plaatsvindt, veroorzaakt bij Nederlanders ten onrechte een gevoel van voldoening. Zoals deze omstandigheid bij de...
Zwitsers tunnelvisioen blijft een droom
Al meer dan 125 jaar doet de Gotthard-tunnel het hart van de Zwitsers sneller kloppen. Met een station op 800 meter diepte willen architecten een nieuw hoofdstuk toevoegen aan de Gotthard-mythe. Maar de politiek ligt dwars. Voor de Zwitsers is de Gotthard-tunnel wat de Afsluitdijk is voor Nederlanders: een symbool van nationale vindingrijkheid, ondernemerschap en...
‘Boycotten kan simpelweg niet’
‘Een land moet in eerste instantie kijken of zijn belangen niet te veel worden geschaad. Daarna is er plaats voor het geweten,’ schrijft J.C.T.H. Quik. Hij is het dan ook niet eens met de stelling van vorige maand. Die luidde: ‘In de Nederlands-Chinese betrekkingen hadden niet de economische belangen, maar de mensenrechten centraal moeten staan.’...
Had Bush maar van koning Jugurtha geleerd
De Verenigde Staten lijken op Athene en de Spartaanse samenleving had wel iets weg van de Sovjetmaatschappij. Volgens historicus Fik Meijer is de klassieke oudheid geen ver-van-ons-bedshow. ‘De Atheense geschiedenis doet denken aan wat er nu gebeurt in de Verenigde Staten,’ zegt Fik Meijer, emeritus hoogleraar oude geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam....
‘Fietsen helpt bij inburgering’
De fiets was in de eerste helft van de twintigste eeuw een middel om van ruwe arbeiders fatsoenlijke Nederlanders te maken. Met hetzelfde doel worden tegenwoordig allochtonen gestimuleerd om te fietsen. Toen arbeiders eind negentiende, begin twintigste eeuw meer vrije tijd kregen, bestond in elitaire kring angst dat zij die zouden verbeuzelen op straat of...
‘De Tweede Wereldoorlog heeft weer helden nodig’
‘NIOD-directeur Marjan Schwegman heeft me verbaasd met haar Van der Lubbe-lezing, waarin zij pleit voor meer aandacht voor “helden” in de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog. Schwegman heeft in het verleden namelijk grote bijdragen geleverd aan de biografische geschiedschrijving – een manier om de geschiedenis in al haar complexiteit beter te kunnen begrijpen. Binnen die...
Wapens voor Afghanistan
In de wereld volgens Hollywood gaat het spannender toe dan in de werkelijkheid. ‘Based on a true story’ betekent meestal niet meer dan dat een aardig gegeven uit het echte leven als uitgangspunt is genomen. Daarna heeft de schrijver van het filmscenario er al zijn fantasie op mogen loslaten. Maar in Charlie Wilson’s war, een...
