Alle artikelen
Frank van der Goes (1859-1939) was een interessante figuur. Als telg van een familie die reeds in de vijftiende eeuw regenten had geleverd behoorde hij tot de elite van het negentiende-eeuwse Amsterdam. Na de dood van zijn vader nam hij diens assurantiebedrijf over, maar ondertussen hield hij zich meer bezig met literatuur, toneel en journalistiek.
Hij behoorde in 1885 tot de oprichters en geldschieters van De Nieuwe Gids en speelde dus een rol binnen de roemruchte ‘Beweging van Tachtig’. Aanvankelijk was hij een progressieve liberaal, maar rond zijn dertigste kreeg hij steeds meer sympathie voor het socialisme en ontwikkelde hij zich tot de eerste Nederlandse kenner van het marxisme.
Hij vertaalde het eerste deel van Das Kapital, bond de strijd aan met de naar het anarchisme neigende Domela Nieuwenhuis en was de drijvende kracht achter de oprichting van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP). Hierin zou hij zich steeds verzetten tegen de ‘reformistische’ koers van de partijleiding, en in 1932 behoorde hij tot de linkse opposanten die de Onafhankelijke Socialistische Partij (OSP) oprichtten.
Omdat de man zo lang een rol – al was het nooit een hoofdrol – heeft gespeeld in het Nederlandse politieke en literaire wereldje, was Van der Goes beslist een handzame biografie waard. In 1979 publiceerde Ynte Botke in het Eerste jaarboek voor het democratisch socialisme een boeiende biografische schets van hem en in 1997 schreef UvA-studente Barbara Kuiper een goede doctoraalscriptie over zijn bekering tot het marxisme. En nu is er dan de dikke biografie van Ron Blom, waarin overigens de twee eerdere studies over Van der Goes niet genoemd worden.
Dit boek verscheen kort na Bart Slijpers biografie van Willem Kloos, de dichter die in De Nieuwe Gids een literaire revolutie ontketende en enige tijd bevriend was met Van der Goes. Maar zo bondig, helder en leesbaar als Slijpers In dit gevreesd gemis is, zo wijdlopig, onoverzichtelijk en beroerd geschreven is deze biografie van Van der Goes.
Blom is een heel ijverige onderzoeker, die eindeloos veel tijd doorbrengt in archieven en karrenvrachten informatie naar boven haalt. Uit zijn samen met Theunis Stelling geschreven en 1100 bladzijden tellende dissertatie over linkse militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog (2004) en De oude Socialistische Partij van Harm Kolthek (2007) bleek echter al dat hij zijn materiaal niet kan organiseren en dat hij moeite heeft met het Nederlands. Helaas getuigt ook zijn boek over Van der Goes hiervan.
Dit wordt al duidelijk in de inleiding, aangezien Blom een paragraaf heeft voorzien van de kop ‘Waarom de vorm van een politieke biografie?’. Welke onderwerpen hij op deze halve bladzijde ook aan de orde stelt, juist op deze vraag krijgt de lezer geen antwoord.
Voorts is de chronologie uiterst warrig en herhaalt Blom zichzelf regelmatig, terwijl de lezer voortdurend struikelt over kromme zinnen. Zo schrijft Blom ergens dat er ‘een hausse aan nieuwe musea’ werd opgericht, dat Van der Goes aan Herbert Spencer bepaalde principes ‘ontnam’ (hij ontleende ze dus niet maar pakte ze af) en heeft hij het over ‘industriële arbeiders’.
Dat slordig schrijven vaak voortkomt uit slordig denken, bewijst Blom met een zin over de economische opbloei van Amsterdam, een stad ‘vol bezige proletariërs, op winst beluste kooplui, wagende ondernemers, beweeglijke Joden, en met een economisch stevige burgerij’. Behalve dat die ‘wagende ondernemers’ en ‘stevige burgerij’ vrij lelijk zijn, vraag je je af wat de Amsterdamse Joden hier te midden van deze economische categorieën te zoeken hebben.
Zijn er geen Joodse ondernemers, kooplui of proletariërs, maar vormen ze een aparte beroepsgroep? En wat dat ‘beweeglijke’ betreft: beseft Blom niet dat hij hier het oude vooroordeel herhaalt dat Joden heel druk waren en met hun handen praatten? Volgens een aan August Bebel toegeschreven uitspraak zou antisemitisme ‘het socialisme van de domme kerels’ zijn. Ach, een antisemiet is SP-lid Blom vast niet, maar een beetje dom is hij wel.
Frank van der Goes, 1859-1939. Journalist, literator en pionier van het socialisme
Ron Blom
516 p. Eburon, € 32,00
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Slordig schrijven is slordig denken
Frank van der Goes (1859-1939) was een interessante figuur. Als telg van een familie die reeds in de vijftiende eeuw regenten had geleverd behoorde hij tot de elite van het negentiende-eeuwse Amsterdam. Na de dood van zijn vader nam hij diens assurantiebedrijf over, maar ondertussen hield hij zich meer bezig met literatuur, toneel en...
