Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

De Taliban ontstond rond 1994 uit Afghaanse guerrillagroepen die tegen het Sovjetleger hadden gevochten. De beweging stond altijd hoog op de Russische terreurlijst, mede door de banden met Tsjetsjeense opstandelingen. Maar de laatste jaren haalt het Kremlin opeens de banden aan.

‘Moskou erkent officieel het Islamitisch Emiraat van Afghanistan’, kopt het Russische staatspersbureau TASS op donderdag 3 juli. De erkenning van de Taliban komt niet als een verrassing. In juni dit jaar bezoekt een Talibandelegatie het Saint Petersburg International Economic Forum (SPIEF). In april haalt Rusland de groepering na ruim twintig jaar van hun terreurlijst.

Het Russische Imperium: autocratie, geloof en oorlog

Het Russische Imperium: autocratie, geloof en oorlog

De Russische inval in Oekraïne staat niet op zichzelf. Al eeuwen probeert het land omliggende gebieden te veroveren, zo leest u in de special over het Russische imperium. Die gaat onder meer in op de rivaliteit met Polen, de historische meningsverschillen met Oekraïne, de inlijving van de Krim en Poetins grote voorbeelden, van Ivan de Verschrikkelijke tot Jozef Stalin.

Bestel nu
Het Russische Imperium: autocratie, geloof en oorlog

Nu Europa en de Verenigde Staten zich van Afghanistan onder de Taliban afkeren, zoekt Moskou zijn oude vijand juist op. Waarom erkent Rusland de Taliban en hoe veranderde hun relatie?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Amerikaanse wapens

Eind jaren 1970 bemoeit Moskou zich ook al met Afghanistan, wanneer daar het communistische regime wankelt. De Sovjet-Unie doet een poging de machthebbers in het zadel te houden. In december 1979 trekt de oorlogsmachine via de zuidelijke Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken de grens met Afghanistan over. Binnen enkele weken bevinden zich 85.000 militairen van het Sovjetleger op Afghaans grondgebied.

Binnen enkele weken zijn er 85.000 Sovjetmilitairen op Afghaans grondgebied

Het Kremlin is bang dat de val van de communisten leidt tot een islamitische machtsovername in Kabul. Dat scenario heeft zich eerder dat jaar in buurland Iran voltrokken met de komst van de Ayatollah. Ook Pakistan vaart een steeds strengere islamitische koers. Volgens Moskou kunnen deze bewegingen overslaan naar de overwegend islamitische Sovjetrepublieken in Centraal-Azië.

Verenigd onder de naam moedjahedien vechten verschillende islamitische groepen hard terug. Gesteund met Amerikaanse wapens en dollars weten zij na tien jaar strijd het Sovjetleger te stoppen. In 1989 trekt Michail Gorbatsjov de troepen terug.

Meedogenloos extremistisch regime

Afghanistan blijft verscheurd en in chaos achter. De moedjahedien vallen uiteen en er volgt een burgeroorlog tussen rivaliserende krijgsheren. In deze strijd wint een fundamentalistisch islamitische groepering aan invloed. Zo ontstaat uit de brokstukken van de Afghaanse Oorlog rond 1994 in Kandahar de Taliban. De beweging bestaat uit studenten van madrassa’s (koranscholen) in het Afghaans-Pakistaanse grensgebied.

Moedjahedien in Afghanistan in 1987
Moedjahedien in Afghanistan in 1987.

Aanvankelijk is de Taliban klein en slecht bewapend. Toch weet oprichter en leider Moellah Omar militaire successen te behalen. Dat komt door de hang naar orde en veiligheid onder de burgerbevolking na jaren van oorlog. In 1996 trekt de Taliban Kabul binnen en roept het Islamitisch Emiraat Afghanistan uit. Het is het begin van een meedogenloos extremistisch regime.

Ook de Sovjet-Unie vervalt in chaos en valt in 1991 uiteen in vijftien soevereine staten. Dit proces verloopt relatief vreedzaam voor de wijlen volwaardige Sovjetrepublieken. Maar niet voor Tsjetsjenië, een kleine deelrepubliek in de Noordelijke Kaukasus. De bevolking is overwegend islamitisch. Precies daarop zou Moskou later zijn aandacht richten.

