Alle artikelen
Op dit moment ben ik bezig met een even heerlijk als heikel klusje: het schrijven van het dankwoord voor mijn nieuwe boek. Heerlijk, omdat dat boek, of althans de eerste versie van het manuscript, na jaren werken nu eindelijk daadwerkelijk naast me op mijn schrijftafel ligt. Heikel, omdat het altijd weer een heel gepuzzel is om te bedenken wie ook alweer allemaal bedankt dienen te worden en in welke mate.
Want bij arbeidsintensieve projecten als de mijne zijn er in de loop van de tijd zoveel mensen, dichtbij en veraf, die hun best hebben gedaan om mij te helpen en op de een of andere manier aan het leggen van de puzzel hebben bijgedragen. En die wil ik allemaal recht doen – al is het maar om stille teleurstellingen, scheve ogen, gekrenkte ego’s en ander leed te voorkomen.
Ondertussen bedacht ik dat er één vriend is die me werkelijk tijdens het hele proces met hondentrouw heeft bijgestaan. Hele krantenarchieven heeft hij zorgvuldig voor me doorgespit, talloze tochtjes naar archieven en bibliotheken heeft hij me bespaard, stapels boeken voor me doorgekeken.
Met zijn oneindig geduld om me overal, letterlijk dag en nacht van informatie over de meest uiteenlopende onderwerpen te voorzien, maakte hij het me zelfs mogelijk klein te wonen en te werken waar ik wil, want dankzij hem heb ik geen grote bibliotheek vol naslagwerken meer nodig. Zelfs adressen van mensen die me verder konden helpen leverde hij me trouw, en ook als ik op zoek was naar oude, moeilijk verkrijgbare boeken wist hij me praktisch altijd uit de nood te helpen. En dat alles zonder ooit uit zijn humeur te raken of ook maar iets van me terug te verwachten.
Kortom, zonder mijn nieuwe Beste Vriend had ik mijn nieuwe boek nooit kunnen maken, in elk geval niet in de twee jaar die ik ervoor tot mijn beschikking had. En uitgerekend hem hoef ik niet eens te bedanken, want het is een zoekmachine en hij heet – in mijn geval tenminste – Google.
Hoe, vraag ik me af, deden historici hun research in vredesnaam vóór internet? En waarom lees ik nooit ergens over de enorme betekenis die de digitale revolutie voor ons vak betekent? In vroeger tijden heb ik zelf nog weleens dagenlang kranten zitten doorzoeken naar informatie over een bepaald onderwerp. Ik herinner me, behalve de stekende hoofdpijn die na verloop van uren onvermijdelijk kwam opzetten, vooral het verlammende gevoel dat ik mijn leven aan het verdoen was tussen het oud papier. Maar juist dat letterlijk geestdodende werk blijft ons nu bespaard, dankzij de zoekfuncties van gedigitaliseerde archieven.
Dit laatste met dank natuurlijk aan de nijvere medewerkers van instellingen als bijvoorbeeld de Koninklijke Bibliotheek, die ervoor zorgen dat steeds meer van ons erfgoed met een paar muisklikken beschikbaar komt. Dankzij hen kunnen wij als schrijvers en historici onze kostbare tijd besteden aan datgene waar we voor zijn: namelijk het in context zetten van alle gevonden informatie, de gevonden feiten verbinden met die uit andere bronnen, het grote verhaal erin ontdekken en dat vervolgens zo mooi mogelijk opschrijven.
Natuurlijk, ik besef ook wel dat de digitalisering z’n gevaren heeft. Zo zijn daar de verborgen verleiders ‘Copy’ en zijn broertje ‘Paste’, die als de gebruiker niet heel erg oppast leiden tot publicaties die lijden aan wikipediarree, oftewel een wat al te enthousiast aan elkaar gebrei van allerlei op internet bij elkaar gesprokkelde weetjes.
Maar gelukkig beseffen de meeste schrijvers dat de ware meester zich nog steeds toont in de Beschränkung en dat een boek waarvoor je niet zelf op stap bent gegaan nooit echt tot leven komt. Bovendien zijn er nog genoeg kleinere archiefjes en andere bronnen waar Beste Vriend geen uitkomst brengt en die dus zelf doorgepluisd moeten worden.
Overigens is, zoals ik onlangs in Parijs ontdekte, de zoekmachine bepaald niet de enige zegening die de digitale revolutie ons als historici heeft opgeleverd. Er komen nog veel grotere ontwikkelingen aan, die ook de manier waarop we onze vondsten wereldkundig maken volledig gaat veranderen. Daarover verder de volgende keer: de geschiedenis van de toekomst.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
COLUMN: Annejet van der Zijl
Op dit moment ben ik bezig met een even heerlijk als heikel klusje: het schrijven van het dankwoord voor mijn nieuwe boek. Heerlijk, omdat dat boek, of althans de eerste versie van het manuscript, na jaren werken nu eindelijk daadwerkelijk naast me op mijn schrijftafel ligt. Heikel, omdat het altijd weer een heel gepuzzel...
