Alle artikelen
Tot twee maal toe zijn de topstukken uit de collectie van het Nationaal Museum in Kabul geëvacueerd en op geheime plekken verborgen gehouden. Toch moest de hele wereld machteloos toezien hoe het Taliban-regime in 2001 niet alleen de beroemde boeddha’s van Bamiyan vernietigde, maar ook 2500 kunstwerken uit het Nationaal Museum. Het is een wonder dat toch nog 20.000 voorwerpen uit de oorspronkelijke collectie van meer dan 100.000 schatten bewaard zijn gebleven.
Een van de eerste beelden die we in de koude Nieuwe Kerk tegenkomen zet meteen de toon: een boeddhabeeld met een zowel oosters als Grieks gezicht draagt een gewaad met zuiver Griekse plooien. Onmiskenbaar is de versmelting van de Griekse oudheid met oosters boeddhisme. En dat is het thema van de hele tentoonstelling: Afghanistan is een kruispunt van culturen, een regelrechte smeltkroes van beschavingen.
De tentoonstelling toont vier verschillende archeologische vindplaatsen. De oudste voorwerpen zijn maar liefst 4000 jaar oud en komen uit Fullol, een plaatsje in Noord-Afghanistan. Boeren vonden in 1966 bij toeval gouden en zilveren vazen. Om de buit eerlijk te verdelen hakten ze de vondsten met een bijl in gelijke stukken. Gelukkig bleven twaalf vazen ongeschonden, maar door het geweld van de afgelopen jaren zijn er nog maar drie over.
Onderzoek naar de herkomst van deze en andere vondsten heeft geleid tot de ontdekking van een voorheen volslagen onbekende samenleving uit de vroege bronstijd: de Oxus-beschaving. Deze strekte zich uit over een enorm gebied, met een kern rond de rivier de Oxus, nu bekend als de Amu Darja.
De vaasjes staan wat achteraf opgesteld en steken bleekjes af bij het geschitter in de andere vitrines. Maar de duizelingwekkende gedachte aan deze verdwenen beschaving doet het hart sneller kloppen. Helaas komt de bezoeker weinig meer te weten over het grote belang van de vondsten. We missen uitleg over de historische achtergrond.
Een ander deel van de tentoonstelling is gewijd aan de hellenistische stad Ai Khanum. Pas in 1961 werd het bestaan ervan ontdekt. De stad ligt tegen Tadzjikistan aan en is gesticht door Grieken uit het gevolg van Alexander de Grote, die met zijn veroveringen de Griekse invloed tot ver in Azië verspreidde. De plaats dankte zijn rijkdom aan de handel in lapis lazuli en lag bovendien aan de zijderoute. De tentoongestelde zonnewijzers, munten en luxevoorwerpen zijn in Griekenland misschien niet zo bijzonder, maar in de verre uithoek van het hellenistische rijk die Afghanistan was is dat toch een ander verhaal.
Het derde deel laat de schat van Begram zien. In 1937 werden in de ruïnes van de stad twee verzegelde kamers ontdekt met daarin de prachtigste voorwerpen netjes op bankjes opgesteld. Zou het een opslagplaats van handelswaar zijn geweest? We zien weelderige godinnen van ivoor, een fantastische waskom met beweegbare vissen en subliem beschilderde drinkbekers van glas. De voorwerpen zijn van Romeinse, Chinese en Indiase herkomst en de datering is al even divers. Ze geven onbedoeld een overzicht van de internationale handelscontacten van Centraal-Azië in de eerste eeuw van onze jaartelling.
En dan te bedenken dat het meest spectaculaire gedeelte van de tentoonstelling nog moet komen: de graven van Tillya-Tepe. Vijf vrouwen en een man zijn getooid met hun allermooiste bezit aan hun laatste reis begonnen. Heel veel goud, heel veel lapis lazuli. De sierraden hebben zowel Chinese, Indiase als hellenistische kenmerken en zijn van een tijdloze schoonheid.
Verborgen Afghanistan laat belangrijke schakels zien tussen de hellenistische cultuur en de boeddhistische rijken. Deze onbekende kant van zowel Afghanistan als van de klassieke oudheid laat een diepe indruk achter.
Verborgen Afghanistan 22 december tot en met 20 april. Nieuwe Kerk, Dam, Amsterdam. Open: ma-zo 10-18 uur. Info: 020-63 86 909 of www.nieuwekerk.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Kruispunt van culturen
Wat is het een verademing om eens een ander beeld van Afghanistan te krijgen. De tentoonstelling Verborgen Afghanistan in de Nieuwe Kerk is verrassend in meerdere opzichten. Ze toont niet alleen spectaculaire kunstwerken uit het vroege Afghanistan, maar vertelt ook het sensationele verhaal van de manier waarop zij de gewelddadige afgelopen decennia hebben overleefd. Tot...