Bloedige strijd

Tijdens de Afghaanse Burgeroorlog (1989-2001) bestrijden islamitische groeperingen elkaar met guerrillatechnieken. De Tsjetsjeense commandant Sjamil Basajev reist naar trainingskampen in Pakistan en Afghanistan om zich voor te bereiden op de strijd voor Tsjetsjeense onafhankelijkheid. President Dzjochar Doedajev ziet in Basajev een belangrijke militaire leider.

Voor de seculier-nationalistische Doedajev staat de islam in dienst van het Tsjetsjeense nationale bewustzijn. Hij heeft de Tsjetsjeense onafhankelijkheid uitgeroepen, maar die wordt door zowel Rusland als de Verenigde Naties niet erkend. Rusland vindt de Tsjetsjeense onafhankelijkheid onaanvaardbaar, uit angst voor meer onafhankelijkheidsbewegingen. Een bloedige strijd laait op. In 1994 begint met een Russische invasie de Eerste Tsjetsjeense Oorlog. Basajev brengt de technieken die hij in Afghanistan heeft geleerd snel in de praktijk en ontpopt zich tot de belangrijkste opstandleider.

Kabul in 1993
Kabul wordt tijdens de Afghaanse Burgeroorlog aan flarden geschoten.

De overwegend gematigd islamitische Tsjetsjenen winnen de oorlog in 1996, waarna het de facto onafhankelijke republiekje kan blijven bestaan. Het is een grote nederlaag voor Rusland, dat kampt met een hoge werkloosheid en een zwakke economie. Ook de Tsjetsjeense economie is na de oorlog zwak. Dat vormt een voedingsbodem voor verdeeldheid en radicalisering. Na de dood van president Doedajev bij een Russische aanval, volgt de radicalere Zelimchan Jandarbiejev hem kort op. Maar in 1997 kiest de bevolking voor een gematigde koers. De seculiere nationalist Aslan Maschadov wint de verkiezingen. Radicalere groepen delven het onderspit, maar winnen aan invloed.

Bommen in flatgebouwen

De vernedering van de Eerste Tsjetsjeense Oorlog is in het Kremlin nog niet vergeten en echt rustig wordt het in Tsjetsjenië nooit. Moskou zinspeelt op een nieuwe oorlog. Dan valt de geradicaliseerde Basajev in augustus 1999 de naburige republiek Dagestan binnen.

Tsjetsjenen halen een Russische helikopter neer
Tsjetsjenen halen een Russische helikopter neer, 1994.

In diezelfde tijd ontploffen er bommen in flatgebouwen in meerdere Russische steden, waaronder Moskou. Ongeveer 350 mensen komen om, de daadwerkelijke toedracht wordt nooit opgehelderd. Het Kremlin kijkt naar Tsjetsjenië en ziet een reden tot oorlog. Inmiddels is Vladimir Poetin als president geïnstalleerd. Hij zoekt een legitimering voor deze oorlog. Volgens een zorgvuldig vormgegeven verhaal voert Rusland vanaf nu geen strijd tegen een onafhankelijkheidsbeweging, maar tegen de radicale islam. Uit alle macht zoekt Moskou verbanden tussen Tsjetsjeense strijders en de inmiddels gevestigde jihadistische Taliban.

Basajev werd bij de aanval op Dagestan werd gesteund door fundamentalistische Arabische strijders, onder aanvoering van de Saoediër Ibn al-Chattab. Maar Moskou spreekt juist over de aanwezigheid van grote aantallen Afghaanse strijders. Hard bewijs blijft uit.

De vernedering van de Tsjetsjeense Oorlog is in het Kremlin niet vergeten

Het verhaal van Moskou wordt gesterkt door het bezoek van de Tsjetsjeense radicale ex-president Zelimchan Jandarbiejev aan Afghanistan en Pakistan in 2000. Hij handelt echter op eigen initiatief en niet namens de officiële regering van Aslan Maschadov, die de banden met het Westen en het Kremlin juist wil aanhalen.

Kort na het bezoek van Jandarbiejev aan Afghanistan erkent de Taliban Tsjetsjenië. Dat is koren op de molen van Moskou. De Russen kunnen de Tsjetsjeense nu framen als onderdeel van internationaal islamitisch terrorisme en als samenwerking met de Taliban.

