Alle artikelen
Krijgsgeschiedenis is terug van weg geweest. Oorlog is immers weer terug. Zelfs het Nederlandse leger doet in Uruzgan wat des legers is: vechten. Het nieuwste boek van Lendering past in de hernieuwde belangstelling voor de oorlog als een historische versneller. De schrijver neemt ongeveer veertig antieke oorlogshandelingen onder de loep, meest slagen te land of ter zee. De rode draad die dit ‘kralensnoer van hoofdstukken uit de antieke krijgsgeschiedenis’ verbindt, is volgens Lendering de grote onzekerheid over de werkelijkheid. Die onzekerheid is niet typisch voor de Oudheid. Oorlogsberichten zijn notoir onbetrouwbaar. Dat komt niet alleen door de sterke partijdigheid van de waarnemers, maar ook door het gebrek aan overzicht dat typisch is voor mensen die op het slagveld aanwezig zijn. Dit verschijnsel van de fog of war heeft Lendering de titel van zijn boek ingegeven: Oorlogsmist.
Ondanks het onvermijdelijk episodische karakter leest het boek lekker weg. Lendering weet met vaart te vertellen en hij doorspekt zijn levendige verhaal met goed gekozen bronfragmenten. Hierbij put hij uit het rijke arsenaal goede Nederlandse vertalingen van klassieke schrijvers. Er zijn zelfs voor dit boek teksten speciaal vertaald. Met name de teksten uit Assyrië en Babylonië zijn een verrijking. Lendering corrigeert zo een al te eenzijdig Europacentrische visie op de botsingen tussen Oost en West.
De krijgsgebeurtenissen zijn in vijf delen ondergebracht: het oosterse wereldrijk, Griekenland, de opkomst van Rome, het mediterrane wereldrijk (van Rome) en Veranderingen (over de ondergang van Romeinse Rijk). De behandelde slagen behoren meest tot de gouden oude, waarvan we ons nog de jaartallen herinneren (Marathon, Thermopylai, Salamis, Cannae, Zama …). Maar er zijn ook minder bekende bij, zoals de grote zeeslag tussen Carthagers en Romeinen bij Eknomos in 256 v.Chr., ‘het grootste militaire treffen uit de Oudheid’ volgens de auteur.
De uitgeverij moet geprezen worden dat zij Nederlandse deskundigen uitnodigt met eigen werk te komen. Niet alleen maken vertalingen waarmee andere uitgeverijen komen de reputatie van hun Engelstalige auteurs vaak niet waar, maar zij verliezen ook nog veel kwaliteit door de ondeskundigheid van de vertalers. Lendering echter kent zijn vak.
Slechts een enkele keer fronst de betweter de wenkbrauwen: het waren 37 en niet 27 Noord-Afrikaanse bosolifanten die Hannibal ongedeerd over de Alpen leidde. Het riviertje dat Caesar in 49 oversteekt, heet op z’n Nederlands Rubico – Rubicon is een anglicisme. En het is een beetje raar te zeggen dat Octavius, de latere Augustus, een keizerrijk sticht. Alsof keizerrijk een bestaand staatsbestel was voordat hij er een vorm en zijn officiële naam (Caesar) aan gaf. Verder valt er over sommige interpretaties te discussiëren en zijn ze zelfs aanvechtbaar. De anatomische details van verwondingen die Homeros in zijn Ilias geeft, illustreren niet de moed van de aristocraten die deze gruwel onbevreesd tegemoet traden. Ze getuigen slechts van het ‘plezier’ waarmee het epos de hevigheid van de strijd beschrijft.
De opvatting dat de Slag bij Marathon, waarin de Atheners in 490 v.Chr. een Perzische expeditiemacht afsloegen, niet Europa voor Perzische dominantie redde, laat zich verdedigen. Dat de Slag bij het Trasimeense Meer (217 v.Chr.), waarin Hannibal een Romeins leger vernietigde, eigenlijk een Romeinse overwinning representeert, is een wel heel boude bewering. Maar Lendering houdt ervan een beetje tegendraads te zijn en die neiging houdt de lezer wel bij de les. Dat is wel nodig, want eigenlijk is het huppen van slag naar slag een nogal vervelende vorm van geschiedschrijving.
Van de belofte om de antieke ‘oorlogsmist’ aan te tonen, komt niet heel veel terecht. Misschien maar goed ook. De partijdigheid van antieke bronnen hoeft niet voor de zoveelste keer te worden aangetoond. In plaats van die overbodige ontmaskering vergast Lendering zijn lezers op een onderhoudend verhaal over de verschrikking die oorlog ook in de Oudheid was.
Anton van Hooff is docent klassiek cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Nijmegen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Oorlogsberichten zijn notoir onbetrouwbaar
Krijgsgeschiedenis is terug van weg geweest. Oorlog is immers weer terug. Zelfs het Nederlandse leger doet in Uruzgan wat des legers is: vechten. Het nieuwste boek van Lendering past in de hernieuwde belangstelling voor de oorlog als een historische versneller. De schrijver neemt ongeveer veertig antieke oorlogshandelingen onder de loep, meest slagen te land of...