Niet leunen op autoriteiten
De zeventiende-eeuwse arts Jan Swammerdam ontdekte dat vrouwen geen zaad produceren, maar eitjes. ‘Zo is hij altijd blijven werken: niet leunen op antieke autoriteiten maar zelf heel precies ontleden en kijken,’ zegt historicus Luuc Kooijmans, die een boek schreef over het werk van Swammerdam en de geleerden om hem heen. Ook zelf baseert Kooijmans zijn...
‘Poetin is de nieuwe tsaar van Rusland’
Anton van Hooff: ‘Daar ben ik het hartgrondig mee eens. Mijn vrienden in Rusland – die behoren tot de steeds kleiner wordende groep van Russen die nog in democratie geloven – zijn verbijsterd over de verering die Poetin ten deel valt.Die persoonsverheerlijking komt deels voort uit het feit dat hij de traditionele rol van “vadertje...
Forum
‘Wij hebben als kinderen de crisis van de jaren dertig meegemaakt en de huidige is in geen enkel opzicht hiermee te vergelijken,’ schrijft B. van Raalte. Hij is het eens met de stelling: ‘De huidige crisis lijkt in niets op die van de jaren dertig.’ Van de 217 forumdeelnemers deelt 47 procent die mening. Daarentegen...
LEZERSFORUM: ‘Je luistert naar je geweten of niet’
‘Een echte held heeft recht op waardering, waar de echte meeloper met de bezetter onze afkeuring verdient. Nog steeds, als signaal voor nu en later.’ Dat schrijft J. Keuken, een van de 255 deelnemers aan het forum. Van hen is 68 procent het eens met de stelling: ‘Er is wel degelijk onderscheid te maken tussen...
‘Ik probeer recht te doen aan de beleving van soldaten’
‘De gevechten van D-day en de strijd in Normandië die erop volgde waren net zo wreed en bloeddorstig als die aan het oostfront. Dat hebben historici tot nu toe te weinig beseft.’ Dat zegt de Britse militair historicus Antony Beevor, auteur van het recent verschenen D-day. Zoals hij zelf zegt, is dit het eerste overzichtswerk...
Romeinse keizers dachten te veel aan zichzelf
‘Het Romeinse Rijk is van binnenuit weggerot,’ zegt de Britse militair historicus van de Oudheid Adrian Goldsworthy. ‘De Romeinen hebben zichzelf de val van het rijk aangedaan.’ Recent verscheen van Goldsworthy De val van Rome, over een van de grote vragen uit de geschiedenis: waarom ging het Romeinse Rijk ten onder? Goldsworthy is in Engeland...
‘Dat zij vaak autoritair optrad zij haar vergeven’
Wilhelmina is de belangrijkste koningin die Nederland ooit heeft gehad. Dat vindt 58 procent van de lezers van Historisch Nieuwsblad. De vraag luidde: ‘Welke koningin heeft het meest betekend voor Nederland?’ Van de 285 deelnemers koos 26 procent voor Juliana, die daarmee op de tweede plaats is geëindigd. De huidige koningin Beatrix sluit de rij...
Je begint toch niet met het toetje?
‘Het Nationaal Historisch Museum zal zich moeten richten op de gemiddeld geïnteresseerde Nederlander. En voor hem is geschiedenis chronologisch.’ Dat schrijft R.E. Morees in zijn reactie op de forumstelling van afgelopen maand. Die luidde: ‘Het Nationaal Historisch Museum (NHM) moet de geschiedenis van Nederland presenteren als een chronologisch verhaal.’ In totaal hebben 389 lezers van...
‘Eigen organisaties hielpen nieuwkomers integreren’
‘Migrantenorganisaties zijn de afgelopen 65 jaar erg belangrijk geweest voor de samenleving,’ zegt Ulbe Bosma, historicus aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. ‘Voor de opvang van Indische migranten vlak na de oorlog, bijvoorbeeld. De verzorgingsstaat bestond nog niet en de Indische immigranten hielpen elkaar. Of neem de tijd van de Molukse treinkapingen. Toen en...
‘Weg met sneaky gedoe rond koningshuis’
‘Het is kul om te beweren dat het Koninklijk Huisarchief privé is. Het koningshuis is een publiek instituut.’ Dat schrijft L. van Houten, een van de 332 lezers van Historisch Nieuwsblad die reageerden op de forumstelling van afgelopen maand. Die luidde: ‘De regering moet ervoor zorgen dat alle stukken van het Koninklijk Huisarchief die betrekking...
STELLING: ‘Nederland moet in de onderhandelingen met de Antillen meer rekening houden met de koloniale trauma’s’
Anton van Hooff ‘Op de Antillen wordt op onverantwoorde wijze “staatje gespeeld”, met het Koninkrijk der Nederlanden als financieel vangnet. Er zijn enorme regeringsapparaten opgebouwd, waarvan veel lokale mensen afhankelijk zijn. Een eiland als Aruba, met nog geen 100.000 inwoners en de grootte van Texel, heeft een eigen universiteit en politiek bestuurders die zich laten...