BOEKEN: Van KRO-studio tot standbeeld van Schaepman
Als ik op het Utrechtse Janskerkhof met iemand langs het standbeeld van Willibrord kom, vertel ik graag over de hervormde hoogleraar theologie Arnold van Ruler, die daar ook vaak voorbijwandelde en dan naar eigen zeggen even zijn hoed afnam voor ‘de man op het peerd’ – persoonlijk was hij liever heiden gebleven, maar dankzij...
BOEKEN: 12 kilo, 800 kaarten
Eind zeventiende eeuw bestond Paramaribo uit niet meer dan een handjevol huizen, waarvan de meeste herbergen en smokkelkroegen waren. Ruim een eeuw later lag het inwonertal rond de 10.000 inwoners en was de stad voorzien van afwateringen, toegangswegen en verdedigingswerken. De ontwikkeling van Paramaribo is een van de vele onderwerpen die opgenomen zijn in...
BOEKEN: Signalementen
Kokarde. Patriotten en Oranjeklanten op weg naar 1813-1815 Ruud Spruit 315 p. Winkler Prins, € 29,99 Spruit, voormalig directeur van het Westfries Museum te Hoorn, portretteert in dit heel mooi uitgegeven boek vijftig mannen en vrouwen die aan de wieg stonden van het Koninkrijk der Nederlanden. De aanleiding voor Kokarde is de reeks herdenkingen in...
BOEKEN: Spotgoedkope vakanties en een volksradio
Telkens weer weten de Duitse uitgevers ons te verblijden met fraaie, leerzame en zelfs amusante boekwerken. Degelijk en doorwrocht is de studie naar het economische imperium van de nazivakbond Deutsche Arbeitsfront (DAF), beklemmend is de analyse van afgeluisterde gesprekken van Wehrmacht-soldaten en verhelderend en onderhoudend is een schitterend uitgevoerd lees- en kijkboek over de Duitse...
WEBSITE: Het mooiste vogelboek ter wereld
Het Haarlemse Teylers Museum heeft onder het kopje ‘Boeken: 50 topstukken’ een magnifieke selectie uit zijn bibliotheekcollectie online geplaatst: http://teylers.adlibhosting.com/internetserver/search/simplev. De boeken, uit de vijftiende tot de negentiende eeuw, gaan net als het museum over kunst en wetenschap. Er ligt een sterk accent op natuurkunde, flora en fauna. Vooral de vogelboeken zijn van...
FILM: Signalementen
Een speelfilm over het bombardement op 14 mei 1940 op Rotterdam was er nog niet. Dat die film er met Het bombardement nu wel is, is geen reden tot vreugde. Het probleem is niet dat Het bombardement slechts dient om een ontluikende liefdesrelatie onder spanning te zetten, maar wel dat bij de manier...
FILM: De charmeur en de stotteraar
‘Wil je mijn postzegelverzameling zien?’ vraagt Franklin D. Roosevelt aan zijn achternicht Margaret Suckley – voor vrienden Daisy – tijdens een verblijf in Springwood, het familieonderkomen van de Roosevelts in het stadje Hyde Park in de staat New York. De president heeft haar uitgenodigd om thee te komen drinken, maar het blijft niet bij thee...
TENTOONSTELLING: Eerbetoon aan eigenzinnige Sovjetkunstenaars
De provinciale PVV-afdeling vindt het ‘schandalig’. Het Drents Museum heeft ter promotie van zijn tijdelijke tentoonstelling De Sovjetmythe een tien meter hoog standbeeld van Lenin in Assen geplaatst. Volgens de Drentse discipelen van Wilders is het beeld een vorm van persoonsverheerlijking en propaganda voor een massamoordenaar. Hierin hebben zij honderd procent gelijk. Want dit is...
Nederlandse ondernemers investeerden in de inpoldering
Ondernemers met lef investeerden tijdens de Gouden Eeuw in grootschalige inpolderingen. Met de Beemster, Purmer, Schermer en Wijdewormer creëerden zij riante achtertuinen voor de snelgroeiende Hollandse steden.
LEZERSFORUM: ‘Laat AIVD geen staat binnen de staat zijn’
‘De AIVD moet zijn archieven openbaar maken’De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) weigert archiefstukken na verloop van tijd over te dragen aan het Nationaal Archief, zoals elke overheidsdienst verplicht is te doen. Daarom luidt de stelling van deze maand: ‘De AIVD moet zijn archieven openbaar maken.’ Van de deelnemers is 55 procent het hiermee eens;...
INTERVIEW: ‘Het Amerikaans systeem beloont onredelijkheid.’
Het zou zo mooi kunnen zijn: industrialisering en technologische vooruitgang kunnen steeds meer mensen een beter leven geven. Maar door politieke stompzinnigheid steken we steeds weer stokken in onze eigen wielen, zegt Maarten van Rossem naar aanleiding van een geactualiseerde versie van zijn overzichtswerk De Verenigde Staten in de twintigste eeuw. ‘Het...