Terreurlijst

Poetin zet de oorlog in om zijn populariteit te vergroten en zijn macht te consolideren. Tegelijkertijd worden de Verenigde Staten, de voormalige Russische aartsvijand, op 11 september 2001 in het hart getroffen door internationaal islamitisch terrorisme. Als een van de eersten belt Poetin zijn Amerikaanse ambtsgenoot om steun te betuigen en hulp te bieden. Rusland is bereid zijn luchtruim open te stellen voor Amerikaanse humanitaire vluchten. Ook wil het inlichtingen delen over de Taliban.

Poetin zet de oorlog in om zijn macht te consolideren

Volgens de Amerikanen biedt de Taliban bescherming aan hoofdverdachte Osama bin Laden en weigeren zij hem uit te leveren. Op 7 oktober 2001 vallen de VS Afghanistan binnen en na 62 dagen stort het Talibanregime in. De leiding wijkt uit naar Pakistan, de Amerikanen blijven in Afghanistan.

Uit angst voor islamitisch terreur steunt Rusland de Amerikaanse aanwezigheid. Het land tolereert de operaties van de VS en zijn bondgenoten. Want stabiliteit aan de zuidgrens in Centraal-Azië heeft voor de Russen hoge prioriteit. In 2003 zet Moskou de Taliban op de terreurlijst.

Arabische Lente

Tijdens de Tweede Tsjetsjeense Oorlog neemt de islamistische radicalisering toe. Moskou gebruikt dit om zich te profileren als bastion tegen extremistische stromingen die door buitenlandse partijen als Saoedi-Arabië worden gesteund. Na de val van Grozny in februari 2000, stelt Moskou de Kremlinloyalist Akhmad Kadyrov aan om dit beleid uit te voeren.

Nadat Kadyrov in 2004 omkomt bij een aanslag volgt zijn zoon Ramzan hem op. Hij voert een versie van de islam die orthodox genoeg is voor de lokale bevolking, maar toelaatbaar voor de Russische staat. Zo weet Moskou een vorm van stabiliteit te creëren. In 2009 komt er aan einde aan de Tweede Tsjetsjeense Oorlog.

Russische soldaten tijdens de Tweede Tsjetsjeense Oorlog
Russische soldaten tijdens de Tweede Tsjetsjeense Oorlog.

Niet lang na de oorlog komt Islamitische Staat op, in de nasleep van de Arabische Lente van 2011. Rusland mengt zich op verzoek van president Bashar al-Assad in 2015 in Syrië in de strijd tegen IS. Hiermee nestelt Rusland zich diep in een slepend conflict. Nadat de tereurcellen van IS grondgebied verliezen in Irak en Syrië, wijken ze uit naar onder meer Tadzjikistan, Oezbekistan en Afghanistan. In die regio ronselen ze actief strijders. Uiteindelijk vestigt de groepering zich onder de naam Islamitische Staat Khorasan Provincie (ISKP) in Afghanistan.

Evacueren

Rusland lijkt geen antwoord te hebben op deze internationale jihadistische netwerken. Maar wanneer Amerikaanse troepen in augustus 2021 chaotisch uit Afghanistan vertrekken, ziet Moskou een kans. De Taliban beoogt in tegenstelling tot IS alleen binnen Afghanistan zijn macht te vestigen en niet in andere landen in de regio, zoals Tadzjikistan of Oezbekistan.

Wanneer Amerikaanse troepen chaotisch uit Afghanistan vertrekken, ziet Moskou een kans

Terwijl de VS en zijn bondgenoten hun ambassades evacueren, beweegt Moskou zich opvallend soepel in de richting van de nieuwe machthebbers. Al snel hijsen die de vlag van het Emiraat boven Kabul. Als een van de weinige landen houdt Rusland zijn ambassade open. Binnen twee dagen heeft de Russische ambassadeur een ontmoeting met een afgevaardigde van de Taliban.

De Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov draait niet met Moskou mee, waarschijnlijk vanwege de erkenning van Tsjetsjeense onafhankelijkheid door de Taliban in 2000. Hij noemt de opkomst van de Taliban juist een ‘Amerikaans project’ dat een bedreiging voor Rusland vormt en roept zowel Rusland als Centraal-Aziatische landen op hun grenzen te versterken.

De Russische angst voor IS blijkt niet ongegrond. Op 22 maart 2024 bestormen in een voorstad van Moskou zwaarbewapende mannen de Crocus City concerthal. Het publiek, dat zich opmaakt voor een optreden van de rockband Piknik, zit als ratten in de val. Gericht schieten de mannen door de zaal, er volgen explosies. 145 mensen overleven de aanslag niet. Er vallen meer dan 550 gewonden. Vier Tadzjieken worden opgepakt. ISKP eist de aanslag al snel op.