Het hakenkruis brengt verlossing op aarde
Kleio, de muze van de geschiedschrijving, heeft, schreef H.W. von der Dunk ooit, duizend ogen. Maar de taal die zij spreekt, moet wel de Duitse zijn. In de inleiding van zijn nieuwe geschiedenis van het Derde Rijk in drieduizend bladzijden schat de Brit Richard J. Evans, bekend van zijn hoofdrol in het proces tegen Holocaust-negationist...
Hystorische mythen zijn onbetrouwbaar
Als mensen niet zo’n slecht geheugen hadden, hoefden ze niet aan geschiedvorsing te doen. Geschiedenis, zou je kunnen zeggen, is het tegendeel van herinnering. Het vormt in ieder geval een belangrijke aanvulling op de spontane herinnering. Mensen onthouden een aantal verhalen die hun ouders hun als kind verteld hebben en ook nog een aantal dingen...
Rebelse lieden worden respectabel
Strijdliederen zijn een onderdeel van politieke strijd. Ze moeten de wereld verbeteren, of helpen erger voorkomen. Deze liedjes komen het best tot hun recht bij stakingen, in demonstraties, of tijdens verkiezingen. Op het moment dat die context ontbreekt, verliezen ze hun ziel. Dat is ook een probleem bij de – overigens prachtig uitgegeven – cd-box...
Websites
De Opstand De Universiteit van Leiden werd in 1575, een jaar na de mislukte Spaanse belegering van de stad, gesticht door prins Willem van Oranje. Reden voor de instelling om in samenwerking met de universiteitsbibliotheek een website te wijden aan deze roerige periode. De site, gerealiseerd door een team van docenten en deskundigen, behandelt de...
Verkleden als een kelthische koning
Een luizenkam met een echte luis ligt in een vitrine van de tentoonstelling Het geheim van de Kelten. Dat van die luis dat moet je geloven, want alleen iemand met erg scherpe ogen kan hem zien. Een echte kam, een echte luis, bijna 3000 jaar oud – ze zijn symbolisch voor onze relatie tot de...
Johannes Aleidis Ringers (1885-1965)
Hij legde de Afsluitdijk en de Noordersluis bij IJmuiden aan, en was verantwoordelijk voor de wederopbouw van Rotterdam en Middelburg. Toch weten nog maar weinig mensen wie Johannes Aleidis Ringers was. Tessel Pollmann ontrukt de ingenieur aan de vergetelheid. Er zijn maar weinig mensen die in de twintigste eeuw zo’n stempel op het...
‘Het is goed dat in Suriname het proces over de Decembermoorden begint.’
‘Het is goed dat in Suriname het proces over de Decembermoorden begint.’ Anton van Hooff:‘De Decembermoorden hangen als een donkere wolk boven Suriname. In die zin zou je niet tegen een proces kunnen zijn. Er is onrecht gedaan en daarmee zou afgerekend moeten worden. Maar Suriname is een zwakke staat, met een klein juridisch apparaat....
Brabanders waren geen Turken
Als het over immigratie gaat, hebben historici de neiging om problemen te relativeren. Ze vergelijken dan graag met migratiestromen in vroeger tijden. Dat is niet altijd terecht. De bundel Naar Rotterdam. Immigratie en levensloop in Rotterdam, vanaf het einde van de negentiende eeuw, die eind vorig jaar verscheen, is de samenvatting van een symposium dat...
De negentiende eeuw was niet saai
In Een nieuwe wereld verhaalt Auke van der Woud hoe Nederland een nieuwe tijd kreeg, nieuwe energiebronnen, nieuwe dijken, nieuwe water-, spoor- en steenwegen, hoe de telegraaf, de telefoon, treinen, auto’s en ‘vietsen’ hun intrede deden – en daarmee een totaal nieuwe manier van leven en beleven. Auke van der Woud, hoogleraar architectuur en stedenbouwgeschiedenis...
Het is terecht dat Saddam Hoessein is opgehangen
Het is terecht dat Saddam Hoessein is opgehangen Anton Van Hooff, docent klassieke cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Nijmegen ‘In de antieke republikeinse traditie werd het vermoorden van een tiran beschouwd als goede daad of burgerplicht. Nadat in 508 v.Chr. in Athene de democratie was gevestigd, werd op de agora een standbeeld opgericht voor de “tirannendoders”...
Juichende WA-mannen
In de reeks ‘Ons Koninkrijk en de Tweede Wereldoorlog’ van het NIOD is een derde deel verschenen: De Nationaal Socialistische Beweging 1931-1945. Ruim viereneenhalf uur beeld- en geluidsfragmenten, waarop niet alleen voorman Mussert te zien is, maar ook een groeiende schare van aanhangers in steeds variërende opstellingen. Van een paar min of meer ordelijk marcherende...