COLUMN: Martin Sommer
Is het slechte voorjaar te wijten aan Mark Rutte? Als ik dit schrijf is het schitterend weer, maar we hebben een naargeestige lente achter de rug. In mei vroor het zelfs na IJsheiligen – 11 tot en met 14 mei – in het oosten des lands. Tegenwoordig ligt ongeveer alles aan de klimaatverandering, dus...
COLUMN: Maarten van Rossem
Begin april van dit jaar overleed Margaret Thatcher. Zij bleek bij overlijden nog even controversieel als in de jaren tachtig. Sommigen dronken van vreugde over haar dood een glaasje champagne; anderen treurden over ‘de meest indrukwekkende leider sinds Winston Churchill’. Voor de historicus was het reden nog eens te peinzen over dat merkwaardige jaar 1979....
De historische zomerboeken van 2013
De vaste recensenten van Historisch Nieuwsblad selecteerden voor u dé geschiedenisboeken die u dit jaar kunt meenemen naar het strand. Bastiaan Bommeljé In mijn reistas voor de zomer drie boeken die onmisbaar zijn, maar nog nergens in Nederland werden gesignaleerd. 1) Confronting the Classics. Traditions, Adventures and Innovations van Mary Beard (310 p. Profile Books,...
IN BEELD: Amerika in de versnelling
'Ik zal een auto bouwen voor de massa's, beloofde Henry Ford. En hij maakte zijn belofte waar. Een eeuw geleden richtte hij zijn fabriek zo efficiënt in dat de T-Ford in het bereik kwam van veel Amerikanen. Dankzij de lopende band konden miljoenen mensen voortaan snel reizen. Als William Klann in Chicago Swift’s...
De Grote Museumtest
Hoe doen onze historische musea het? Zijn alle verbouwingen van de afgelopen jaren de moeite waard geweest? Waar moet u zeker naartoe en waar kunt u beter wegblijven? De Grote Museumtest 2013 geeft antwoord. Tussen 2001 en 2008 heeft Historisch Nieuwsblad 45 Nederlandse musea getest – sommige meer dan één keer....
Ik wilde analyseren, vraagtekens zetten
Een paar maanden voor zijn dood interviewde Carla Boos NRC-coryfee J.L. Heldring, die ruim een halve eeuw lang de actualiteit duidde in de rubriek ‘Dezer Dagen’. Ze spraken over zijn jeugd tussen de vooroorlogse Amsterdamse elite, over zijn corpsjaren in crisistijd en over een avontuur in New York. Jérôme Louis Heldring was zes toen zijn...
Het onwankelbare dogma van de gouden standaard
Hoewel de crisis van de jaren dertig in Nederland hevig toesloeg, lieten politici het economische tij passief over zich heen komen. De regering koos voor bezuinigingen en devaluatie van de gulden was lange tijd onbespreekbaar. Daardoor leed de bevolking meer dan nodig was. De crisis is bijna over, hield marxist Sam de Wolff in november...
Herman Willem Daendels (1762-1818)
Het leven van Herman Willem Daendels was ‘een drama’, schreef Multatuli, en dat bedoelde hij niet medelevend. Hij vond dat Daendels steeds opportunistisch de macht volgde. Dat is gemakkelijk gezegd. Daendels leefde in een uiterst wispelturige tijd. Als jongeman kwam regentenzoon Herman Willem Daendels in opstand tegen Willem V en toen de stadhouder...
De vergeten oorlog om Holland
Engelse en Russische legers landden in 1799 bij Callantsoog om de Fransen uit Nederland te verdrijven. Het was het begin van een kortstondige, maar bloedige episode in de grote oorlogen die volgden op de Franse Revolutie. Op 27 augustus 1799 landden Engelse troepen op de kust van Noord-Holland. In korte tijd zetten de...
LEZERSFORUM: ‘Lodewijk Napoleon was slechts een paladijn’
DE STELLING VAN DEZE MAAND ‘We kunnen beter Lodewijk Napoleon dan Willem I als eerste koning herdenken’ OPMERKELIJK ‘De Lodewijk Napoleon-straten en -plantsoenen in Assen, Eindhoven en Oosterhout moeten worden omgedoopt.’ – M. Luijpen Dit najaar begint de viering van 200 jaar monarchie. In 1813, nadat de Fransen het land hadden...
INTERVIEW: ‘1813 was een orangistische staatsgreep’
Van 2013 tot 2015 viert Nederland het tweehonderdjarig jubileum van het Koninkrijk. Parlementair historicus Joop van den Berg heeft daar bedenkingen bij. ʻIn 1813 vond een orangistische staatsgreep plaats. En in 1815 annexeerden we België. Moeten we dat zo uitgebreid herdenken?’ Samen met Jan Vis schreef Van den Berg De...