Een afgevaardigde zwaait op het dak van de Afghaanse ambassade in Moskou
Een afgevaardigde zwaait op het dak van de Afghaanse ambassade in Moskou, nadat het Kremlin de Taliban heeft erkend. 4 juli 2025.

De Taliban ziet ISKP als een bedreiging van hun macht binnen Afghanistan en vanaf dan gaan de ontwikkelingen snel. Het Russische staatspersbureau TASS spreekt in zijn berichten over de Taliban niet langer over ‘terroristisch’, maar over ‘radicaal’. Steeds vaker bezoeken Talibandelegaties Rusland en in april 2024 verdwijnt de terreurorganisatie na ruim 20 jaar van de terreurlijst. Het is de laatste stap voor de erkenning van het Islamitisch Emiraat van Afghanistan, die op 3 juli 2025 volgt.

Een afgevaardigde zwaait op het dak van de Afghaanse ambassade in Moskou
Een afgevaardigde zwaait op het dak van de Afghaanse ambassade in Moskou
Artikel

Rusland reikt de hand naar een oude vijand, de Taliban

De Taliban ontstond rond 1994 uit Afghaanse guerrillagroepen die tegen het Sovjetleger hadden gevochten. De beweging stond altijd hoog op de Russische terreurlijst, mede door de banden met Tsjetsjeense opstandelingen. Maar de laatste jaren haalt het Kremlin opeens de banden aan. ‘Moskou erkent officieel het Islamitisch Emiraat van Afghanistan’, kopt het Russische staatspersbureau TASS op...

Lees meer
Bombardement tijdens de Vietnamoorlog
Bombardement tijdens de Vietnamoorlog
Artikel

Amerika wilde het niet alleen bommen laten regenen in Vietnam

Toen scheikundigen zich in de jaren zestig verdiepten in het manipuleren van orkanen, zag het Pentagon militaire mogelijkheden. Generaals wilden wolkbreuken veroorzaken boven Vietnam die de Ho Chi Minh Trail onbegaanbaar zouden maken. Dat was een stuk minder verwoestend dan een bommenregen, klonk het excuus. ‘Make mud, not war.’ Met die woorden werden piloten van...

Lees meer
Philip Dröge
Philip Dröge
Column

‘Doet u nog aan slavernij?’ ‘Nee hoor, wij niet’

Exact honderd jaar geleden. In Beieren probeert een mislukte korporaal met een snor als een dode rups en een voorliefde voor Tiroler hoedjes furore te maken. In 1925 organiseert hij zelfs zijn eigen knokploeg. Hij noemt ze Schutzstaffel, alsof dat schoelje er alleen voor zijn bescherming is.  Terwijl die storm zich nog als briesje voordoet,...

Lees meer
Clara Schumann
Clara Schumann
Recensie

Clara Schumann was net Lady Gaga

Rond 1860 was Clara Schumann de succesvolste concertpianiste in Europa. Maar om zo ver te komen moest ze heel wat doorstaan, laat Christine Eichel zien. Over haar bedoelingen met de biografie van Clara Schumann is Eichel duidelijk. Ze wil de ‘Lady Gaga’ van de negentiende eeuw neerzetten als een moderne vrouw die haar muzikale en...

Lees meer
Hoogleraren protesteren in Den Haag tegen bezuinigingen op het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek, 21 januari 2011.
Hoogleraren protesteren in Den Haag tegen bezuinigingen op het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek, 21 januari 2011.
Artikel

De academische vrijheid stond steeds onder druk

Al twee eeuwen moeten hoogleraren hun academische vrijheid bevechten. Eerst moesten ze opboksen tegen de dominees, toen tegen de kooplui en nu tegen de populisten. Het had weinig gescheeld of de Duitse universiteiten waren eind achttiende eeuw opgeheven. En dan niet vanwege overheidsbezuinigingen, maar omdat veel wetenschappers er zelf niets meer in zagen. Universiteiten waren...

Lees meer
Arnout Hauben
Arnout Hauben
Interview

‘Interviews met historische figuren geven een emotionele laag aan het verleden’

Albert Einstein, Vincent van Gogh, Marlène Dietrich, Napoleon Bonaparte, Peter de Grote en Marie Curie. Deze zes historische figuren schreven niet alleen wereldgeschiedenis, maar brachten ook een periode door in België of Nederland. In zijn nieuwe tv-reeks Interview met de geschiedenis gaat de Vlaamse presentator Arnout Hauben letterlijk met hen in gesprek. Acteurs kruipen in de huid...

Lees meer
Het VNH legt een krans bij een standbeeld van Willem de Zwijger
Het VNH legt een krans bij een standbeeld van Willem de Zwijger
Recensie

Verbond voor Nationaal Herstel was tegen links en voor het koningshuis

Het ‘deftig rechtse’ Verbond voor Nationaal Herstel werd in de jaren dertig nooit een factor van betekenis. Volgens Meine Henk Klijnsma kwam dat door de opstelling van Hendrikus Colijn. Een pil van 512 pagina’s over een politiek partijtje dat met maar één zetel in de Tweede Kamer was vertegenwoordigd en nog geen acht jaar heeft...

Lees meer
De storm die wij vooruitgang noemen door Arianne Baggerman
De storm die wij vooruitgang noemen door Arianne Baggerman
Recensie

Gevoel dat de wereld snel verandert ontstond in de negentiende eeuw

Wie nu terugkijkt op zijn leven, heeft het gevoel dat er veel is veranderd. Maar voor 1800 vonden mensen juist dat veel hetzelfde bleef. Zo blijkt uit de studie van Arianne Baggerman naar Nederlandse dagboeken en autobiografieën. In de jaren vijftig van de vorige eeuw haalde onderwijzer en schrijver Cor Bruijn, bekend van Sil de...

Lees meer
VVD-leider Hans Wiegel
VVD-leider Hans Wiegel
Recensie

Nederlandse politici oreerden erop los

Schreeuwen, schmieren, smalen of juist rationeel betogen. Nederlandse politici gaven zich de afgelopen twee eeuwen over aan heel verschillende debatteerstijlen, zo toont Henk te Velde. ‘Wij, Hollanders, zijn geen redenaars.’ Journalist Doe Hans had in 1924 geen goed woord over voor de spreekkunst in Den Haag. Kamerleden waren ‘oratorische piet-de-smeerpoetsen’, mopperde hij. Hans stond niet...

Lees meer
Feestende vrouwen uit Vietnam de wording van een land
Feestende vrouwen uit Vietnam de wording van een land
Recensie

Tv-series geven andere kijk op de Vietnamoorlog

Vijftig jaar geleden kwam er een einde aan de (burger)oorlog in Vietnam. Twee series blikken terug op de decennialange strijd. De Netflix-serie Turning Point: The Vietnam War doet dat vanuit westers perspectief, in de tv-serie Vietnam: de wording van een land draait het om de Vietnamese ervaringen. ‘Westerse ideeën over de Vietnamoorlog zijn naïef en...

Lees meer
Presentatie van het hoofdlijnenakkoord door PVV, NSC, VVD en BBB
Presentatie van het hoofdlijnenakkoord door PVV, NSC, VVD en BBB
Interview

‘Compromissen sluiten wordt in Den Haag steeds minder de norm’

GroenLinks-PvdA is onder voorwaarden bereid tot het sluiten van deals met het beoogde minderheidskabinet van Rob Jetten. Compromissen sluiten was ooit een kernwaarde van de politieke cultuur in Nederland. Maar hedendaagse politici zijn steeds minder bereid water bij de wijn te doen, ziet historicus Carla Hoetink. Hoetink: ‘Politici vinden het belangrijker om een bepaalde kiezersgroep...

Lees meer
Nazi-erfgenaam kocht Nederlandse wapenfabriek
Nazi-erfgenaam kocht Nederlandse wapenfabriek
Artikel

Nazi-erfgenaam kocht Nederlandse wapenfabriek

Zestien jaar na de Tweede Wereldoorlog kocht de stiefzoon van Joseph Goebbels een van de grootste wapen- en munitiefabrieken in Nederland. Het was even wachten op reuring.   In mei 1961 verscheen een kort bericht in slechts één Nederlandse krant. Dat begon zo: ‘Naar wij vernemen zou de Nederlandse wapen- en munitiefabriek De Kruithoorn NV te...

Lees meer
Loginmenu afsluiten